KENT FOLKLORU ÖZELİNDE TAŞIT ARKASI YAZILARIN WILLIAM R. BASCOM’UN İŞLEVSEL HALK BİLİMİ KURAMINA GÖRE TAHLİLİ

Öz

Taşıt arkası yazılar, kent yaşamında ortaya çıkan ve kent folkloru kapsamında değerlendirilebilecek folklorik sözlerdir. Bascom’un işlevleri doğrultusunda bu yazıların; toplumsal kurumları ve değerleri destekleme, eğitimi ve kültürü aktarma, bireyi toplumsal ve kişisel baskılardan kurtarma ve eğlenme-eğlendirme işlevlerine sahip olduğu düşünülmüştür. Bu yazılar dinî, millî ve ailevî vurgularla toplumsal düzene destek vermekte; türkü-şarkı sözleri, edebî ve tarihsel sözler ile kültürel belleğe göndermeler yapmaktadır. Bireylerin yaşadığı sıkıntıları, hayal kırıklıklarını ve şahsi tepkilerini dolaylı biçimde ifade etmesini sağlamaktadır. Anonimleşmeye açık yapıları, yeniden üretilmeleri sayesinde halk biliminin temel özelliklerinden biri olan varyantlaşmayı da kent ortamında sürdürmektedir. Bireysel tercih gibi görünen taşıt arkası yazılar kolektif yapıya dönüşen, ortak kültürel havuzdan beslenen unsurlardır. Bu çalışmada farklı tarihlerde ve şehirlerde derlenen, Bascom’un işlevsel halk bilimi teorisine uygun olduğu düşünülen otuz dokuz adet taşıt arkası yazı tahlil edilmiştir. Bu tahlillerin, taşıt arkası yazıların toplumsal değerler, duygular ve kültürel normlarla etkileşim kurduğu ve kent kültürüne dair ipuçları sunduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• halk bilimi
• taşıt arkası
• kent folkloru
• işlevselcilik
• kültür

An Analysis of Car Rear Window Slogans in the Context of Urban Folklore Based on William R. Bascom’s Functional Folklore Theory

Öz

Vehicle rear slogans are folkloric expressions that have emerged in urban life and can be considered part of urban folklore. In line with the functions by Bascom, car bumper stickers are thought to serve the purposes of supporting social institutions and values, transmitting education and culture, freeing the individual from social and personal pressures, and providing entertainment. Car bumper stickers support the social order with religious, national, and family-oriented themes; they reference cultural memory through folk song lyrics, literary and historical phrases. Additionally, they provide a means for individuals to indirectly express their hardships, disappointments, and personal reactions. Thanks to their structure open to anonymity and their constant reproduction, they sustain variation—a fundamental characteristic of folklore—within the urban environment. These vehicle-back inscriptions, which appear to be a matter of individual preference, are elements that increasingly transform into a collective structure, drawing from a shared cultural reservoir. In this study, thirty-nine car-back inscriptions collected at different times and in various cities—considered to align with Bascom’s functional folklore theory—were analyzed. It is believed that these analyses reveal how car-back inscriptions interact with social values, emotions, and cultural norms, offering significant insights into urban culture.

Anahtar Kelimeler

• folklore
• vehicle rear
• urban folklore
• functionalism
• culture

Kaynakça

1. Abalı, İ. (2025). Modern kültür çağında anonimleşen bir şarkıcı: Ferdi Tayfur. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 8(2), 193-209.
2. Abalı, İ. & Doğan, O. (2024). Arabesk bir folkloresk midir? Arabesk şarkı ve filmlere halk bilimsel bir yaklaşım. 10. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi 11-14 Aralık 2023- Ankara Bildiriler Kitabı içinde (1-17. ss), Ankara.
3. Abalı, İ. (2022). Sosyokültürel hayatta Ferdi Tayfur ve Çeşme şarkısı. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(33), 31-58.
4. Akkır, R. (2019). Kamyon arkası yazılardan yansıyan dinsellik. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, (2), 237-262.
5. Aksoy, Ö. A. (1993). Atasözleri ve deyimler sözlüğü I. İnkılâp.
6. Aygün Cengiz, S. (2005). Modernizm, otomobil kültürü ve reklam. (Yayımlanmış doktora tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Bascom, W. R. (1954). Four functions of folklore. The Journal of American Folklore, 67(266), 333-349.
8. Başgöz, İ. (2005) Ömür biter yol bitmez: Bir iletişim olayı olarak taşıt yazıları. G. Pultar, T. Erman (Der.), Türk(iye) Kültürleri içinde (39-64. ss.), Tetragon.

