Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği

Ali Özer

doi:10.24010/soid.1842112

TR EN

Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği

Öz

Bu çalışma, 2012–2024 döneminde global ve ülke bazlı risklerin Türkiye turizm sektörünün finansal piyasa performansı üzerindeki etkisini incelemektedir. BIST Turizm Endeksi getirisi ve anormal getirisi bağımlı değişken olarak kullanılmış; ülke bazlı turizm göstergeleri, makroekonomik değişkenler ve küresel risk göstergeleri açıklayıcı değişkenler olarak ele alınmıştır. Analizlerde birim kök, değişen varyans ve otokorelasyon testleri uygulanmış, Newey-West HAC standart hataları ve COVID-19 kukla değişkeni kullanılmıştır. Bulgular turist sayısı, turizm geliri ve döviz kurunun pozitif; enflasyon, faiz, ABD tahvil faizi, VIX ve jeopolitik riskin negatif ilişkili olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, turizm sektörünün çok boyutlu risk yapısı içinde değerlendirilmesi ve finansal açıdan izlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Turizm Sektörü, Risk Göstergeleri, BIST Turizm Endeksi, Türkiye

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Etik Kurul onayı gerektirmemektedir

Teşekkür

Editör ve hakemlere teşekkür ederim.

The Effects of Global and Country-Based Risks on the Tourism Sector: The Example of Türkiye

Öz

This study examines the effects of global and country-specific risks on the financial market performance of Türkiye’s tourism sector over the 2012–2024 period. BIST Tourism Index returns and abnormal returns are used as dependent variables, while country-specific tourism indicators, macroeconomic variables, and global risk indicators are employed as explanatory variables. The analysis includes unit root, heteroskedasticity, and autocorrelation tests, and applies Newey-West HAC standard errors with a COVID-19 dummy variable. The findings show that tourist arrivals, tourism revenue, and exchange rates are positively associated, whereas inflation, interest rates, US bond yields, VIX, and geopolitical risk are negatively associated with returns.

Anahtar Kelimeler

Tourism Sector, Risk Indicators, BIST Tourism Index, Turkiye.

Destekleyen Kurum

It is not available.

Etik Beyan

Ethics Committee approval is not required.

Teşekkür

I would like to thank the editor and the reviewers.

Kaynakça

Acero, J. C. F., & Önder, G. (2024). Bogota Turizm Kümesinin Uluslararası Rekabet Gücünün Elmas Modeli İle Analizi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), 428-452.
Acuner, E., & Kaygın, C. Y. (2021). Türkiye turizm verilerinin CRITIC ve MABAC yöntemleriyle testi: 2005-2019. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(4), 2403-2424.
Ahir, H., Bloom, N., & Furceri, D. (2022). The World Uncertainty Index. NBER Working Paper No. 29763. National Bureau of Economic Research.
Aubert, A., Jónás-Berki, M., & Marton, G. (2013). Tourism index as an indicator of the intensity of tourism. Acta geographica Slovenica, 53(2), 334-363. DOI: 10.3986/AGS53205 Erişim Tarihi: 08.02.2025
Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593–1636.
Bhuiyan, M. A., Paiano, A., & Crovella, T. (2024). Exploring the nexus between economic and environmental issues in the tourism sector at the country level. A replicable framework. Heliyon, 10(5).
Bloom, N. (2009). The impact of uncertainty shocks. Econometrica, 77(3), 623–685.
Bozkurt, K., & Bahar, O. (2015). Talep Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Bir Analiz. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(1), 29-41.
Caldara, D., & Iacoviello, M. (2022). Measuring geopolitical risk. American Economic Review, 112(4), 1194–1225.
Demir, E., Gozgor, G., & Paramati, S. R. (2019). Do geopolitical risks matter for inbound tourism? Eurasian Business Review, 9(2), 183–191.

