Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Yenilikçi Bir Milliyet Yorumu: Mehmet İzzet’in (1891-1930) Milli Hayat ve Milliyet Anlayışı

Öz

Bu makale, Mehmet İzzet’in (1891-1930) yaşadığı döneme göre yenilikçi ve özgün olan milliyet anlayışını detaylıca göstermek amacıyla oluşturulmuştur. Bu doğrultuda Mehmet İzzet’in milliyet anlayışını yansıtan Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat (1923) eseri ve konuya ilişkin makaleleri merkeze alınmış, yazılarının içeriği ve temel argümanları tanıtılarak incelenmiştir. Eserlerinde milliyeti mefkûre (ideal) şeklinde tanımlayan Mehmet İzzet, milliyeti ulaşılması gereken bir hedef biçiminde konumlandırarak bu kavramı felsefi bir temelde ele almıştır. Milliyeti milli hayatın temelindeki maddi ve manevi unsurların hiçbirinin tanımlayamadığını savunan Mehmet İzzet, milliyetin din gibi bir inanç ve iman birlikteliği olduğu sonucuna ulaşmıştır. Makale içerisinde, öncelikle kendisinin hayatı ve milliyet anlayışına temel olan fikir dünyası kısaca tanıtılmıştır. Ardından Mehmet İzzet’in milliyet anlayışının, Atatürk’ün zihnindeki ve Cumhuriyet’in temelindeki milliyet fikriyle benzer olan yönleri vurgulanarak makaleye özgün bir yön katılmıştır. Makalede, Mehmet İzzet’in yaşadığı dönemde geri planda kalan ancak Cumhuriyet’in hem ileriki yıllarına hem de günümüz dünyasına ışık tutan milliyet anlayışının görünürlük kazanması hedeflenmiştir. Bu yönüyle makale, Türk düşünce tarihinde yeterince görünürlük kazanmamış bir düşünürün milliyet anlayışını ortaya koyarak Erken Cumhuriyet Dönemi milliyetçilik tartışmalarının entelektüel arka planının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Milliyet
• Mehmet İzzet
• Milli Hayat
• Millet
• Mefkûre

Etik Beyan

Yazar, bu çalışmanın bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlandığını beyan eder.

An innovative interpretation of nationality in the early years of the Republic: Mehmet İzzet’s (1891-1930) understanding of national life and nationality

Öz

This article aims to elucidate Mehmet İzzet’s (1891-1930) understanding of nationality, which was highly innovative and original for his time. Centering on his foundational work, Theories of Nationality and National Life (1923), and his relevant articles, this study examines the core content and main arguments of his writings. In his works, Mehmet İzzet defines nationality as an ideal, positioning it as a goal to be achieved and addressing the concept on a philosophical basis. He argues that nationality cannot be defined by any of the material or spiritual elements underlying national life, concluding that it represents a unity of belief and faith, akin to religion. The article first briefly introduces his life and the intellectual environment that shaped his perspective on nationality. Subsequently, the similarities between Mehmet İzzet’s views and the concept of nationality within Atatürk’s vision and the foundations of the Republic are highlighted, adding a unique dimension to the article. Ultimately, this article seeks to bring to light an understanding of nationality that was marginalized in its own era but continues to shed light on both the subsequent years of the Republic and today’s contemporary world. In this regard, the article sheds light on the intellectual foundations of nationalism debates in the early Republican era by bringing into focus the understanding of nationality advanced by a thinker who has remained relatively overlooked in Turkish intellectual history.

Anahtar Kelimeler

• Nationality
• Mehmet İzzet
• National Life
• Nation
• Ideal

Etik Beyan

The author declares that this study has been prepared in accordance with the principles of research and publication ethics.

