Esnek Çalışma Ortamlarında Duygusal Emek, İş Güvencesizliği ve Prekarite: Samsun’daki Cash & Carry Çalışanları Üzerine Nitel Bir Çalışma

Yıl 2026, Cilt: 29 Sayı: 1 , 85 - 109 , 30.04.2026

Muhammet Safa Taşkıran

https://doi.org/10.18490/sosars.1820247

https://izlik.org/JA34ZW32BF

Öz

Bu araştırma, esnek kapitalizm koşullarında, hizmet sektöründe artan güvencesizlik (prekarite) ile çalışanların maruz kaldığı duygusal emek süreçleri arasındaki simbiyotik ilişkiyi incelemektedir. Çalışma, bu kapsamda Samsun’daki kurumsal Cash & Carry mağaza çalışanlarının deneyimlerine odaklanmaktadır. Kuramsal çerçeve, Richard Sennett’in esnekliğin mesleki kimlik ve aidiyet üzerindeki etkilerine dair analizleri ile Arlie Hochschild’ın duygusal emek konusundaki yaklaşımlarından beslenmektedir. Böylece, çalışanların kırılganlık ve güçsüzlük deneyimlerini kapsayan duygusal prekarite kavramını ampirik zeminde tartışmaya açmaktadır. Fenomenolojik desenle tasarlanan araştırmada, amaçlı ve kartopu örneklem teknikleri ile 23 erkek Cash & Carry çalışanıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların seçiminde en az bir yıllık deneyim, çoklu görev yükü ve müşteri etkileşimi kriterleri esas alınmıştır. Çoklu görev yükü deneyimini karşılamadığı gerekçesiyle kasiyer pozisyonları dahil edilmemiştir. Elde edilen veriler tematik analizle çözümlenmiş ve üç tema ortaya çıkmıştır: Rol Genişlemesi (çoklu görev ve angarya), Duygusal Çelişki (duygusal maskeleme ve içselleştirilmiş stres) ve Kronik İş Güvencesizliği (işten çıkarılma korkusu, aidiyet eksikliği ve sesini duyuramama). Bulgular, rol genişlemesi gibi kurumsal zorlamaların, duygusal maskeleme pratiklerini yoğunlaştırarak duygusal maliyetleri artırmakta olduğunu göstermektedir. İşten çıkarılma korkusu, bu duygusal sömürüyü pekiştiren en güçlü faktörlerden biri olarak belirmektedir. Öte yandan, olumsuz vaka analizi için kullanılan kasap ve manav gibi uzmanlaşmış pozisyonlardaki çalışanlar, net görev tanımları nedeniyle rol genişlemesine ve kronik strese karşı daha dirençli bir profil sergilemektedir. Bu durum, uzmanlık ve öngörülebilirliğin güvencesizlik rejimine karşı tampon oluşturabildiğine işaret etmektedir. Nihayetinde, çalışma, duygusal prekarite üzerinden yapısal güvencesizliğin bireyin kişiliğine nasıl aktarıldığını ortaya koyarak bu durumun Türkiye bağlamındaki yansımalarını Cash & Carry çalışanları özelinde görünür kılmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Emek , İş Güvencesizliği , Esnek Kapitalizm , Prekarite , Cash & Carry Çalışanları

