Sander van der Linden, Foolproof: Why We Fall for Misinformation and How to Build Immunity (London: 4th Estate HarperCollins Publishers, 2023), 397 s.

Öz

Bu inceleme sosyal psikolog Sander van der Linden’in “Foolproof” isimli kitabını ele almaktadır. Kitap sosyal psikoloji alanında yazılmış ve ses getirmiş güncel bir eserdir. İncelemede kitabın orijinal dilindeki e-kitap sürümü ele alınmıştır. İçinde bulunduğumuz çağda teknolojideki hızlı ilerlemeyle birlikte bilgiye eskisine kıyasla çok daha hızlı ulaşabilmekteyiz ancak ulaştığımız bilginin doğrulanması önemlidir. İncelenen kitap içeriğinde dezenformasyonla mücadele çerçevesinde yapılan araştırmalarla birlikte somut bilimsel yaklaşımlar ve öneriler bulunmaktadır. Yazar, kitap genelinde hatalı bilgi için virüs benzemesini kullanmıştır. Eserde temel olarak üzerinde durulan yaklaşım “ön çürütme”dir. Bu kavram araştırmacı ve ekibi tarafından McGuire’ın aşılama kuramı temel alınarak geliştirilmiştir. Kitapta bu yaklaşımdan yola çıkılarak geliştirilmiş, çevrim içi ortamlara yönelik araçlar ve çözümlerden de söz edilmiştir. Ön çürütme yaklaşımına uzanan araştırmalar ve sonrasındaki uygulamalar hikayeleştirilerek aktarılmış olduğundan metin akıcıdır. Kitap sosyal psikoloji literatürüne değerli katkı yaratacak türde ve içerdiği konularda uzmanlaşmak isteyen araştırmacılar için kaynak eser niteliğindedir. Bunun yanında eser, dezenformasyonun bireysel ve toplumsal etkilerini disiplinlerarası bir bakış açısıyla ele alması bakımından güncel literatürde önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Biliş
• Sosyal Etki
• İkna Psikolojisi
• Dezenformasyon
• Ön Çürütme
• Aşılama Kuramı

Etik Beyan

Yazar, bu çalışmanın bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlandığını beyan eder.

Sander van der Linden, Foolproof: Why We Fall for Misinformation and How to Build Immunity (London: 4th Estate HarperCollins Publishers, 2023), 397 pp.

Öz

This review examines the book “Foolproof” written by social psychologist Sander van der Linden. The book is a recent work that has attracted attention in the field of social psychology. The review examines the e-book version of the book in its original language. In the modern era, with the rapid advancement of technology, we can access information much faster than before; however, it is important to verify the accuracy of the information we access. The book presents concrete scientific approaches and suggestions along with research on countering disinformation. Throughout the book, the author uses the metaphor of a virus to describe misinformation. The primary approach emphasized in the book is “prebunking”. This concept was developed by the researcher and his team based on McGuire’s inoculation theory. Tools and solutions for online environments developed based on this approach are also mentioned in the book. Because the research leading to the prebunking approach and the subsequent applications are narrated, the text is fluent. The book represents a valuable contribution to the social psychology literature and constitutes a reference work for researchers aiming to develop expertise in the topics it addresses. Moreover, the work fills a significant gap in the current literature by addressing the individual and societal effects of disinformation from an interdisciplinary perspective.

Anahtar Kelimeler

• Social Cognition
• Social Influence
• Psychology of Persuasion
• Disinformation
• Prebunking
• Inoculation Theory

Etik Beyan

The author declares that this study has been prepared in accordance with the principles of scientific research and publication ethics.

