ARZU İLE KANBER HİKÂYESİNİN KIRIM VARYANTLARI (2. VARYANT: METİN, ÇEVİRİ VE TIPKIBASIM)

Öz

Arzu ile Kanber Hikâyesi, Türk halk edebiyatında “türkülü halk hikâyeleri” geleneği içerisinde yer alan, nazım ve nesrin iç içe geçtiği anonim bir aşk anlatısıdır. Bu çalışma, Cafer Bekirov tarafından 1980 yılında Taşkent’te yayımlanan Destanlar adlı eserde yer alan ve Kırım Türk-Tatar edebiyatına ait olan Arzınen Ġamber Hikâyesi’nin ikinci varyantını konu edinmektedir. İncelenen varyant, Türkiye’de yayımlanan antolojilerde yer almamış olması nedeniyle bugüne kadar yeterince tanınmamıştır. Çalışma kapsamında Kiril harfleriyle yazılmış metnin transkripsiyonu yapılmış, ardından Türkiye Türkçesine dil içi çevirisi gerçekleştirilmiş ve metnin özgün tıpkıbasımı eklenmiştir. Hikâye, mâni biçimindeki nazım parçaları, aşk teması ve toplumsal değerleri yansıtması bakımından halk hikâyesi geleneğinin temel özelliklerini taşımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Arzu ile Kanber Hikâyesi’nin varyant zenginliğini ortaya koymakta ve Kırım Türk-Tatar halk edebiyatına ait metinlerin bilim dünyasına kazandırılmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışmayla birlikte hikâyenin Kırım Türk-Tatar edebiyatına ait ikinci varyantı da literatüre kazandırılmış olacaktır. Çalışma, Türkiye’deki Kırım Türk-Tatar halk edebiyatıyla ilgili yapılan çalışmalara da bir katkı sağlamış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kırım Türk-Tatar edebiyatı
• türkülü halk hikâyeleri
• Arzu ile Kanber Hikâyesi
• destan
• sözlü kültür

Crimean Variants of The Story of Arzu and Kanber (Variant II: Text, Translation and Facsimile)

Öz

The Story of Arzu and Kanber is an anonymous love narrative that belongs to the tradition of “folk tales with songs” in Turkish folk literature, in which verse and prose are interwoven. This study focuses on the second variant of the Story of Arzınen Ġamber, which is part of Crimean Turkic-Tatar literature and was published in the work entitled Destanlar by Cafer Bekirov in Tashkent in 1980. The variant examined has remained largely unrecognized to date, as it has not been included in anthologies published in Türkiye. Within the scope of the study, the text written in Cyrillic script has been transcribed, followed by an intralingual translation into Turkey Turkish, and the original facsimile of the text has been appended. The narrative exhibits the fundamental characteristics of the folk tale tradition through its verse passages in the form of mâni, its theme of love, and its reflection of social values. In this respect, the study reveals the richness of the variants of the Story of Arzu and Kanber and contributes to the introduction of texts belonging to Crimean Turkic-Tatar folk literature to the academic community. With this study, the second variant of the story belonging to Crimean Turkic-Tatar literature is also brought into the scholarly literature. Moreover, the study contributes to research conducted in Turkey on Crimean Turkic-Tatar folk literature.

Anahtar Kelimeler

• Crimean Turkic-Tatar literature
• folk tales with songs
• the Story of Arzu and Kanber
• epic
• oral culture

Kaynakça

1. Alptekin, A. B. (2015). Halk hikâyelerinin motif yapısı. Akçağ Yayınları.
2. Ayverdi, İ. (2006). Misalli büyük Türkçe sözlük. Kubbealtı Yayınları.
3. Bekirov, C. (1980). Destanlar. Gafur Gulam Adına Edebiyat ve Sanat Neşriyatı.
4. Boratav, P. N. (1999). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
5. Çağbayır, Y. (2007). Ötüken Türkçe sözlük. Ötüken Neşriyat.
6. Ercilasun, A. B. (1996). Örneklerle bugünkü Türk alfabeleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
7. Kırım Tatar Edebiyatı. (1975). Türk ansiklopedisi. 22, (62-63. ss.), Millî Eğitim Basımevi.
8. Kırım Tatarcası. (1975). Türk ansiklopedisi. 22, (63-65. ss.), Millî Eğitim Basımevi.

9. Korkmaz Bulut, T. (2024). Arzu ile Kanber hikâyesi (İnceleme-metin-çeviri-dizin-tıpkıbasım). Paradigma Akademi Yayınları.
10. Kösoğlu, N. (1999). Başlangıcından günümüze kadar Türkiye dışındaki Türk edebiyatları antolojisi. (Cilt 13: Kırım Türk-Tatar Edebiyatı), Kültür Bakanlığı Yayınları.
11. Maşkaraoğlu, S. (2023). Kırım Tatar Türkçesi sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Muzafarov, R. & Muzafarov, N. (2018). Kırım Tatar Türkçesi-Türkiye Türkçesi-Rusça sözlük. (Çev: N. Seyityahya [Seytyagyayev]), Türk Dil Kurumu Yayınları.
13. Şimşek, E. (1987). Arzu ile Kamber hikâyesi üzerinde mukayeseli bir araştırma. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. Şirin User, H. (2006). Başlangıcından günümüze Türk yazı sistemleri. Akçağ Yayınları.
15. Tarama Sözlüğü (1963-1977). Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Tekin, T. & Ölmez, M. (2003). Türk dilleri: Giriş. Yıldız Dil ve Edebiyat.
17. Türkçe Sözlük (2023). Türk Dil Kurumu Yayınları.
18. Türkiye’de halk ağzından derleme sözlüğü. (1965). Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Yazım Kılavuzu. (2012). Türk Dil Kurumu Yayınları.
20. Yüksel, Z. (2021). Kırım-Tatar Türkçesi. Türk Lehçeleri Grameri içinde (847-920. ss.), Akçağ Yayınları.