9. Bunsuz, H. (2025). Arabesk müzik kültüründe nasihat. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 9(3), 2132-2161. Bunsuz, H. & Demirtaş, S. (2021). Aile hayatı bağlamında Türk kültüründe ölçülü sözler. Turkish Studies-Language, 16(2), 1031-1046.
10. Bunsuz, H. (2024). Folklorun dört işlevi bağlamında futbol endüstrisi. Folklor Akademi Dergisi, 7(2), 745-765.
11. Cemiloğlu, M. (2002). Kamyon yazıları ve geleneksel kültürümüz. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 69-82.
12. Cengiz, A. K. (2013). Dolmuş içi ve dışı nesneler ve yazılar aracılığıyla kimliğin ifşası. Antropoloji, (25), 89-116. Boratav, P. N. (1969). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
13. Çakır, E. (2023). Taşıt folkloru: Gelin arabası yazılarında mizah. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (32), 991-1015.
14. Doğan, K. (2001). Bulgaristan Türk folkloru. İ. Ü. Nasrattınoglu, M. Turan (Haz.), II. Uluslararası Bulgaristan Türk Halk Kültürü Sempozyum Bildirileri Kitabı içinde (89-112. ss.), Ankara.
15. Doğaner, A. (2018). İletişim biçimi olarak taşıt yazıları. A. D. Topçu, Y. G. Topçu (Yay.), II. Uluslararası Multidisipliner Çalışmaları Kongresi Bildirileri içinde (27-40. ss.), Akademisyen Yayınevi.
16. Ersöz, D. (2018). Toplu ulaşım folkloru: İzmir kenti dolmuş örneği. 9. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi 20-23 Kasım 2017- Ordu Bildiriler Kitabı içinde (127-132 ss.), Ankara.
17. Gezer, S. (2021). Cama yazılanlar: Trafik kültürü içinde taşıt folkloru. Kültür Araştırmaları Dergisi, (11), 193-220.
18. Güneş, S. (2012). Türk toplumu ve otomobil. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (25), 213-230.
19. Işık, C. & Erol Işık, N. (2013). Müslüm Gürses ve arabesk: Kültürel dünyamızı anlamak. Ferfir Yayınları.
20. Kaplan, H. (2023). Göynük’te (Bolu) kültürel miras, kültürel mekân ve kentin folklorik açıdan sürdürülebilirliği. E. Aslan (Ed), Kuramsal Yaklaşımlar Işığında Kent Folkloru Kitabı içinde (173-188. ss), Çizgi Kitabevi.
21. Köse, E. (2014). Cinsiyet, teknoloji ve kent: Otomobilin muğlak heteronormativizmi. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 6(1), 32-42.
22. Lefenbvre, H. (2014). Mekânın üretimi. (Çev: I. Ergüden), Sel Yayıncılık.
23. Oğuz, M. Ö. (2019). Paldır kültür kentleşmeler. Geleneksel Yayıncılık.
24. Oğuz, Ö. (2007). Folklor ve kültürel mekân. Millî Folklor, 19(76), 30-32.
25. Oğuz, M. Ö. (2001). Kentlerin oluşumu ve gelişimi süreçlerinde Türk halkbilimi. Millî Folklor, 13(52), 46-49.
26. Ögel, B. (1978). Türk kültür tarihine giriş I. Kültür Bakanlığı Yayınları.
27. Özdemir, N. (2011). Kentlerin gezgin imgeleri veya kent imgeleri giydirilen otobüsler. Millî Folklor, 12(89), 41-53.
28. Özdemir, N. (2008). Kültürel ekonomik imge olarak Nasreddin Hoca. Millî Folklor, 20(77), 11-20.
29. Stokes, M. (2020). Türkiye’de arabesk olayı. (Çev: H. Eryılmaz), İletişim Yayınları.
30. Tan, N. (1976). Taşıt folklor ve etnografyasına dair bir araştırma. Türk Etnografya Dergisi, (65), 93-104.
31. Tan, N. (1986). Folklorumuzda ölçülü sözler. Halk Kültürü Yayınları.
32. Tan, N. (2007). Borçalı atasözü, deyim ve ölçülü sözleriyle Türkiye’de kullanılan atasözü deyim ve ölçülü sözler arasındaki benzerlik ve farklılıklar. Nail Tan: Derlemeler/Makaleler Kitabı içinde (50-55. ss.), BRC Basım.
33. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. (2026, Ocak 30). Taşıt yazıları hakkında. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2918&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
34. Tombul, I. (2023). Dromos ve mitos kesişiminde değişen otomobil folkloru. Folklor/edebiyat, 29(113), 69-94.
35. Uğurlu, S. B. (2009). Otomobil ve benlik: Türk edebiyatında araba olgusu. Turkish Studies, 4(I-II), 1427-1462.
36. Ünal, M. A. (2025). Kent folkloru ve sırt çantalı gezginler: Kent folklorunun dijital medyadaki sunumu. Folklor/edebiyat, 31(2), 311-334.
37. Yılmaz, A. (2018). Araba arkası yazılar ve folklorun beş işlevi. Millî Folklor, 30(118), 49-62.
38. Yılmaz, İ. (2019). Osmanlı Devleti’nin son döneminde trafik ve trafik kazaları. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(36), 341-368.
39. Yüceol Özezen, M. (2023). Türkçede taşıt edebiyatı ürünleri üzerine bir değerlendirme. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8(1), 407-434.