DAYISAL ERKEKLİK: TÜRKİYE’DE DAYILIK ROLÜ, YUMUŞAK GÜCÜN İNŞASI VE İCRASI

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 2, 127 - 152, 29.10.2025

Büşra Nur Topal

https://doi.org/10.18490/sosars.1813087

Öz

Bu çalışma, Türkiye toplumunda “dayılık” rolünü, erkeklik ile informel otoritenin kesişim noktasında ele almakta; aile içi ilişkilerde alternatif bir erkeklik otoritesi biçimi olarak nasıl işlediğini incelemektedir. Çalışmada dayılığın; koruma, denetleme, sahiplenme, sırdaşlık ve şefkat gibi anlam repertuvarları üzerinden nasıl şekillendiği araştırılmakta; özellikle yeğen, kız kardeş ve enişteyle kurulan ilişkiler bağlamında hem babacan hem de otoriter, yani bir yumuşak güç (soft power), olarak nasıl inşa edildiği ortaya konmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, 20 dayı, 10 yeğen ve 10 enişteyle yapılan derinlemesine görüşmeler, tematik analizle çözümlenmiştir. Bulgular, dayılığın sadece biyolojik bir akrabalık değil; aynı zamanda duygusal, ekonomik ve ahlaki sorumluluklarla örülü çok boyutlu bir erkeklik performansı olduğunu göstermekte ve bu performansta hane içerisindeki kadınların biçimlendirici etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. “Dayısal erkeklik” kavramını verileriyle temellendiren araştırma, dayılık rolünün Türkiye toplumunda nasıl inşa edildiğine ve nasıl bir erkeklik otoritesi doğurduğuna dair literatüre sahadan beslenen eleştirel ve özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dayısal Erkeklik , Dayılık , İnformel Otorite , Aile İlişkileri , Türkiye.

