YUNAN KİMLİĞİNİN EDEBİ İNŞASI: AYDINLANMA VE ORYANTALİZM ARASINDA

Öz

Bu makalede 19. yüzyıl Yunan ulusal kimliğinin edebi temsiller üzerinden nasıl inşa edildiği, hem Batı’nın şarkiyatçı düşünceleri hem de Yunan aydınlarının self-oryantalist söylemleri kontekstinde incelenmektedir. Korais, Solomos, Kalvos ve Kairis gibi Yunan Aydınlarının metinleri üzerinde yürütülen söylem analizi, Osmanlı tebaası Rumların irrasyonellik, kölelik ve barbarlıkla; Batı’nın ise akıl, özgürlük ve ilerleme simgesi olarak kurgulandığını ortaya koymaktadır. Said’in oryantalizm ve Makdisi’nin self-oryantalizm kavramları, bu temsil stratejilerinin hem dışsal tahakkümü hem de içsel dönüşüm projelerini meşrulaştırma işlevini açıklamaktadır. Anderson’ın “hayalî cemaatler”, Althusser’in ideolojik aygıtlar ve Balibar’ın homo nationalis teorileri, ulus kimliğinin kültürel ve ideolojik boyutlarını kuramsal düzeyde desteklemektedir. Çalışma, Yunan Aydınlanması’nın ulus inşasında ötekileştirme ve kendini dönüştürme arasındaki ikili dinamiği göstererek milliyetçi söylemin Osmanlı Rumları üzerindeki oryantalist anlayışını gözler önüne sermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yunan ulusçuluğu
• Yunan Aydınlanması
• kimlik
• modernizm
• oryantalizm

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

The Literary Construction of Greek Identity: Between Enlightenment and Orientalism

Öz

This article examines how nineteenth-century Greek national identity was discursively constructed through literary representations, within the framework of both Western Orientalist discourses and self-orientalist narratives developed by Greek intellectuals. A close reading of texts by Korais, Solomos, Kalvos, and Kairis reveals that Ottoman-subject Greeks were portrayed as irrational, enslaved, and barbaric, while the West was idealized as the locus of reason, progress, and liberty. Drawing on Said’s theory of Orientalism and Makdisi’s concept of internal Orientalism, the study explores how literary strategies legitimized both external domination and internal transformation. The theoretical foundation includes Anderson’s “imagined communities,” Althusser’s ideological apparatuses, and Balibar’s notion of homo nationalis, which elucidate the cultural and ideological dimensions of nation-building. By tracing the dual dynamic of othering and reform, the article highlights how nationalist discourse imposed orientalist frameworks on Ottoman Greeks, positioning the Greek Enlightenment as a hegemonic project of identity reconstruction.

Anahtar Kelimeler

• Greek nationalism
• Greek enlightenment
• identity
• modernism
• orientalism

Etik Beyan

The article has been prepared in accordance with research and publication ethics. This study does not require ethics committee approval.

Kaynakça

1. Althusser, L. (2003). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları. (Çev: A. Tümertekin), İthaki Yayınları.
2. Anderson, B. (1995). Hayalî cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması. (Çev: İ. Dündar), Metis Yayınları.
3. Balibar, E. & Wallerstein, I. (2007). Irk, ulus, sınıf. (Çev: N. Ökten), Metis Yayınları.
4. Bauman, Z. (2001). Parçalanmış hayat. (Çev: İ. Türkmen), Ayrıntı Yayınları.
5. Bauman, Z. (2011). Bireyselleşmiş toplum. (Çev: Y. Alogan), Ayrıntı Yayınları.
6. Bauman, Z. (2017). Kimlik. (Çev: M. Hazır), Heretik Yayınları.
7. Chateaubriand, F. R. (1861). Itinéraire de Paris à Jérusalem. Garnier Frères. https://fr.wikisource.org/wiki/Itin%C3%A9raire_de_Paris_%C3%A0_J%C3%A9rusalem/Voyage/Partie_1
8. Delanty, G. (2013). Avrupa’nın icadı: Fikir, kimlik, gerçeklik. (Çev: H. İnanç), Adres Yayınları.

9. Eagleton, T. (1996). İdeoloji giriş. (Çev: M. Özcan), Ayrıntı Yayınları.
10. Jusdanis, G. (1998). Gecikmiş modernlik ve estetik kültür - Millî edebiyatın icat edilişi. (Çev: T. Birkan), Metis Yayınları.
11. Kalvos, A. (1824). Λύρα: Ωδαί. https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=5&text_id=942
12. Korais, A. (1805). Τι πρέπει να κάμωσιν οι Γραικοί εις τας παρούσας περιστάσεις; Διάλογος δύο Γραικών κατοίκων της Βενετίας. Εκ της Τυπογραφίας Χρυσίππου του Κριτοβούλου. https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/f/4/6/metadata-146-0000004.tkl
13. Korais, A. (1800). Άσμα πολεμιστήριον. Α. Αθήνη, Ι. Ξούριας (Ed.), Νεοελληνική γραμματεία 1670-1830: Ιδέες-Πρόσωπα-Κείμενα Kitabı içinde (190-193. ss.), ΣΕΑΒ / Κάλλιπος.
14. Küçük, Ö. Ö. (2022). 20. yy. Yunan edebiyatında Odysseas Elytis ve Nikos Gatsos’un bestelenmiş şiirleri üzerine inceleme. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Loomba, A. (2000). Kolonyalizm/Postkolonyalizm. (Çev: M. Küçük), Ayrıntı Yayınları.
16. Makdisi, U. (2007). Osmanlı oryantalizmi. (Çev: A. Yıldız), A. Yıldız (Ed.), Oryantalizm Tartışma Metinleri Kitabı içinde (271-316. ss.), Doğu Batı Yayınları.
17. Milas, H. (1994). Yunan ulusunun doğuşu. İletişim Yayınları.
18. More, P. E. (1905). The complete poetical works of Lord Byron. Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company. https://archive.org/details/completepoetical00byrouoft
19. Said, E. W. (1998). Kültür ve emperyalizm. (Çev: N. Alpay), Hil Yayınları.
20. Said, E. W. (2016). Şarkiyatçılık: Batı’nın Şark arayışları. (Çev. B. Yıldırım), Metis Yayınları.
21. Solomos, D. (1825). Ύμνος εις την ελευθερίαν. Εκδώσεις Διάττων. mfa.gr/albania/images/ stories/korca/2021/ymnos_eis_tin_eleutherian.pdf#page=1.00
22. Sucu, İ. (2013). Althusser’in gözünden ideoloji ve ideolojinin bir taşıyıcısı olarak yeni medya. İletişim, 7(3), 30-41.
23. Theodossiou, E., Grammenos, Th., Manimanis, V. N. (2004). Theophilos Kairis: The creator and initiator of Theosebism in Greece. The European Legacy, 9(6), 783-797.
24. Todorova, M. (1997). Imagining the Balkans. Oxford University Press.
25. Ozansoy, E. (2014). Lord Byron Yunanistan’da: Byron’un 19. yüzyıl çağdaş Yunan kültürü etkisi. Litera: Journal of Language, Literature and Culture Studies, (15), 21-38.
26. Özsüer, E. (2016). 19. yüzyıl Avrupa romantiklerinin 1821 Mora İsyanı üzerindeki siyasi ve kültürel etkileri. Türkiyat Mecmuası, 26(2), 325-344.