Kaynakça

1. Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological Monographs: General and Applied, 70(9), 1-70. https://doi.org/10.1037/h0093718
2. BBC News Türkçe (2018, 10 Nisan). Facebook kurucusu Zuckerberg: Hata yaptım, özür dilerim. https://www.bbc.com/turkce/haberler-43715583
3. Bilgin, N. (2016). Sosyal psikoloji sözlüğü (3. bs.). Bağlam Yayıncılık.
4. Cambridge Dictionary. (t.y.). Foolproof. In Cambridge Dictionary. Retrieved January 2, 2026, from https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english-turkish/foolproof
5. Federal Trade Commission. (2019, 24 Temmuz). FTC imposes $5 billion penalty and sweeping new privacy restrictions on Facebook. https://www.ftc.gov/news-events/news/press-releases/2019/07/ftc-imposes-5-billion-penalty-sweeping-new-privacy-restrictions-facebook
6. İftar, E. T. (t.y.). Otizm–aşılar arasındaki ilişkiye bilimsel bir bakış [Bilgi notu]. Tohum Otizm Vakfı. 23 Ocak 2026 tarihinde https://tohumotizm.org.tr/otizm/onemli-bilgiler/dogru-bilinen-yanlislar/otizm-asilar-arasindaki-iliskiye-bilimsel-bir-bakis/ adresinden erişilmiştir.
7. Kops, M., Schittenhelm, C., & Wachs, S. (2025). Young people and false information: A scoping review of responses, influential factors, consequences, and prevention programs. Computers in Human Behavior, 169, 108650. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0747563225000974
8. Leotti, L. A., Iyengar, S. S., & Ochsner, K. N. (2010). Born to choose: The origins and value of the need for control. Trends in Cognitive Sciences, 14(10), 457-463. https://doi.org/10.1016/j.tics.2010.08.001

9. McGuire, W. J. (1961). The effectiveness of supportive and refutational defenses in immunizing and restoring beliefs against persuasion. Sociometry, 24(2), 184-197. https://www.jstor.org/stable/2786067
10. McGuire, W. J. (1964). Some contemporary approaches. L. Berkowitz (Ed.), Advances in experimental social psychology içinde (Cilt 1, s. 191–229). Academic Press. https://www.sciencedirect.com/science/chapter/bookseries/abs/pii/S0065260108600520
11. Perera, A. (2018, 5 Temmuz). Who can stop India’s WhatsApp lynchings? BBC. https://www.bbc.com/news/world-asia-india-44709103
12. Roozenbeek, J., van der Linden, S. (2019). Fake news game confers psychological resistance against online misinformation. Palgrave Communications, 5, 65. https://doi.org/10.1057/s41599-019-0279-9
13. Tilt. (n.d.). Bad News [Online game]. Retrieved January 2, 2026, from https://www.getbadnews.com
14. Tilt Studio. (n.d.). Bad News game. Retrieved January 18, 2026, from https://www.tiltstudio.co/solutions/cases/bad-news-game/ Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı. (t.y.). Aşılar otizme neden olur mu? 3 Ocak 2026 tarihinde https://asi.saglik.gov.tr/sss/asilar-otizme-neden-olur-mu.html adresinden erişilmiştir.
15. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (t.y.). Ülkemizde ismi bilinmeyen COVID-19 aşısı kullanıldığına yönelik iddia. 23.01.2026 tarihinde https://www.saglik.gov.tr/TR-86854/ulkemizde-ismi-bilinmeyen-covid-19-asisi-kullanildigina-yonelik-iddia.html adresinden erişilmiştir.
16. University of Cambridge Social Decision-Making Lab. (t.y.). Bad News game. 20.01.2026 tarihinde https://www.sdmlab.psychol.cam.ac.uk/research/bad-news-game adresinden erişilmiştir.
17. University of Cambridge. (t.y.). Professor Sander van der Linden. 20.01.2026 tarihinde https://www.psychol.cam.ac.uk/people/sander-van-der-linden adresinden erişilmiştir.
18. University of Cambridge. (2021, 12 Mayıs). Cambridge game ‘pre-bunks’ coronavirus conspiracies (Go Viral!). https://www.cam.ac.uk/stories/goviral
19. van der Linden, S. (2022). Sander van der Linden, Ph.D.. https://www.sandervanderlinden.com
20. van der Linden, S. (2023). Foolproof: Why we fall for misinformation and how to build immunity (Version 2023-12-12). 4th Estate.
21. Wakefield, A. J., Murch, S. H., Anthony, A., Linnell, J., Casson, D. M., Malik, M., Berelowitz, M., Dhillon, A. P., Thomson, M. A., Harvey, P., Valentine, A., Davies, S. E., & Walker-Smith, J. A. (1998). Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children [Retracted article]. The Lancet, 351(9103), 637–641. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(97)11096-0
22. YouGov (2026). Conspiracy theories: Explore public opinion on conspiracy theories. 10.01.2026 tarihinde https://yougov.co.uk/topics/politics/explore/topic/ConspiracyTheories adresinden erişilmiştir.
23. YouGov-Cambridge (2021). YouGov Cambridge The Globalism Project-All Countries, Fieldwork Dates: 4th August-21st September 2021. 10.01.2026 tarihinde https://d3nkl3psvxxpe9.cloudfront.net/documents/Globalism21_ConspiracyTheories_AllCountries.pdf adresinden erişim sağlanmıştır.