DİJİTAL LİNÇ: SOSYAL MEDYADA ORTAYA ÇIKAN YENİ BİR ŞİDDET BİÇİMİ

Öz

Teknolojik gelişmeler, bireylerin gündelik yaşam deneyimlerinin dönüşmesine yol açmaktadır. Bu dönüşüm birtakım riskleri barındırmaktadır. Bu risklerden biri, dijital linçtir. Bireyler, sosyal medyanın anonimlik, her türlü içeriğe rahatlıkla ulaşılması, bireylerin içerik üretmeleri ve içeriklere yorum yapmaları, yanlış bilgilerin hızlı yayılımı gibi özellikleri nedeniyle kolaylıkla nefret, hakaret içeren söylemlerde bulunmakta ve dijital linç gerçekleştirmektedirler. Çalışmada, dijital linç ele alınarak bir olaydan hareket edilmemekte, dijital linç ile ilgili bütüncül bir bakış açısı sunulması amacıyla literatür taraması yönteminden yararlanılmaktadır. Çalışma sonucunda dijital lincin temelde “biz” ve “öteki” ayrımına dayandığı, bireylerin kendileri gibi düşünmeyen bireyleri lince maruz bıraktıkları görülmektedir. Dijital linç; cinsiyet, yaş, ideal beden ve güzellik algısı, ırkçılık ve yabancı düşmanlığı, spor müsabakaları, entelektüel linci ve kibir, siyasi tutum, dini inanç, sosyoekonomik düzey, toplumu etkileyen olaylar, sahte haberler, sahtekârlık/dolandırıcılık gibi konularda gerçekleşmektedir. Sosyal medya kullanıcısı olan her bireyin dijital lincin mağduru olabileceği ve lincin, gerek birey gerekse toplumsal açıdan olumsuz etkiler yarattığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sosyal medya
• linç
• dijital linç
• nefret söylemi

Etik Beyan

Derleme araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Digital Lynching: A New Form of Violence Emerging on Social Media

Öz

Technological developments lead to the transformation of individuals’ everyday life experiences. This transformation involves certain risks, one of which is digital lynching. Due to the characteristics of social media, such as anonymity, easy access to all kinds of content, the ability of individuals to produce content and comment on it, and the rapid spread of misinformation, individuals can easily engage in hate speech and insulting discourse, thereby carrying out digital lynching. This study addresses the phenomenon of digital lynching and, rather than focusing on a single case, employs a literature review method in order to present a holistic perspective on digital lynching. The findings indicate that digital lynching is fundamentally based on the distinction between “us” and “the other,” and that individuals subject those who do not think like them to lynching. Digital lynching occurs in relation to issues such as gender, age, ideal body and beauty perceptions, racism and xenophobia, sports competitions, intellectual lynching and arrogance, political attitudes, religious beliefs, socio-economic status, socially influential events, fake news, and fraud/scams. It is observed that every social media user may become a victim of digital lynching and that lynching produces negative effects both at the individual and the societal level.

Anahtar Kelimeler

• social media
• lynching
• digital lynching
• hate speech

Kaynakça

1. Ahn, J. (2011). Digital divides and social network sites: Which students participate in social media?. J. Educational Computing Research, 45(2), 147-163.
2. Akyüz, İ. & Kutlu, İ. (2016). Sosyal etki ve şiddet davranışı. M. Gür, M. Ş. Güneş, Ö. Bilen (Ed.), Aile Eksenli Şiddet ve Doğurduğu Sosyal Travmalar içinde (258-266. ss.), HEGEM Yayınları.
3. Aloğlu, E. (2018). Sosyolojik perspektiften linç ve toplumsal şiddet sarmalı. Sosyoloji Dergisi, (38), 219-230.
4. Arjun, S. & Rai, S. (2018). Crime by the commons, emerging trend in social media. Journal of Content, Community and Communication, (4), 35-41.
5. Ayan, S. (2006). Şiddet ve fanatizm. CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(2), 191-209.
6. Babacan, M. E. (2022). Sosyal medya. TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Popüler Bilim Yayınları. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/sosyal_medya
7. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice Hall.
8. Bat, M. & Akıncı, B. (2010). Yeni bir iletişim ortamı olarak sosyal medya. Ege Üniversitesi Yayınları.

