MICHAEL KOHLHAAS’TA ADALETİN GÖSTERGEBİLİMİ: GERİLİM ÇİZGESİ MODELİ İLE ANLAMSAL BİR YOLCULUK

Öz

Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist, 19. yüzyıl Alman edebiyatının önemli yazarlarından biri olarak birey, toplum ve hukuk eksenindeki çatışmaları merkeze alan anlatılarıyla kalıcı bir etki yaratmıştır. Yazarın Michael Kohlhaas (1810) adlı eseri, bireysel adalet arayışının hukuksal ve etik düzlemlerde nasıl bir çatışmaya dönüştüğünü gösteren çarpıcı bir örnektir. Bu çalışmada, eserin çok katmanlı bir gerilim yapısına sahip olduğu görüşü benimsenmiş ve çözümleme süreci, göstergebilim alanında Claude Zilberberg ve Jacques Fontanille tarafından geliştirilen “gerilim çizgesi modeli”ne göre yürütülmüştür. Bu doğrultuda eser, Almanca özgün hâliyle yakın okuma yöntemiyle değerlendirilmiş; gerilimsel yapıyı belirleyen kırılma anları çözümlenmiştir. Bulgular, Kohlhaas’ın adalet arayışının hukuki başvurularla başlayıp şiddete evrilmesi sürecinde gerilim yoğunluğunun yükseldiğini ve dramatik çözülmeyle azalarak sonlandığını göstermektedir. Böylece metin, sabit anlam yapılarına indirgenemeyecek bir semantik hareketlilik içinde değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışma, belirtilen göstergebilimsel modelin klasik anlatılar üzerindeki uygulama gücünü ortaya koyarken, Michael Kohlhaas’ın çok katmanlı gerilim stratejisiyle inşa edildiğine dair özgün bir yorum sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist
• Michael Kohlhaas
• gerilim çizgesi modeli
• göstergebilim
• adalet

The Semiotics of Justice in Michael Kohlhaas: A Semantic Journey through the Tensive Model

Öz

Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist, one of the prominent authors of 19th-century German literature, created a lasting impact with his narratives that center on conflicts among the individual, society, and the law. His work Michael Kohlhaas (1810) presents a striking example of how the pursuit of individual justice can transform into a conflict on both legal and ethical levels. This study adopts the view that the work possesses a multilayered structure of tension, and the analysis is conducted according to “the tensive model” developed by Claude Zilberberg and Jacques Fontanille in the field of semiotics. In this context, the text was examined in its original German form through the method of close reading, and the turning points that shape the structure of tension were analysed. The findings indicate that the intensity of tension increases as Kohlhaas’s quest for justice evolves from legal appeals into violence, and gradually decreases with the dramatic resolution. Thus, the text is evaluated within a semantic dynamism that cannot be reduced to fixed structures of meaning. In this respect, the study demonstrates the applicability of the aforementioned semiotic model to classical narratives while offering an original interpretation that Michael Kohlhaas is constructed through a multilayered strategy of tension.

Anahtar Kelimeler

• Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist
• Michael Kohlhaas
• the tensive model
• semiotics
• justice

Kaynakça

1. Ackerl, M. (2018). Kleists Modell der Eskalation: Eine sozialpsychologische Lektüre des Michael Kohlhaas. B. Gribnitz (Ed.), Kleist-Jahrbuch 2018 içinde (219-234. ss.), J. B. Metzler.
2. Barthes, R. (1990). S/Z. (Çev: R. Miller), Blackwell.
3. Blamberger, G. (Ed.). (2007). Kleist-Jahrbuch 2007. J. B. Metzler.
4. Champlin, J. (2012). Reading terrorism in Kleist: The violence and mandates of Michael Kohlhaas. The German Quarterly, 85(4), 439-454.
5. Dießelhorst, M. & Duncker, A. (1999). Hans Kohlhase: Die Geschichte einer Fehde in Sachsen und Brandenburg zur Zeit der Reformation (Rechtshistorische Reihe, Bd. 201). Peter Lang.
6. Eco, U. (1989). The open work. (Çev: A. Cancogni), Harvard University Press.
7. Erkman Akerson, F. (2005). Göstergebilime giriş. Multilingual.
8. Eziler Kıran, A. (1990). Dilbilim-göstergebilim ilişkileri. Dilbilim Araştırmaları, (1), 51-59.