Demiralay, S., & Kilincarslan, E. (2019). The impact of geopolitical risks on travel and leisure stocks. Tourism Management, 75, 460–476.
Demirkale, Ö., & Can, E. N. (2021). Makroekonomik değişkenlerin BIST turizm endeksi üzerindeki etkisinin incelenmesi. Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi, 3(1), 175-180.
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
Enders, W. (2008). Applied Econometric Time Series. John Wiley & Sons.
Fetscherin, M., & Stephano, R. M. (2016). The medical tourism index: Scale development and validation. Tourism Management, 52, 539-556. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2015.08.010, Erişim Tarihi: 08.02.2025
Gao, L., Ali, Q., Yaseen, M. R., Makhdum, M. S. A., Sarkodie, S. A., Nisa, M., & Khan, M. T. I. (2024). Global nexus between tourism and sustainable futures: the role of economic growth, globalization and renewables. Environment, Development and Sustainability, 1-36.
Granger, C. W. J. & Newbold, P. (1974). Spurious Regressions in econometrics. Journal of Econometrics, (2)2, 111-120.
Gezen, A., & Özcan, S. (2022). Covid-19'un finansal sıkıntı üzerine etkisi: BIST Turizm Endeksi uygulaması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(1), 483-496.
Gomez-Vega, M., Herrero-Prieto, L. C., & López, M. V. (2022). Clustering and country destination performance at a global scale: Determining factors of tourism competitiveness. Tourism Economics, 28(6), 1605-1625. https://doi.org/10.1177/13548166211007598 Erişim Tarihi: 08.02.2025
Gössling, S., Scott, D., & Hall, C. M. (2020). 'Pandemics, tourism and global change: A rapid assessment of COVID-19'. Journal of Sustainable Tourism, 29(1), 1-20. https://doi.org/10.1080/09669582.2020.1758708.
Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic Econometrics. McGraw-Hill.
Hall, C. M. (2010). Crisis events in tourism: Subjects of crisis in tourism. Current issues in Tourism, 13(5), 401-417.
Kayar, Ç. H., & Kozak, N. (2010). Measuring destination competitiveness: an application of the travel and tourism competitiveness index (2007). Journal of Hospitality Marketing & Management, 19(3), 203-216.
Khan, Naushad and Hassan, Absar Ul and Fahad, Shah and Naushad, Mahnoor, Factors Affecting Tourism Industry and Its Impacts on Global Economy of the World (March 23, 2020). Available at http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3559353. Erişim Tarihi: 08.02.2025
Koçak, E., Dogru, T., Shehzad, K., & Bulut, U. (2023). The economic implications of the COVID-19 outbreak on tourism industry: Empirical evidence from Turkey. Tourism Economics, 29(3), 742–758.
Liu, H., Yang, P., Song, H., & Wu, D. C. (2024). Global and domestic economic policy uncertainties and tourism stock market: Evidence from China. Tourism Economics, 30(3), 567-591.
Mesci, M., Çömlekçi, İ., Öztürk, E., & Batman, O. (2024). Problems faced by hotel businesses within the scope of environmental analysis factors: The case of Akçakoca. Journal of multidisciplinary academic tourism, 9(1), 1-8.
Neumayer, E. (2004). The impact of political violence on tourism: Dynamic cross-national estimation. Journal of Conflict Resolution, 48(2), 259-281.
Newey, W. K., & West, K. D. (1987). A Simple, Positive Semi-Definite, Heteroskedasticity and Autocorrelation Consistent Covariance Matrix. Econometrica, 55(3), 703–708.
Özer, N. (2021). Borsa İstanbul (BIST) Turizm Endeksinde Yer Alan Firmaların Performans Analizi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 18(3), 615-632.
Polat, M., Alptürk, Y., & Gürsoy, S. (2021). Impact of geopolitical risk on BIST tourism index and tourist arrivals in Turkey. Journal of Tourism Theory and Research, 7(2), 77–84.
Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335–346.
Pulido-Fernández, J. I., & Rodríguez-Díaz, B. (2016). Reinterpreting the World Economic Forum's global tourism competitiveness index. Tourism Management Perspectives, 20, 131-140.
Rodríguez-Díaz, B., & Pulido-Fernández, J. I. (2019). Sustainability as a key factor in tourism competitiveness: A global analysis. Sustainability, 12(1), 51.
Scott, D., Gössling, S., & Hall, C. M. (2012). International tourism and climate change. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 3(3), 213-232.
Soyaslan, E. (2019). Döviz kuru ile BIST turizm endeksi arasındaki ilişkinin analizi. OPUS International Journal of Society Researches, 12, 772-793.
Toleubayeva, Z., & Mussina, K. (2025). Econometric Analysis of Key Factors Affecting Domestic Tourism Development in Kazakhstan. Eurasian Journal of Economic and Business Studies, 69(1), 32-46.
Türkmen, F. (2023). Ekonomik krizler ve pandeminin Türk turizm sektörüne etkilerinin incelenmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(4), 376-391.
UL Haq, I., Pardaev, J., Allayarov, P., & Munir, S. (2024). The impact of financial innovation and infrastructure on inbound tourism in Central Asia. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(1), 100175
Ünal, S. (2020). Covid-19 Salgınında Borsa İstanbul Şirketlerinin Fiyatlamalarının Etkinliği. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 5(Özel Sayı), 13-31.
Vašaničová, P. (2025). Urban Networks and Tourism Development: Analyzing the Relationship Between Globalization and World Cities (GaWC) Rankings and Travel and Tourism Development Index (TTDI). Urban Science, 9(3), 83.
Vurur, N.S., & Özdemir, L. (2023). Küresel ve Türkiye jeopolitik risklerin BIST turizm endeksine etkisinin karşılaştırılması. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, C-iasoS 2022 Özel Sayısı, 163-174.
Whaley, R. E. (2000). The investor fear gauge. The Journal of Portfolio Management, 26(3), 12–17.
Yaman, S., & Korkmaz, T. (2020). Döviz Kurları ile BIST Turizm Endeksi Getirileri Arasındaki Volatilite Yayılım Etkisinin Belirlenmesi. Business and Economics Research Journal, 11(3), 681-702.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Turizm Ekonomisi, Turizm (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ali Özer ^*
0000-0003-4736-3418
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