Kaynakça

• Bahçe, S., & Eres, B. (2017). İktisadi Yapılar, Türkiye ve Değişim. İçinde F. Alpkaya & B. Duru (Ed.), 1920’den Günümüze Türkiye’de Toplumsal Yapı ve Değişim (4. Baskı, ss. 17-70). Phoenix Yayınevi.
• Bakır, H., & Eroğlu, E. (2019). Esnek ve Güvencesiz Çalışma Bağlamında Türkiye’de Araştırma Görevlisi Olmak. Çalışma ve Toplum, 1(60), 155-178.
• Bauman, Z. (2013). Liquid Modernity (9th Edition). Polity Press.
• Bayrakcı, O., & Altun, F. (2023). Kayıt Dışı Çalışan Suriyeli Sığınmacılara Farklı Bakışlar: Ayakkabı Sektörü Analizi. Turkish Journal of Social Work, 7(2), 59-80.
• Boltanski, L., & Chiapello, E. (2007). The New Spirit of Capitalism. Verso.
• Bourdieu, P. (2000). Acts of Resistance: Against the New Myths of Our Time (R. Nice, Çev.; 2nd Edition). Polity Press.
• Bourdieu, P. (2006). Karşı Ateşler (H. Yücel, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
• Brenner, N. (1999). Globalisation as Reterritorialisation: The Re-scaling of Urban Governance in the European Union. Urban Studies, 36(3), 431-451.
• Brotheridge, C. M., & Lee, R. T. (2003). Development and validation of the Emotional Labour Scale. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 76(3), 365-379. https://doi.org/10.1348/096317903769647229
• Budd, J. W. (2016). The Eye Sees What the Mind Knows: The Conceptual Foundations of Invisible Work. İçinde M. G. Crain, W. R. Poster, & M. A. Cherry (Ed.), Invisible Labor (ss. 28-46). University of California Press.
• Castel, R. (2003). From Manual Workers to Wage Laborers: Transformation of the Social Question. Transaction Publishers.
• Cho, Y.-N., Rutherford, B. N., & Park, J. (2013). Emotional labor’s impact in a retail environment. Journal of Business Research, 66(11), 2338-2345.
• Çeti̇n Dağdelen, M. (2021). Prekarya’nın Pandemi Döneminde Yaşadıklarına Dair Bir Örnek Çalışma. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 7, 1706-1739. https://doi.org/10.47994/usbad.995729
• Çiğdem, S., & Erdoğan, E. (2019). Medya Endüstrisinde Yeni Bir Prekarizasyon Süreci Olarak Freelance Çalışma. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 159-169.
• Dawson, J. (2000). Retailing at century end: Some challenges for management and research. The International Review of Retail, Distribution and Consumer Research, 10(2), 119-148.
• Demir, S., & Gül, O. (2024). Gazeteci Ücretleri ve Mesleki Tatmin: Geçinme ve Toplumsal Sorumluluk Kıskacında Gazetecilik. Emek Araştırma Dergisi, 15(26), 191-210.
• Derin, N., & Şimşek Ilkım, N. (2017). Tekstil Sektöründe İş Güvencesizliği Algısının Demografik Özelliklere Göre İncelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 39-51.
• Dik, S., & Suğur, S. (2025). Esneklik ve Güvencesizlik Kıskacındaki Emek: Mersin’deki İndirim Marketlerinde Çalışan Genç Prekarya Mensupları. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 28(2), 43-64.
• Dinç, D. (2022). Neoliberalism and Dilemmas of Trade Unions in Turkey, 1980-2010. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(2), 868-880. https://doi.org/10.21547/jss.1025724
• Gezer, G. (2021). İşgücünün Prekerleşmesi Sürecinde Beyaz Yakalılar: AVM’de Çalışanlar Üzerine Bir Alan Araştırması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 197-219.
• Ghani, B., Memon, K. R., Han, H., Ariza-Montes, A., & Arjona-Fuentes, J. M. (2022). Work stress, technological changes, and job insecurity in the retail organization context. Frontiers in Psychology, 13, 1-14.
• Giorgi, A. (2009). The Descriptive Phenomenological Method in Psychology: A Modified Husserlian Approach. Duquesne University Press.
• Grandey, A. A. (2000). Emotional regulation in the workplace: A new way to conceptualize emotional labor. Journal of Occupational Health Psychology, 5(1), 95-110.
• Green, F. (2007). Demanding Work: The Paradox of Job Quality in the Affluent Economy (2nd Edition). Princeton University Press.
• Harvey, D. (2008). Yeni Emperyalizm (H. Güldü, Çev.; 2. Baskı). Everest Yayınları.
• Harvey, D. (2015). Neoliberalizmin Kısa Tarihi (A. Onacak, Çev.; 2. Baskı). Sel Yayıncılık.
• Heinämaa, S., Carr, D., & Aldea, S. A. (2022). Introduction: Critique – Matter of Methods. Içinde A. S. Aldea, D. Carr, & S. Heinämaa, Phenomenology as Critique (ss. 1-8). Routledge.
• Henderson, J., Dicken, P., Hess, M., Coe, N., & Yeung, H. W.-C. (2002). Global production networks and the analysis of economic development. Review of International Political Economy, 9(3), 436-464.
• Hirschman, A. O. (2004). Exit, Voice, and Loyalty: Responses to Decline in Firms, Organizations, and States. Harvard University Press.
• Hochschild, A. R. (1975). Disengagement Theory: A Critique and Proposal. American Sociological Review, 40(5), 553-569.
• Hochschild, A. R. (1979). Emotion Work, Feeling Rules, and Social Structure. American Journal of Sociology, 85(3), 551-575.
• Hochschild, A. R. (2003). The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling (20th anniversary ed). University of California Press.