9. Bauman, Z. & Raud, R. (2018). Benlik pratikleri. Ayrıntı Yayınları.
10. Bayezit, G. & Çetintaş, A. (2024). Sanal şiddetin mağdurlarını anlamanın imkânı: Bingöl örneği. Journal of History School, (72), 2365-2395.
11. Bayhan, V. (2016). Gençlik ve post modern çoğul kimlik, A. Görgün Baran, M. Çakır (Ed.), İnter-Disipliner Yaklaşımla Gençliği Umudu Toplumun Beklentileri içinde (65-84. ss.), Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
12. Binark, M. (2010). Nefret söyleminin yeni medya ortamında dolaşıma girmesi ve türetilmesi-yeni medyada nefret söylemi. Kalkedon Yayıncılık.
13. Bora, T. (2016). Türkiye’nin linç rejimi. Birikim Kitapları.
14. Çakır, M. (2015). İnternette gösteri ve gözetim; eleştirel bir okuma. Ütopya Yayınevi.
15. Castells, M. (2008). Ağ toplumunun yükselişi. (Çev: E. Kılıç), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
16. Cengiz, G. (2021). Siber suçlar, sosyal medya ve siber etik. İletişim Çalışmaları Dergisi, 7(3), 407-424.
17. Chatzakou, D., Kourtellis, N., Blackburn, J., De Cristofaro, E., Stringhini, G., Vakali, A. (2017). Measuring #GamerGate: A tale of hate, sexism, and bullying. E. Agichtein, E. Gabrilovich (Ed.), Proceedings of The 26th International Conference on World Wide Web Companion içinde (1285-1290. ss.), Publication History.
18. Cizmeci Ümit, E. (2020). Televizyon dizilerinin ve saldırganlık eğiliminin siber zorbalık davranışı ile ilişkisi üzerine. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (39), 89-104.
19. Demir, S. T. & Özcan, A. (2021). Sosyal medya ve linç kültürü: Sanal nedenler gerçek sonuçlar. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2021(56), 1-15.
20. Demir, Y. (2025). Under siege: Hegemonic masculinity and online harassment in sports journalism. D. Kilvington, J. Price, J. Seijbel, J. V. Sterkenburg (Ed.), Sport, Media and Discrimination içinde (117-133. ss.), Routledge.
21. Doğan, D. & Seferoğlu, S. S. (2016). Günümüz gençliğinin yaşam iksiri: Sosyal medya üzerine değerlendirmeler. A. Görgün Baran, M. Çakır, (Ed.), İnter-disipliner Yaklaşımla Gençliğin Umudu Toplumun Beklentileri içinde (137-166. ss.). Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
22. Doğan, E. (2024, Şubat 24). Galatasaray’dan TFF Başkanı Büyükekşi’ye ve tüm kurullara istifa çağrısı. https://aa.com.tr/tr/futbol/galatasaraydan-tff-baskani-buyukeksiye-ve-tum-kurullara-istifa-cagrisi/3146973
23. Eraslan, L. (2018). Sosyal medya ve algı yönetimi: Sosyal medya istihbaratına giriş. Anı Yayıncılık.
24. Erben, Ş. E., Bahtiyar, M., Mallia, G. (2022). How does mainstream culture threaten digital activism? A qualitative study on the online lynching experiences of vegan activists. Global Media Journal: Turkish Edition, 13(25), 1-22.
25. Festinger, L., Pepitone, A., Newcomb, T. (1952). Some consequences of de-individuation in a group. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 47(2, Suppl), 382-389.
26. García, C. P. L., Leon, V. O. V., Padilla, G. K., Poggi-Parodi, C. (2024). The role of cancel culture in the development of digital lynching of influencers: The case study of Auron. D. B. Ibáñez, E. Gallardo-Echenique, H. Siringoringo, N. L. Diez (Ed.), International Conference on Communication and Applied Technologies içinde (441-450. ss.), Springer Nature Singapore.
27. Gibson, R. A. (2019). The negro holocaust: Lynching and race riots in the United States, 1880-1950. https://teachersinstitute.yale.edu/curriculum/units/files/79.02.04.pdf