9. Floch, J. M. (2000). Visual identities. (Çev: P. van Osselaer, E. Booth), Continuum.
10. Greimas, A. J. & Courtés, J. (1982). Semiotics and language: An analytical dictionary. (Çev: L. Crist, D. Patte, J. Lee, E. McMahon II, G. Phillips, M. Rengstorf), Indiana University Press.
11. Greimas, A. J. & Fontanille, J. (1993). The semiotics of passions: From states of affairs to states of feeling. (Çev: P. Perron, F. Collins), University of Minnesota Press.
12. Günay, V. D. (2002). Göstergebilim yazıları. Multilingual.
13. Hébert, L. (2019). An introduction to applied semiotics: Tools for text and image analysis. Routledge.
14. Hébert, L. (2026, Şubat 21). Göstergebilim dersi. Uygulanabilir bir göstergebilim için. (Çev: N. Çelik). https://www.signosemio.com/assets/documents/Gostergebilim.pdf
15. Holznienkemper, A. (2020). Grenzen der Sprache und des Rechts: Die (Un)Artikuliertheit in Kleists Michael Kohlhaas. A. Allerkamp, M. Gerhard, H. Neumann (Ed.), Kleist-Jahrbuch 2020 içinde (37-62. ss.), J. B. Metzler.
16. Kalelioğlu, M. (2021). Göstergebilim kuramının genel bir değerlendirmesi, Türkiye’deki yeri ve önemi. Söylem Filoloji Dergisi, 6(1), 189-200.
17. Kleist, H. von. (1981). Michael Kohlhaas. Fink.
18. Koelb, C. (1990). Incorporating the text: Kleist’s “Michael Kohlhaas.” PMLA, 105(5), 1098-1107.
19. Kreutzer, H. J. (2011). Heinrich von Kleist. C. H. Beck.
20. Pickford, H. (2013). Thinking with Kleist: Michael Kohlhaas and moral luck. The German Quarterly, 86(4), 381-403.
21. Ransmayr, C. (2019). Kohlhaas. A. Allerkamp, M. Gerhard, H. Neumann (Ed.), Kleist-Jahrbuch 2019 içinde (11-18. ss.), J. B. Metzler.
22. Rifat, M. (1998). XX. yüzyılda dilbilim ve göstergebilim kuramları (1-2). Yapı Kredi Yayınları.
23. Sarıca, M. & Sarıca, N. (2021). Göstergebilim (Anlama yolculuk). Çizgi Kitabevi.
24. Schulz, G. (2007). Kleist: Eine Biographie. C. H. Beck.
25. Tolksdorf, N. (2020). Ein Fallbeil für die Aufklärung: Heinrich von Kleists Michael Kohlhaas. The German Quarterly, 93(2), 237-251.
26. Uçan, H. (2006). Yazınsal eleştiri ve göstergebilim. Hece Yayınları.
27. Vardar, B. (1982). Dilbilimin temel kavram ve ilkeleri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
28. Wiese, B. von. (1967). Die deutsche Novelle von Goethe bis Kafka. Bagel.
29. Wittkowski, W. (2000). Is Kleist’s Michael Kohlhaas a terrorist? Luther, Prussian law reforms and the accountability of government. Historical Reflections / Réflexions Historiques, 26(3), 471-486.
30. Yücel, T. (1982). Yapısalcılık. Ada Yayınları.
31. Zilberberg, C. & Fontanille, J. (1998). Tension et signification. Mardaga.