• Hochschild, A. R. (2005). On the Edge of the Time Bind: Time and Market Culture. Social Research, 72(2), 339-354.
• Hochschild, A. R. (2008). Feeling in Sociology and the World. Sociologisk Forskning, 45(2), 46-50.
• Hochschild, A. R., & Machung, A. (2003). The Second Shift (New ed.). Penguin Books.
• Jeung, D.-Y., Kim, C., & Chang, S.-J. (2018). Emotional Labor and Burnout: A Review of the Literature. Yonsei Medical Journal, 59(2), 187-193. https://doi.org/10.3349/ymj.2018.59.2.187
• Kalleberg, A. L. (2009). Precarious Work, Insecure Workers: Employment Relations in Transition. American Sociological Review, 74(1), 1-22.
• Kalleberg, A. L. (2011). Good Jobs, Bad Jobs: The Rise of Polarized and Precarious Employment Systems in the United States, 1970s-2000s. Russell Sage Foundation.
• Kelliher, C., & Anderson, D. (2010). Doing more with less? Flexible working practices and the intensification of work. Human Relations, 63(1), 83-106.
• Klikauer, T. (2013). Managerialism as Ideology. İçinde T. Klikauer, Managerialism: Acritique of an Ideoloyg (ss. 24-44). Palgrave Macmillan UK.
• Kümbetoğlu, Belkıs. (2008). Sosyolojide ve Antropolojide Niteliksel Yöntem ve Araştırma (2. Baskı). Bağlam Yayıncılık.
• Levy, M., & Grewal, D. (2023). Retailing Management (Eleventh Edition). McGraw Hill Education.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. SAGE Publications, Inc.
• Mai, Q. D., Song, L., & Donnelly, R. (2023). Precarious Employment and Well-Being: Insights from the COVID-19 Pandemic. Work and Occupations, 50(1), 3-21.
• Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The Measurement of Experienced Burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2(2), 99-113.
• Metin Açer, T. (2022). Yeni Kapitalizm ve Erkeklik Krizi: Ankara’da Hizmet Sektöründe Çalışan Erkekler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 73, 229-244.
• Morris, J. A., & Feldman, D. C. (1996). The Dimensions, Antecedents, and Consequences of Emotional Labor. The Academy of Management Review, 21(4), 986-1010.
• Munck, R. (2013). The Precariat: A view from the South. Third World Quarterly, 34(5), 747-762.
• Peck, J., & Theodore, N. (2006). Flexible recession: The temporary staffing industry and mediated work in the United States. Cambridge Journal of Economics, 31(2), 171-192.
• Polat Dede, N., & Türkmen, F. (2019). Yaşam Doyumu ve Esnek Çalışma Üzerine Bir Araştırma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 2015-2041.
• Rafaeli, A., & Sutton, R. I. (1987). Expression of Emotion as Part of the Work Role. The Academy of Management Review, 12(1), 23-37.
• Ritzer, G. (2011). Toplumun McDonaldlaştırılması: Çağdaş Toplum Yaşamının Değişen Karakteri Üzerine Bir İnceleme (Ş. S. Kaya, Çev.; 2. Baskı 2011). Ayrıntı Yayınları.
• Sennett, R. (2006). On Welfare & the Psychology of Dependence. Daedalus, 131(3), 126-131.
• Sennett, R. (2008). Karakter Aşınması: Yeni Kapitalizmde İşin Kişilik Üzerindeki Etkileri (B. Yıldırım, Çev.; 3. Baskı). Ayrıntı Yayınları.
• Sennett, R. (2009). The Moral Bankruptcy of New Capitalism. İçinde A. Hemerijck, B. Knapen, & E. van Doorne (Ed.), Aftershocks: Economic Crisis and Institutional Choice (ss. 163-168). Amsterdam University Press.
• Sennett, R. (2010). Kamusal İnsanın Çöküşü (S. Durak & A. Yılmaz, Çev.; 3. Baskı). Ayrıntı Yayınları.
• Sennett, R. (2011). Yeni Kapitalizmin Kültürü (A. Onacak, Çev.; 2. Baskı). Ayrıntı Yayınları.
• Sparkes, A. C., & Smith, B. (Ed.). (2014). Qualitative Research Methods in Sport, Exercise and Health: From Process to Product. Routledge.
• Standing, G. (1980). Basic Needs and the Division of Labour. The Pakistan Development Review, 19(3), 211-235.
• Standing, G. (2008). Economic Insecurity and Global Casualisation: Threat or Promise? Social Indicators Researc, 88(1), 15-30.
• Standing, G. (2012). The Precariat: From Denizens to Citizens? Polity, 44(4), 588-608.
• Standing, G. (2015). Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf. İletişim yayınları.
• Standing, G. (2017). Basic Income: A Guide for the Open-Minded. Yale University Press.
• Standing, G. (2018). Taskers in the Precariat: Confronting an Emerging Dystopia. İçinde E. Paus (Ed.), Confronting Dystopia: The New Technological Revolution and the Future of Work (ss. 115-133). Cornell University Press.
• Sverke, M., & Hellgren, J. (2002). The Nature of Job Insecurity: Understanding Employment Uncertainty on the Brink of a New Millennium. Applied Psychology, 51(1), 23-42.
• Şen, R. (2024). Gaziantep Yerel Medyasında Çalışan Gazetecilerin Prekaryalaşma Deneyimleri. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 841-864.
• Temel, R., & Topateş, H. (2023). İnşaat Sektöründe Suriyeli ve Afgan Emeğinin Güvencesiz ve Kuralsız Hâli: Manisa İli Örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 30(3), 575-596.
• Wu, Q. (Miranda). (2023). Employment Precarity, COVID-19 Risk, and Workers’ Well-Being During the Pandemic in Europe. Work and Occupations, 50(2), 188-211.