Kaynakça

1. Ağaoğlu, A. (2020). Ziya Gökalp Türk düşünce tarihindeki yeri (R. Demir, Haz.). İstanbul: Lotus Yayınevi.
2. Balcı, M. E. (2014). Sistem ve/veya eleştiri: Mehmet İzzet’in sosyoloji anlayışı. Sosyoloji Dergisi, 3(28), 171-194. https://izlik.org/JA57JL86AX
3. Bayraktar, L. (2007). Mehmet İzzet düşüncesinde insaniyete açılan pencere: milliyet. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 4(1), 1-7. https://www.j-humansciences.com/index.php/IJHS/article/view/208
4. Bircan, U. (2018). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e bir Türk düşünürü: Mehmet İzzet. Dicle İlahiyat Dergisi, 20(2), 42-53. https://isamveri.org/pdfdrg/D02042/2018_2/2018_2_BIRCANU.pdf
5. Bulut, Y. (2021). Türk sosyolojisinin kısa tarihi. İstanbul: Alfa Yayınları.
6. Çağrıcı, M. (2001). İhtiyat. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 23, ss. 463-464). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Değirmencioğlu, C. (1987). Mehmet İzzet. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
8. Ergan, N. G. (2015). Mehmet İzzet (1891-1930). (S. Özçelik, Haz.), Türk Tefekkür Dünyası Bilgi Şöleni (ss. 278-300) içinde. İstanbul: Pamukkale Üniversitesi Yayınları.

9. Gökalp, Z. (2018a). Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. İstanbul: Karbon Kitaplar.
10. Gökalp, Z. (2018b). Türkçülüğün esasları. İstanbul: Karbon Kitaplar.
11. Hakarar, H. R. (2019). Türk milliyetçiliği (İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu 1944-1945 öğretim yılı açılış dersi). Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, (16), 211-222. https://dergipark.org.tr/en/download/issue-file/16466
12. İnan, A. A. (1999). M. Kemal Atatürk’ten yazdıklarım. İstanbul: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık.
13. İzzet, M. (1929). Gene usul kavgası. Hayat, 6(131), 4-5. https://www.gastearsivi.com/gazete/hayat/1929-05-30/4
14. İzzet, M. (1989a). Vakıa ve mefkûre. (I. C. Değirmencioğlu, Haz.), Makaleler (ss. 115-121) içinde. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
15. İzzet, M. (1989b). Kin devri. C. Değirmencioğlu (Haz.), Makaleler (ss. 10-14) içinde. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
16. İzzet, M. (1989c). Kurtuluş kılavuzları. (C. Değirmencioğlu, Haz.), Makaleler (ss. 17-25) içinde. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
17. İzzet, M. (1989d). Fikirde âdem-i merkeziyet. (C. Değirmencioğlu, Haz.), Makaleler (ss. 257-262) içinde. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
18. İzzet, M. (2018). Milliyet nazariyeleri ve millî hayat. (Y. K. Taştan, Haz.), Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat Mehmet İzzet’in Hayatı, Eserleri ve Fikirleri Hakkında Yazılanlar (ss. 75-218) içinde. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
19. Levend, S. (2018). Mehmet İzzet: hayatı, eserleri, fikirleri. (Y. K. Taştan, Haz.), Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat Mehmet İzzet’in Hayatı, Eserleri ve Fikirleri Hakkında Yazılanlar (ss. 330-350) içinde. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
20. Maârif Vekâleti Mecmuası. (2018). Milliyet nazariyeleri ve millî hayat. (Y. K. Taştan, Haz.), Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat Mehmet İzzet’in Hayatı, Eserleri ve Fikirleri Hakkında Yazılanlar (ss. 63-64) içinde. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
21. Özalp, A. ve Şahin, A. (2021). Ziya Gökalp’in milliyetçilik ve din anlayışı üzerine sosyolojik bir tartışma. Toplum Bilimleri Dergisi, 15(30), 86-100. http://dx.doi.org/10.29228/tbd.2007.51276
22. Saray, M. (2022). Atatürk’ün Türklük ve milliyetçilik anlayışı. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı Yayınları.
23. Taştan, Y. K. (2018). Mehmet İzzet bibliyografyası. (Y. K. Taştan, Haz.), Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat Mehmet İzzet’in Hayatı, Eserleri ve Fikirleri Hakkında Yazılanlar (ss. 503-518) içinde. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
24. Tunç, M. Ş. (1931). İzzet Beyin fikrî şahsiyeti. Dârülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, 7(5), 25-29. https://makale.isam.org.tr/server/api/core/bitstreams/88ef2b3f-caea-4fa8-b2b6-db2be76944e5/content
25. Türkdoğan, O. (2018). Mehmet İzzet’in sosyolojik fikirleri. (Y. K. Taştan, Haz.), Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat Mehmet İzzet’in Hayatı, Eserleri ve Fikirleri Hakkında Yazılanlar (ss. 367-385) içinde. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
26. Ülken, H. Z. (2019). Türkiye’de çağdaş düşünce tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. Ünal, M. A. (2021). Müsâdere. İçinde TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi. (Cilt 3, ss. 139-140). TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi.