OBSESİF İNANIŞLAR VE REAKTİF BİLİŞSEL KONTROL İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırma obsesif inanışlar ve reaktif kontrol ilişkisini incelemektedir. Reaktif kontrolü ölçmek için Stroop görevi aracılığıyla Uyarıcı Düzeyi Uyumluluk Oranı (UDUO) değişimlemesi uygulanmıştır. Bu değişimleme için çoğunlukla uyumlu ve çoğunlukla uyumsuz koşullar oluşturulmuş ve aynı deney oturumu içinde seçkisiz olarak sunulmuştur. Her iki koşul için ayrı ayrı Stroop etkisi hesaplanmıştır. Koşullar arasındaki fark (UDUO etkisi) reaktif kontrolün bir ölçümü olarak benimsenmiştir. Obsesif inanışları ölçmek için ise Obsesif İnanışlar Ölçeği (OİÖ) kullanılmış ve ölçekten alınan toplam puan hesaplanmıştır. Sonuçlara göre, UDUO etkisi ve OİÖ toplam puanı arasında anlamlı bir ilişki gözlemlenmemiştir. Yapılan keşif analizlerinde çoğunlukla uyumsuz koşulda gözlemlenen Stroop etkisi ile OİÖ toplam puanı arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki gözlemlenmiştir. Düşük Stroop etkisi yüksek kontrol anlamına gelmektedir. Keşif analizleri, obsesif inanış düzeyi ve çoğunlukla uyumsuz koşuldaki kontrol arasında pozitif yönde bir ilişki olabileceğine işaret etmektedir. Bu da obsesif-kompulsif süreçlerin bilişsel kontrolü tamamen bozmayabileceğini, farklı kontrol türlerinin farklı şekillerde etkilenebileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• bilişsel kontrol
• obsesif inanış
• reaktif kontrol
• Stroop görevi

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı tarafından 1919B012410652 proje numarası ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012410652

Etik Beyan

Makale, araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Bu araştırma için gerekli etik kurul izni, Anadolu Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun 23.12.2024 tarihinde gerçekleştirdiği toplantıda alınmıştır. Yazarlar araştırmaya ortak katkı sağlamıştır ve yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Ölçek kullanımı konusundaki yardımları için Arş. Gör. Efe Deredam’a teşekkür ederiz.

Investigation of the Relationship Between Obsessive Beliefs and Reactive Cognitive Control

Öz

This study investigates the relationship between obsessive beliefs and reactive control. To measure reactive control, the Item Specific Proportion Congruency (ISPC) manipulation was utilized in the Stroop task. Mostly congruent and mostly incongruent conditions were created, and items were presented randomly. The Stroop effect was calculated for each condition, and the difference (ISPC effect) was used as a measure of reactive control. Obsessive beliefs were measured using the Obsessive Beliefs Questionnaire (OBQ) total score. Results showed no significant relationship between the ISPC effect and OBQ total score. However, exploratory analyses revealed a significant negative correlation between the Stroop effect in the mostly incongruent condition and OBQ total score. Reduced Stroop effect indicates high control. These exploratory results suggest a possible positive relationship between obsessive beliefs and control in the mostly incongruent condition. These findings imply that obsessive-compulsive processes may not entirely impair control but rather affect different control types differently.

Anahtar Kelimeler

• cognitive control
• obsessive beliefs
• reactive control
• Stroop task

Proje Numarası

1919B012410652

Kaynakça

1. Amer, T., Campbell, K. L., Hasher, L. (2016). Cognitive control as a double-edged sword. Trends in Cognitive Sciences, 20(12), 905-915.
2. Amerikan Psikiyatri Birliği. (2000). Psikiyatrik hastalıkların tanımlanması ve sınıflandırması el kitabı. (Çev: E. Köroğlu), Hekimler Yayın Birliği.
3. Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Amerikan Psikiyatri Birliği ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı. (Çev: E. Köroğlu), Hekimler Yayın Birliği.
4. Bal, F. (2021). Neurocognitive investigation of the Stroop effect. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology (CTJPP), 3(3), 223-228.
5. Bokor, G. & Anderson, P. D. (2014). Obsessive–compulsive disorder. Journal of Pharmacy Practice, 27(2), 116-130.
6. Bonett, D. G. & Wright, T. A. (2000). Sample size requirements for estimating Pearson, Kendall and Spearman correlations. Psychometrika, 65(1), 23-28.
7. Bozkurt Ayman, Ö. (2024). An attempt to dissociate contingency learning and item-specific control. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Braem, S., Bugg, J. M., Schmidt, J. R., Crump, M. J., Weissman, D. H., Notebaert, W., Egner, T. (2019). Measuring adaptive control in conflict tasks. Trends in Cognitive Sciences, 23(9), 769-783.