30 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

-

Gönderilme Tarihi

14 Aralık 2025

Kabul Tarihi

3 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

DOI

https://doi.org/10.24010/soid.1842112

IZ

https://izlik.org/JA28CD72LK

APA

Özer, A. (2026). Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, Advanced Online Publication, 738-771. https://doi.org/10.24010/soid.1842112

AMA

1.Özer A. Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği. SOİD. 2026;(Advanced Online Publication):738-771. doi:10.24010/soid.1842112

Chicago

Özer, Ali. 2026. “Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği”. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, sy Advanced Online Publication: 738-71. https://doi.org/10.24010/soid.1842112.

EndNote

Özer A (01 Eylül 2026) Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi Advanced Online Publication 738–771.

IEEE

[1]A. Özer, “Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği”, SOİD, sy Advanced Online Publication, ss. 738–771, Eyl. 2026, doi: 10.24010/soid.1842112.

ISNAD

Özer, Ali. “Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği”. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi. Advanced Online Publication (01 Eylül 2026): 738-771. https://doi.org/10.24010/soid.1842112.

JAMA

1.Özer A. Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği. SOİD. 2026;:738–771.

MLA

Özer, Ali. “Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği”. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, sy Advanced Online Publication, Eylül 2026, ss. 738-71, doi:10.24010/soid.1842112.

Vancouver

1.Ali Özer. Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği. SOİD. 01 Eylül 2026;(Advanced Online Publication):738-71. doi:10.24010/soid.1842112

Seyahat ve Otel İşletmeciliği (Journal of Travel and Hotel Business) is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0).

Dergimiz EBSCOhost, Index Copernicus, Ulakbim, DRJI, Research Bible, SOBİAD ve ASOS tarafından indekslenmektedir.

Global ve Ülke Bazlı Risklerin Turizm Sektörüne Etkileri Türkiye Örneği

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Teşekkür

The Effects of Global and Country-Based Risks on the Tourism Sector: The Example of Türkiye

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Teşekkür

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster