SOKRATES NEDEN ÖLMEK ZORUNDAYDI: SOKRATES’İN ÖLÜMÜ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Sokrates’in ölümü, yalnızca bir filozofun trajik sonu değil, felsefenin temel meselelerinden biri olan “ölüm” kavramı etrafında şekillenen yoğun bir düşünsel mirasın merkezindedir. Antik Yunan’dan günümüze kadar filozoflar tarafından yeniden ele alınan ölüm problemi, Sokrates örneğinde felsefî bir duruşun ve yaşantının doruk noktası olarak değerlendirilmiştir. Platon, Ksenophon, Aristophanes ve Aristoteles gibi çağdaşları farklı Sokrates portreleri sunsa da onun ölüm karşısındaki tavrı ve ruh anlayışını konusunda elimizde tutarlı bir değerlendirmeye imkân tanıyacak kadar malzeme mevcuttur. Platon’un Sokrates’in Savunması adlı eserinde görüldüğü üzere, Sokrates açından felsefe yapmak, yaşamak ve ölmek birbirlerinden ayrılamaz mahiyettedir. Homerosçu gelenekten farklı bir ruh (psukhe) kavrayışına sahip olan Sokrates kişinin ruhuna özen göstermesi gerektiğini salık verir. Bu özen göstermenin içerisinde doğru biçimde ölebilmek de vardır. Onun ölüm karşısındaki duruşu yalnızca metafizik bir kabulleniş değil, aynı zamanda bireysel tutarlılık ve felsefî bütünlüğün ifadesidir. Bu makalede Sokrates’in ölüm karşısındaki tavrı incelenecek ve onun kendisiyle tutarlı kalabilmek için ölmesi gerektiği öne sürülecektir.

Anahtar Kelimeler

• Sokrates
• ölüm
• Sokrates problemi
• ruh
• psukhe

Why Did Socrates Have to Die: An Examination of Socrates’ Death

Öz

Socrates’ death is not merely the tragic end of a philosopher but lies at the heart of an intense intellectual legacy shaped around the concept of “death” one of the fundamental issues of philosophy. The problem of death, which has been revisited by philosophers from ancient Greece to the present day, has been regarded as the culmination of a philosophical stance and way of life in the example of Socrates. Although Plato, Xenophon, Aristophanes, and Aristotle, offer different portraits of Socrates, we nevertheless possess enough material to allow for a coherent assessment of his attitude toward death and his understanding of the soul. As seen in Plato’s The Apology of Socrates, for Socrates, philosophy, life, and death are inseparable. With a different understanding of the soul (psukhe) than the Homeric tradition, Socrates advises that one must take care of one’s soul. This care includes dying in the right way. His attitude toward death is not merely a metaphysical acceptance, but also an expression of individual consistency and philosophical integrity. This article will examine Socrates’ attitude toward death and argue that he had to die in order to remain consistent with himself.

Anahtar Kelimeler

• Socrates
• death
• problem of Socrates
• soul
• psyche

Kaynakça

1. Aristophanes. (1957). Bulutlar. (Çev: A. S. Delilbaşı), Maarif Vekâleti.
2. Aristoteles. (1996). Metafizik. (Çev: A. Arslan), Sosyal Yayınları.
3. Brickhouse, T. C. & Smith, N. D. (1989). A Matter of life and death in socratic philosophy. Ancient Philosophy, (9), 155-165.
4. Burnet, J. (1916). The Socratic doctrine of the soul. Oxford University Press.
5. Cevizci, A. (2013). Sokrates. Say Yayınları.
6. Cornford, F. M. (2015). Sokrates öncesi ve sonrası. (Çev: A. C. Şengör, S. Onan), Türkiye İş Bankası Yayınları.
7. Guthrie, W. (1988). İlkçağ felsefesi tarihi. (Çev: A. Cevizci), Gündoğan Yayınları.
8. Harten, A. V. (2011). Socrates on life and death. Cambridge Classical Journal, (57), 165-183.

9. Homeros. (1994). Odysseia. (Çev: A. Erhat, A. Kadir), Can Yayınları.
10. Ksenophon. (1962). Şölen ve Sokrates’in savunması. (Çev: H. Örs), Remzi Kitabevi.
11. Ksenophon. (1994). Sokrates’ten anılar. (Çev: C. Şentuna), Türk Tarih Kurumu Basımevi.
12. Laertios, D. (2003). Ünlü filozofların yaşamları ve öğretileri. (Çev: C. Şentuna), Yapı Kredi Yayınları.
13. Leimbach, R. (2008). Was Hat Asklepios für Sokrates Getan? Hermes, (136), 275-292.
14. Matthews, G. B. (2012). Death in Socrates, Plato, and Aristotle. B. Bradley, J. Feldman, J. Johansson (Ed.), The Oxford Handbook of Philosophy of Death içinde (186-199 ss.), Oxford University Press.
15. Platon. (2006a). Kriton. (Çev: F. Öktem, C. Türkkan), Kabalcı Yayınevi.
16. Platon. (2006b). Sokrates’in savunması. (Çev: E. Gören), Kabalcı Yayınevi.
17. Platon. (2009). Gorgias. Diyaloglar (Çev: M. C. Anday), Remzi Kitabevi.
18. Platon. (2012). Phaidon. (Çev: N. Kalaycı), Kabalcı.
19. Rohde, E. (2020). Psykhe. (Çev: Ö. Orhan), Pinhan Yayıncılık.
20. Roochnik, D. (1985). Apology 40c4-41e7: Is death really a gain? . The Classical Journal, 80 (3), 212-220.
21. Schleiermacher, F. (2013). On the worth of Socrates as a philosopher, J. C. Hare, & C. Thirlwall (Ed.), (Çev: C. Thirlwall), The Philological Museum Vol. 2 içinde (538-555. ss.), Cambridge University Press.
22. Stone, I. F. (2010). Sokrates’in yargılanması. (Çev: M. Atalay), İz Yayıncılık.
23. Versenyi, L. (2007). Sokratik hümanizm. (Çev: A. Cevizci), Sentez Yayıncılık.
24. Wilson, E. (2007). The death of Socrates. Profile Books.