9. Braver, T. S. (2012). The variable nature of cognitive control: A dual mechanisms framework. Trends in Cognitive Sciences, 16(2), 106-113.
10. Bugg, J. M. & Crump, M. J. (2012). In support of a distinction between voluntary and stimulus-driven control: A review of the literature on proportion congruent effects. Frontiers in Psychology, (3), 367.
11. Bugg, J. M., Jacoby, L. L., Chanani, S. (2011). Why it is too early to lose control in accounts of item-specific proportion congruency effects. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 37(3), 844-859.
12. Burns, G. L., Formea, G. M., Keortge, S., Sternberger, L. G. (1995). The utilization of nonpatient samples in the study of obsessive-compulsive disorder. Behaviour Research and Therapy, 33(2), 133-144.
13. Clark, D. A. & Purdon, C. L. (1995). The assessment of unwanted intrusive thoughts: A review and critique of the literature. Behaviour Research and Therapy, 33(8), 967-976.
14. Endrass, T., Schuermann, B., Kaufmann, C., Spielberg, R., Kniesche, R., Kathmann, N. (2010). Performance monitoring and error significance in patients with obsessive-compulsive disorder. Biological Psychology, 84(2), 257-263.
15. Eryılmaz, T. E. & Tosun, A. (2013). Obsesif kompulsif bozuklukta kontrol ihtiyacı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 121-130.
16. Eysenck, M. W., Derakshan, N., Santos, R., Calvo, M. G. (2007). Anxiety and cognitive performance: Attentional control theory. Emotion, 7(2), 336-353.
17. Fales, C. L., Barch, D. M., Burgess, G. C., Schaefer, A., Mennin, D. S., Gray, J. R., Braver, T. S. (2008). Anxiety and cognitive efficiency: Differential modulation of transient and sustained neural activity during a working memory task. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 8(3), 239-253.
18. Fergus, T. A. & Carmin, C. N. (2014). The validity and specificity of the short-form of the Obsessive Beliefs Questionnaire (OBQ). Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 36, 318-328.
19. Fornaro, S., Visalli, A., Viviani, G., Ambrosini, E., Vallesi, A. (2024). Proactive control for conflict resolution is intact in subclinical obsessive-compulsive individuals. Frontiers in Psychology, 15, 1490147.
20. Fruehauf, L. M., Fair, J. E., Liebel, S. W., Bjornn, D., Larson, M. J. (2021). Cognitive control in obsessive-compulsive disorder (OCD): Proactive control adjustments or consistent performance? Psychiatry Research, 298, 113809.
21. Gibbs, N. A. (1996). Nonclinical population in research on obsessive-compulsive disorder: A critical review. Clinical Psychology Review, 16, 729-773.
22. Grisham, J. R. & Williams, A. D. (2009). Cognitive control of obsessional thoughts. Behaviour Research and Therapy, 47(5), 395-402.
23. Jacoby, L. L., Lindsay, D. S., Hessels, S. (2003). Item-specific control of automatic processes: Stroop process dissociations. Psychonomic Bulletin & Review, 10(3), 638-644.
24. JASP Team. (2025). JASP (Version 0.95.4) [Computer software]. https://jasp-stats.org/
25. Jeffreys, H. (1961). Theory of probability. Oxford University Press.
26. Konkan, R., Şenormancı, Ö., Güçlü, O., Aydin, E., Sungur, M. Z. (2012). Obsesif kompulsif bozukluk ve obsesif inançlar. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13(2), 91-96.
27. Kruschke, J. K. (2015). Doing Bayesian data analysis: A tutorial with R, JAGS and Stan (2nd ed.). Academic.
28. MacLeod, C. M. (1991). Half a century of research on the Stroop effect: an integrative review. Psychological Bulletin, 109(2), 163-203.
29. Maxwell, S. E. & Delaney, H. D. (2004). Designing experiments and analyzing data: A model comparison perspective. Routledge.
30. Moser, J. S., Moran, T. P., Schroder, H. S., Donnellan, M. B., Yeung, N. (2013). On the relationship between anxiety and error monitoring: A meta-analysis and conceptual framework. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 466.
