The Relationship of Intellectual Field and Doxa: Bourdieu’s Analysis of the Academic Field in Turkey

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 57, 173 - 189, 30.12.2025

Zehra Ağırman

https://doi.org/10.70854/sobbiad.1802632

Öz

Although universities play a critical role in the production and dissemination of knowledge, they have also been effective in the reproduction of the existing social and political order. This situation has led to the formation of an academic climate in which academic freedom is limited, critical thinking is not sufficiently encouraged, and pluralism is weak. This study focuses on the criticism of the academic field in Türkiye and the production practices in this field. This study, which takes the form of a review article, is conducted through a critical and theoretical analysis grounded in Pierre Bourdieu’s conceptual framework. In this context, it is demonstrated that the intellectual field in Turkey generates doxological practices in line with the meaning Bourdieu attributes to the concept of doxa. More precisely, the aim of this research will be to reveal how a part of the scientific production community in Türkiye tries to carry out production activities based on the world of common doxa or opinions, and how they ignore reflexivity while doing this. In this sense, the field of scientific production in Türkiye has a strong “science”; It is emphasized that current academicians and academic candidates should objectify themselves as a subject in their research by giving importance to reflexivity with an ideological awareness in order to achieve a strong “intellectual” identity.

Anahtar Kelimeler

Intellectual , Türkiye , Doxa , Illusio , Reflexivity

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to Prof. Dr. İbrahim Yücedağ for carefully reading this study, enriching it with his constructive suggestions, and providing intellectual support at every stage of the work.

Entelektüel Alan ve Doxa İlişkisi: Türkiye’deki Akademik Alanın Bourdieu’cu Analizi

Öz

Üniversiteler, bilgi üretimi ve yayılmasında kritik bir rol oynamalarına rağmen, mevcut toplumsal ve politik düzenin yeniden üretiminde de etkili olmuşlardır. Bu durum, akademik özgürlüğün sınırlı olduğu, eleştirel düşüncenin yeterince teşvik edilmediği ve çoğulculuğun zayıf olduğu bir akademik iklimin oluşmasına neden olmuştur. Bu çalışma, Türkiye’deki akademik alanın ve bu alandaki üretim pratiklerinin eleştirisine odaklanmaktadır. Derleme makale niteliğindeki bu araştırma, Pierre Bourdieu’nun kavramsal çerçevesine dayalı eleştirel ve kuramsal bir analizle yürütülmüştür. Bu bağlamda Bourdieu’nun doxa kavramına yüklediği anlam çerçevesinde, Türkiye’deki entelektüel alanın doksalojik pratikleri doğurduğu ortaya konulmaktadır. Daha net bir ifadeyle bu araştırmanın amacı, Türkiye’deki bilimsel üretimde bulunan camianın bir kısmının, ortak doxa ya da kanaatler dünyasından yola çıkarak üretim faaliyetlerini gerçekleştirmeye çalıştığını ve bunu yaparken de düşünümselliği nasıl göz ardı ettiğini ortaya koymak olacaktır. Bu anlamda, Türkiye’deki bilimsel üretim alanının, güçlü bir “bilim”; mevcut akademisyen ve akademisyen adaylarının ise güçlü bir “entelektüel” kimliğine kavuşabilmeleri için ideolojik bir farkındalıkla düşünümselliğe önem vererek, araştırmalarında bir özne olarak kendilerini nesneleştirmeleri gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Entelektüel , Türkiye , Doxa , Illusio , Düşünümsellik.

Teşekkür

Bu çalışmayı dikkatle okuyup yapıcı önerileriyle zenginleştiren ve çalışmanın her aşamasında düşünsel desteğini hissettiren Sayın Prof. Dr. İbrahim Yücedağ’a içtenlikle teşekkür ederim.