Kaynakça

• Ahmed, S. (2014). The Cultural Politics of Emotion. Edinburgh: Edinburgh University Press.
• Bardakçı, Ş., Oğlak, S. (2022). Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 71–90.
• Berlant, L. (2011). Cruel Optimism. Durham: Duke University Press.
• Bjarnegård, E. (2013). Gender, Informal Institutions and Political Recruitment: Explaining Male Dominance in Parliamentary Representation. Londra: Palgrave Macmillan.
• Bora, T., Çiftçi, M. (2017). Yengeler Cumhuriyeti. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Boratav, H., Fişek, G. O., Ziya, H. E. (2018). Erkekliğin Türkiye Halleri. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Bourdieu, P. (2014). Eril Tahakküm [La domination masculine] (B. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
• Bradley, R. M. (2008). Masculinity and Self-perception of Men Identified as Informal Leaders. (yayımlanmamış yüksek lisans tezi) University of the Incarnate Word, San Antonio.
• Bridges, T., Pascoe, C. J. (2014). Hybrid Masculinities: New Directions in the Sociology of Men and Masculinities. Sociology Compass, 8(3), 246–258.
• Connell, R. W. (1995). Masculinities. Los Angeles: University of California Press.
• Connell, R. W., Messerschmidt, J. (2005). Rethinking Hegemonic Masculinities. Gender&Society, (19)6, 829-859.
• Cornwall, A., & Lindisfarne, N. (Ed.). (1994). Dislocating Masculinities: Comparative Ethnographies. Londra: Routledge.
• Cornwall, A., Karioris, F. G., Lindisfarne, N. (Ed.). (2016). Masculinities Under Neoliberalism. Londra: Zed Books.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. New York: Sage Publications.
• Demetriou, D. Z. (2001). Connell’s Concept of Hegemonic Masculinity: A Critique. Theory and Society, 30(3), 337–361.
• Dixon, T. (2003). From Passions to Emotions: The Creation of a Secular Psychological Category. Cambridge: Cambridge University Press.
• Durkheim, É. (1982). The Rules of Sociological Method and Selected Texts on Aociology and Its Method (S. Lukes, Ed.; W. D. Halls, Çev.). Londra: The Macmillan Press.
• Galea, N., Powell, A., Loosemore, M., Chappell, L. (2020). The Gendered Dimensions of Informal Institutions in the Australian Construction Industry. Gender, Work & Organization, 27(6), 1214–1231.
• Gutmann, M. C. (1997). Trafficking in Men: The Anthropology of Masculinity. Annual Review of Anthropology, 26, 385–409.
• Hearn, J. (1987). The Gender of Oppression: Men, Masculinity, and the Critique of Marxism. Sussex: Wheatsheaf Books.
• Kağıtçıbaşı, Ç. (1996). Family and Human Development Across Cultures: A View From the Other Side. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
• Kandiyoti, D. (2019). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar. İstanbul: Metis Yayınları.
• Krishnamurti, Sailaja. (2014). Uncles of the Nation: Avuncular Masculinity in Partition-Era Politics. South Asian History and Culture, 5(4), 421–437.
• Lévi-Strauss, C. (1966). The Savage Mind (English Translation from the Original French Version: La Pensee Savage, 1962). Chicago, IL: University of Chicago Press.
• Lutz, C. (1986). Emotion, Thought, and Estrangement: Emotion as a Cultural Category. Cultural Anthropology, 1(3), 287-309.
• Mauss, M. (2001). The Gift: The Form and Reason for Exchange in Archaic Societies (W. D. Halls, Çev.). Londra: Routledge.
• Mead, G. H. (1967). Mind, Self, and Society: From the Standpoint of a Social Behaviorist (C. W. Morris, Ed.). Chicago: University of Chicago Press.
• Messerschmidt, J. W. (2018). Hegemonic Masculinity: Formulation, Reformulation, and Amplification. Maryland: Rowman & Littlefield.
• Minibaş-Poussard, J., Bastounis, M. (2008). “Kimlik ve Sosyal Temsiller: İçimizdeki Eziklik.” İçinde Sen benim kim olduğumu biliyor musun? Toplumsal yaşamda kimlik izdüşümleri (H. Tanrıöver Ed.), İstanbul: Hil Yayınları, 179–204.
• Moscovici, S. (2001). Social Representations: Explorations in Social Psychology (G. Duveen, Ed.). New York: New York University Press.
• Nagel, R. U., Baekgaard, K., Allen, J., Srimulyani, E., Samsidar. (2024). Masculinities and Patriarchy: Exploring Trends in Men’s and Women’s Beliefs about Masculinities and Patriarchy in Aceh, Indonesia. Washington: Georgetown Institute for Women, Peace and Security (GIWPS).
• Nye, Jr., Joseph S. (2005). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs Books.
• Öner, H. (2012). Servant Leadership And Paternalistic Leadership Styles in the Turkish Business Context: A Comparative Empirical Study. Leadership & Organization Development Journal, 33(3), 300–316.
• Özbay, C. (2013). Türkiye’de Hegemonik Erkekliği Aramak. Doğu Batı, 63, 185–204.
• Riessman, C. K. (2008). Narrative Methods for the Human Sciences. New York: Sage.
• Rubin, G. (1975). “The Traffic in Women: Notes on the ‘Political Economy’ of sex.” In R. R. Reiter (Ed.), Toward an anthropology of women, New York: Monthly Review Press, 157–210
• Sancar, S. (2020). Erkeklik: İmkânsız İktidar, Ailede, Piyasada ve Sokakta Erkekler. İstanbul: Metis Yayınları.
• Sancar, S. (2022). Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Segal, L. (1992). Ağır Çekim: Değişen Erkeklikler, Değişen Erkekler. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Sennett, R. (2012). Together. New Jersey: Yale University Press.
• Wilcox, W. B. (2004). Soft Patriarchs, New Men: How Christianity Shapes Fathers and Husbands. Chicago: University of Chicago Press.
• Wilton, R., Schormans, A. (2025). “Asking for Help Was Really Helpful, But Definitely Hard to Say”: A Comparative Analysis of the Intersection of Disability and Masculinity. Men and Masculinities, 0(0), 1–24.