31. Nakao, T., Nakagawa, A., Yoshiura, T., Nakatani, E., Nabeyama, M., Yoshizato, C., Kudoh, A., Tada, K., Yoshioka, K., Kawamoto, M. (2005). A functional MRI comparison of patients with obsessive–compulsive disorder and normal controls during a Chinese character Stroop task. Psychiatry Research: Neuroimaging, 139(2), 101-114.
32. Novara, C., Pastore, M., Ghisi, M., Sica, C., Sanavio, E., McKay, D. (2011). Longitudinal aspects of obsessive compulsive cognitions in a non-clinical sample: A five-year follow-up study. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 42(3), 317-324.
33. Obsessive Compulsive Cognitions Working Group. (1997). Cognitive assessment of obsessive-compulsive disorder. Behaviour Research and Therapy, (35), 667-681.
34. Obsessive Compulsive Cognitions Working Group. (2005). Psychometric validation of the obsessive belief questionnaire and interpretation of intrusions inventory—Part 2: Factor analyses and testing of a brief version. Behaviour Research and Therapy, 43(11), 1527-1542.
35. Penadés, R., Catalán, R., Andrés, S., Salamero, M., Gastó, C. (2005). Executive function and nonverbal memory in obsessive-compulsive disorder. Psychiatry Research, 133(1), 81-90.
36. Rachman, S. (1998). A cognitive theory of obsessions. E. Sanavio (Ed.), Behavior and cognitive therapy today: Essays in honor of Hans J. Eysenck içinde (209-222. ss.), Pergamon.
37. Salkovskis, P. M. (1999). Understanding and treating obsessive-compulsive disorder. Behaviour Research and Therapy, 37, 29-52.
38. Schmidt, J. R. & Besner, D. (2008). The Stroop effect: why proportion congruent has nothing to do with congruency and everything to do with contingency. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 34(3), 514-523.
39. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson Education.
40. Van de Schoot, R. & Miočević, M. (Ed.). (2020). Small sample size solutions: A guide for applied researchers and practitioners. Routledge.
41. Van Doorn, J., Van Den Bergh, D., Böhm, U., Dablander, F., Derks, K., Draws, T., Etz, A., Evans, N. J., Granau, Q. F., Haaf, J. M., Hinne, M., Kucharsky, S., Ly, A., Marsman, M., Matzke, D., Komarlu Narendra Gupta, A. R., Sarafoglou, A., Stefan, A., Voelkel, J. G., Wagenmakers, E. J. (2021). The JASP guidelines for conducting and reporting a Bayesian analysis. Psychonomic Bulletin & Review, 28(3), 813-826.
42. Van Selst, M. & Jolicoeur, P. (1994). A solution to the effect of sample size on outlier elimination. The Quarterly Journal of Experimental Psychology Section A, 47(3), 631-650.
43. Vatan, S. (2016). Obsesif kompulsif bozuklukta bağlanma, obsesif inançlar ve duygu düzenleme zorlukları: Klinik ve klinik olmayan örneklem karşılaştırması. Nesne-Psikoloji Dergisi, 4(7), 41-57.
44. Yang, Y., Miskovich, T. A., Larson, C. L. (2018). State anxiety impairs proactive but enhances reactive control. Frontiers in Psychology, 9, 2570.
45. Yazdi-Ravandi, S., Shamsaei, F., Matinnia, N., Moghimbeigi, A., Shams, J., Ahmadpanah, M., Ghaleiha, A. (2018). Executive functions, selective attention and information processing in patients with obsessive compulsive disorder: A study from west of Iran. Asian Journal of Psychiatry, 37, 140-145.
46. Yıldız-Ulgay, N. (2022). Obsesif kompulsif bozukluğa sahip hastaların dikkat ve dikkat türleri açısından değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara: Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
47. Yorulmaz, O. & Gençöz, T. (2008). Obsessif-kompulsif bozukluk semptomların değerlendirilmesinde kullanılan istem dışı düşünceleri yorumlama envanteri, Obsessif İnanışlar Ölçeği ve Düşünceleri Kontrol Etme Ölçeği’nin Türk örnekleminde incelenmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 11(22), 1-13.
48. Zhang, B. & Xiang, L. (2023). Investigating the cognitive control of social media-anxious users using a psychological experimental approach. International Journal of Mental Health Promotion, 25(7), 863-871.