28. Gönüllü, C. (2023). Sosyal medyada linç kültürü ve yaşlı ayrımcılığı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(60), 563-583.
29. Gönülşen, G. (2022). Sosyal medyada siber zorbalık, trollük ve linç kültürünün sinemaya yansıması: The Hater filmi incelemesi. ODÜSOBİAD, 12(3), 2105-2134.
30. Gowen, A. (2018). As mob lynchings fueled by WhatsApp sweep India, authorities struggle to combat fake news. Washington Post.
31. https://link.gale.com/apps/doc/A545057596/AONE?u=anon~bb4fc644&sid=googleScholar&xid=f86dc54b Gümüş, B. (2018). Lincin en yeni biçimi: Sosyal medyada linç. Sosyologca, 8(15-16), 112-123.
32. Gündüz, U. (2017). The effect of social media on identity construction. Mediterranean Journal of Social Sciences, 8(5), 85-92.
33. Gürbüz, B. & Şimşek, E. (2023). Sosyal medyada linç: Covid-19 yasakları döneminde Luppo Dayı olayı. H. Çiftçi, M. Doğar (Ed.), Sosyal Bilimlerde Güncel Çalışmalar-II içinde (51-74. ss.), İKSAD Yayınları.
34. Horzum, I. (2020). Grup iletişimi temelinde önyargı, açı sadakati, kutuplarda düşünmek, ayrımcılık ve sosyal medyada linç: Fazıl Say örneği. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 4(4), 324-342.
35. Hrant Dink Vakfı (2017). Medyada nefret söyleminin izlenmesi. https://hrantdink.org/tr/asulis/faaliyetler/projeler/medyada-nefret-soylemi/256-medyada-nefret-soyleminin-izlenmesi
36. Kanozia, R. (2019). Analysis of digital tools and technologies for debunking fake news. Journal of Content, Community & Communication, 9(5), 114-122.
37. Kaplan, A. M. & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 59-68.
38. Kazaz, M. & Say, B. (2024). The hate speech in Turkish football: The case of the 2023 Turkcell super cup final. International Journal of Turcologia, 19(37), 24-38.
39. Kırık, A. M. (2012). Arap Baharı Bağlamı’nda sosyal medya-birey etkileşimi ve toplumsal dönüşüm. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 1(3), 87-98.
40. Korkmaz, B. (2025). İdeal beden algısı kapsamında sosyal medyada linç kültürü üzerine araştırma. Beykoz Akademi Dergisi, 13(1), 224-261.
41. Kwon, O. & Wen, Y. (2010). An empirical study of the factors affecting social network service use. Computers in Human Behaviour, 26(2), 254-263.
42. Mayfield, A. (2008). What is social media? An e-book by Antony Mayfield from iCrossing. https://crmxchange.com/uploadedFiles/White_Papers/PDF/What_is_Social_Media_iCrossing_ebook.pdf
43. Meira, J. D. S., Antunes, D. C., Oliveira, I. F. N. D. (2023). Transfobia, linchamento virtual e o pensamento antidemocrático no Twitter. Psicologia & Sociedade, (35), e263652. 1-16.
44. Nisbet, L. (2021). Yaşlılara yönelik hak ihlâllerinin sosyal medyaya yansımaları. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 5(2), 60-85.
45. Odacı, H. & Çelik, Ç. B. (2017). Kendilik algısı ve saldırganlık arasındaki ilişki: Yalnızlığın aracı rolü. Journal of Mood Disorders, 7(4), 219-226.
46. Odyakmaz Acar, N. (2013). Özgürlük alanı olarak sunulan sosyal medya ve Taksim Gezi Parkı eylemleri. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (20), 178-193.
47. Oğuz Özgür, H. & Özkul, M. (2023). Dijital şiddeti farklı kuşakların anlatıları üzerinden okumak. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 356-373.
48. Oksanen, A., Celuch, M., Latikka, R., Oksa, R., Savela, N. (2022). Hate and harassment in academia: the rising concern of the online environment. Higher Education, 84(3), 541-567.
