Common Words in Lehcetü’l Lügat and Lehce-i Osmânî

Öz

Every language has its own vocabulary. Each word in its vocabulary is a crucial element reflecting the mindset and culture of the society speaking that language. This study aims to identify common words between Lehcetü’l Lügat and Lehce-i Osmânî, two important dictionaries that shed light on the vocabulary of Ottoman Turkish in the 18th and 19th centuries, and to assess the linguistic understanding of the period by classifying these words semantically. In this study, common words were identified by scanning dictionaries, categorized, and analyzed using semantic classification. Common words were numerically quantified, and analyses were conducted based on the data obtained. This study, notable for demonstrating the semantic similarities between words in the Ottoman period, is believed to contribute to the field by providing a database that can serve as a resource for future studies on Ottoman lexicography.

Anahtar Kelimeler

• dictionary
• Lehcetü’l Lügat
• Ottoman Dialect
• common words

LEHCETÜ’L LÜGAT VE LEHCE-İ OSMÂNÎ’DEKİ ORTAK KELİMELER

Öz

Her dilin kendine ait bir söz varlığı vardır. Söz varlığındaki her bir kelime, o dili konuşan toplumun düşünce yapısını, kültürünü yansıtan en önemli unsurdur. Bu çalışmada 18. ve 19. yüzyılda Osmanlı Türkçesinin söz varlığına ışık tutan iki önemli sözlük Lehcetü’l Lügat ve Lehce-i Osmânî arasında ortak kelimeleri tespit etmek ve bu kelimelerin anlamsal açıdan sınıflandırmasını yaparak dönemin dil anlayışı hakkında değerlendirmelerde bulunmak amaçlanmaktadır. Çalışmada sözlükler taranarak ortak kelimeler tespit edilmiş ve anlamsal sınıflandırmayla kategorize edilerek incelenmiştir. Ortak kelimeler sayısal olarak belirtilmiş ve elde edilen veriler üzerinden analizler yapılmıştır. Osmanlı döneminde kelimelerin anlam alanlarındaki benzerliklerini göstermesi bakımından dikkate değer bulunan bu çalışma, Osmanlı sözlükçülüğü üzerine yapılacak çalışmalara kaynaklık edebilecek bir veri tabanı sunmak açısından alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sözlük
• Lehcetü’l Lügat
• Lehce-i Osmânî
• ortak kelimeler

Kaynakça

1. Akün, Ö. F. (2003). Lehçe-i Osmânî. TDV İslam Ansiklopedisi, 27, 127-128.
2. Beyreli, L. (1988). Lehcetü’l lügat. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Cıdık, M. (2021). Lehçetü’l lügat ve söz varlığı. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ordu: Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Çeri, B. (1997). Ahmed Vefik Paşa Devir-şahsiyet-eser. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Gözütok, A. (1997). Türkiye Türkçesinin ilk sözlüğü Lehce-i Osmânî. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (24), 29-37.
6. Güray, S. (1966). Ahmet Vefik Paşa. Türk Dil Kurumu Tanıtma Yayınları.
7. Kırkkılıç, A. (2022). Lehcetü’l lügat Şeyhülislam Mehmed Esad Efendi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. Kırkkılıç, A. (2019). Lehçetü’l lügat’te tıbbî isimler I (A-D). Ekev Akademi Dergisi, 23(79), 157-194.

9. Kırkkılıç, A. (2019). Lehçetü’l lügat’te tıbbî isimler II (E-Ö). Ekev Akademi Dergisi, 23(80), 209-246.
10. Kırkkılıç, A. (2019). Lehçetü’l lügat’te tıbbî isimler III (P-Z). Ekev Akademi Dergisi, 24(81), 101-136.
11. Öztürk, E. (2025). Lehcetü’l lügat ve Lehce-i Osmânî’den hareketle 18. ve 19. yüzyıl söz varlığı. (Yayımlanmamış doktora tezi). Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Toparlı, R. (2000). Lehce-i Osmânî Ahmet Vefik Paşa. Türk Dil Kurumu Yayınları.
13. Yavuzarslan, P. (2009). Osmanlı dönemi Türk sözlükçülüğü. Tiydem Yayıncılık.