Kaynakça

• Aktay, Y. (2016). “Pierre Bourdieu ve Maxwell Cini olarak okul”. G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, Ü. Tatlıcan, T. Bora, ve K. Koçak (Der.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu derlemesi içinde (473-498), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Atila Demir, S. (2009). “Entelektüeller, üniversiteler ve bilimsel bilginin üretilmesi kapsamında eleştirel bir deneme”. Akademik İncelemeler Dergisi 4(2): 81-94. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akademikincelemeler/article/19063
• Başak, R. (2017). “A practice to maintain status quo in Turkish universities: Academic nbreeding”. Journal of Current Researches on Social Sciences 7(4): 337-348. https://doi.org/10.26579/JOC
• Benda, J. (2011). Aydınların ihaneti, C. Soydemir, (Çev.), Ankara: Doğu-Batı Yayınları.
• Bourdieu, P. (1967). “Systems of education and systems of thought”. Social Science Information 14(3): 338-358. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000018693
• Bourdieu, P. (1989). “The corporatism of the universal: The rolevof ıntellectuals in the world”. Telos 81: 99-110. https://doi.org/10.3817/0989081099
• Bourdieu, P. (2013). “Sosyal uzam ve sembolik iktidar”. L. Ünsaldı (Der.), Seçilmiş metinler (147-166), Ankara: Heretik Yayıncılık.
• Bourdieu, P. (2020). Sanatın kuralları, (M. Hacıoğlu, Dü., ve N. K. Sevil, Çev.) İstanbul: Alfa.
• Bourdieu, P. (2021a). Homo academicus, N. Ökten, A. N. Kocasu, ve E. Gülbey (Çev.), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Bourdieu, P. (2021b). Karşı ateşler-1: Neoliberal istilaya karşı direnişe hizmet edecek sözler (2. b.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Bourdieu, P. (2022a). Bilimin toplumsal kullanımları: Bilimsel alanın klinik bir sosyolojisi için, L. Ünsaldı (Çev.), Ankara: Heretik Yayınları.
• Bourdieu, P. (2022b). Pratik nedenler. İstanbul: Hil Yayın.
• Bourdieu, P. (2023a). Akademik aklın eleştirisi, P. Yalım (Çev.), İstanbul: Metis Yayıncılık.
• Bourdieu, P. (2023b). Sosyolojiyi düşünmek: Düşünümselliğe dönüş, A. Sümer (Çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Bourdieu, P., ve Passeron, J-C. (2020). Varisler: Öğrenciler ve kültür, L. Ünsaldı, ve A. Sümer (Çev.), Ankara.
• Bourdieu, P., ve Passeron, J-C. (2021). Yeniden üretim: Eğitim sistemine ilişkin bir teorinin ilkeleri, A. Sümer, L. Ünsaldı, ve Ö. Akkaya (Çev.), Ankara: Heretik Yayınları.
• Bourdieu, P., ve Wacquant, L. (2023). Düşünümsel sosyolojiye davet, N. Ökten (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Çağan, K. (2005). “Entelektüel imgesi üzerine”. Entelektüel ve iktidar içinde, Ankara: Hece Yay.
• Çeğin, G. (2016). “Muhalif bir entelektüelin büyü bozumu: Bourdieu ve entelektüeli sorunsallaştırmak”. G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, Ü. Tatlıcan, T. Bora, ve K. Koçak (Der.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu derlemesi içinde (s. 499-523), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Çetik, M. (2008). Üniversite’de cadı avı: 1948 DTCF tasfiyesi ve P. N. Boratav’ın müdafaası. Ankara: Dipnot Yayınları.
• Dellaloğlu, B. F. (2020). Poetik ve politik: Bir kültürel çalışmalar ansiklopedisi (2. b.). İstanbul: Timaş Yayınları.
• Dikkol, S. (2021). “Çevrimiçi grup iletişiminde doxanın üretimi ve üyeler arasında beliren ayrım stratejileri”. Egemia Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli E-Dergisi 9: 119-140.
• Freire, P. (2019). Özgürlüğün pedagojisi, G. K. Gevinç (Çev.), İstanbul: Yordam Kitap.
• Furedi, F. (2014). Nerede bu entelektüeller?, A. E. Koca (Çev.), Ankara: Atıf Yayınları.
• Gorski, P. S. (2015). Bourdieu ve tarihsel analiz, Ö. Akkaya (Çev.), İstanbul: Heretik Yayıncılık.
• Gouldner, A. W. (1970). The coming crisis of western sociology. New York: Basic Books.
• Gramsci, A. (1967). Aydınlar ve toplum, V. Günyol, F. Edgü, ve B. Onaran (Çev.), İstanbul: Çan Yayınları.
• Jourdain, A., ve Naulin, S. (2020). Pierre Bourdieu'nun kuramı ve sosyolojik kullanımları, Ö. Elitez (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Karaaslan Şanlı, H. (2011). “Basında ve mecliste 1948 tasfiyesine ilişkin tartışmaların söylemi”. Kültür ve İletişim 14(11): 105-133. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kulturveiletisim/article/985268
• Karataş, E. (2019). “Medyada kanaatler üzerine: Kanaat üreticileri doksozoflar”. Etkileşim: 254-275. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2019.4.73
• Mannheim, K. (2017). Kültür sosyolojisi, M. Yalçınkaya (Çev.), İstanbul: Pinhan.
• Meşe, İ. (2018), “Taşra üniversitesi nedir? Ne işe yarar?”. Birikim Dergisi (351): 110-117.
• Meşe, İ. (2019), “Bir mekân olarak ‘taşra üniversitesi’ ve sosyolojinin taşrası: Eleştirel bir deneyim analizi”. Moment Dergi 6 (1): 209-226. https://doi.org/10.17572//mj2019.1.209226
• Özkurt, C. (2021). “Akademinin sosyal inşası, sınıfsallıklar ve toplumsal yatkınlıklar: Bayburt Üniversitesi örneği”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 31(2): 1003-1016. https://doi.org/10.18069/firatsbed.822490
• Said, E. (1995). Entelektüel, T. Birkan (Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Sapiro, G. (2020). Dictionnaire international Bourdieu. CNRS Editions.
• Sarıkulak, İ., ve Koca, C. (2019). “Futbol taraftarlığı alanında kadınları marjinalleştiren doxalar”. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi 4(2): 246-263. https://doi.org/10.25307/jssr.633413
• Swartz, D. (2022). Kültür ve iktidar: Pierre Boudieu'nun sosyolojisi, E. Gen (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Tezcan, A. M. (2019, Ocak). Türkiye'nin toplumsal dönüşümü ve akademi. Doktora Tezi.
• Tokat, L. (2017). “Entelektüel kimdir? Türkiye'nin entelektüel sorunu”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 17(3): 9-42.
• Vatansever, A., ve Gezici Yalçın, M. (2016). “Ne ders olsa veririz”- Akademisyenin vasıfsız işçiye dönüşümü. İstanbul: İletişim.
• Yıldırım Şahin, E. (2020). “Bir taşra hikâyesi daha: Taşra üniversitesinde kadın akademisyen olmak”. Çalışma ve Toplum 1(64): 229-268. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ct/article/1155563
• Yücedağ, İ. (2016). “‘Habitus’tan ‘mutatlaştırma’ya toplumsalın inşâsı”. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (37): 111-133.
• Yücedağ, İ., ve Demir, A. E. (2022, Aralık). “Hekim-hemşire ilişkisinin Bourdieucu incelemesi”. Hafıza, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 4(3): 150-163. https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1206755