49. Okur, A. (2020). Güzellik algısı üzerinden sosyal medyada linç kavramı: Armine Harutyunyan örneği. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(10), 119-140.
50. Özdemir, Z. (2015). Sosyal medyada kimlik inşasında yeni akım: Özçekim kullanımı. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2(1), 112-131.
51. Özergin, E. & Yılmaz, H. (2020). Sosyal medyada linç kültürü: Pandemi kapsamında yapılan “evde kal” çağrıları üzerine bir inceleme. L. Kuzu (Ed.), Balkan 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi içinde (62-72. ss.), UBAK Yayınevi.
52. Öztürk, A. (2020). Saldırganlığın dijital dönüşümü: Sanal zorbalık. M. Çakır, F. Kahraman (Ed.), Sosyal Problemler Sosyolojisi-Teoriden Uygulamaya Sosyal Problemler Üzerine Tartışmalar içinde (213-239. ss), Nobel Yayınları.
53. Öztürk, Ş. (2015). Sosyal medyada etik sorunlar. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 9(1), 287-311.
54. Paker, M. (2006). Lincin psiko-politiği: Nedir, niçin, nasıl. Birikim Dergisi, (211), 28-36.
55. Peşkircioğlu, H. İ. (2025). Sosyal medya ve akran zorbalığı. R. Asker, Ö. Barış (Ed.), Dijital Benlik Sosyal Medya ve Psikolojik Etkileri içinde (16-36. ss.), Eğitim Yayınevi.
56. Pfeifer, M. J. (2004). Rough justice: Lynching and American society, 1874-1947. Urbana: University of Illinois Press.
57. Püsküllüoğlu, A. (2017). Türkçe sözlük. Arkadaş Yayınevi.
58. Reicher, S. D., Spears, R., & Postmes, T. (1995). A social identity model of deindividuation phenomena. European Review of Social Psychology, 6(1), 161-198.
59. Sağır, A. (2013). Facebook gruplarında “futbol” algısı üzerinden bir “taraftarlık” kimliği çözümlemesi. Sosyoloji Dergisi, (29), 93-121.
60. Şahin, A., Kaynakçı, C., Aytop, Y. (2016). Ziraat fakültesi öğrencilerinin sosyal medya kullanım alışkanlıklarının belirlenmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 13(2), 34-45.
61. Semiz Türkoğlu, H. (2022). Dijital şiddet kavramı üzerinden linç kültürü: Twitter üzerine bir inceleme. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Yüzyıl’da İletişim Kongresi Tam Metin Kitabı içinde (68-78. ss).
62. Siler, A. & Karslı, B. (2024). Ağ toplumunda dini nefret söylemi: Dijital kürsü şeyhliği. Hitit İlahiyat Dergisi, 23(2), 1114-1137.
63. Stratten, S. (2012). Sosyal medyada yapılan müthiş işler. (Çev: E. Yıldırım), MediaCat.
64. Tiryaki, S. & Akca, Ü. (2021). Medya okuryazarlığı ders kitapları üzerine eleştirel bir inceleme. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 10(4), 958-969.
65. Tosun, Ü. (2021). Şiddet türleri ve uygulandıkları ortamlara göre çeşitleri. Dosya: Sağlıkta Şiddet Dergisi, 14-16.
66. Türk, G. D. (2017). Sanaldan dünyaya linç kültürü. A. M. Kırık (Ed.), Medya Çağında İletişim “Sokaktan Ekrana, Sanaldan Gerçeğe” içinde (463-486. ss.), Çizgi Kitabevi.
67. Türker, E. S. (2025). Sosyal medyada linç kültürünün kullanıcılar üzerine etkisi: X uygulaması üzerinden netnografik analiz. Epigraf: Sanat, Dil ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2025/1(1), 33-48.
68. Türkiye Gazetesi (2024, 27 Mart). Milli maç sonrası TFF Başkanı Mehmet Büyükekşi’yi yakalayan taraftarlar protesto etti: “Büyükekşi istifa”. https://www.turkiyegazetesi.com.tr/spor/milli-mac-sonrasi-tff-baskani-mehmet-buyukeksiyi-yakalayan-taraftarlar-protesto-etti-buyukeksi-istifa-1030772
69. Uçar, A. K. (2021). Nefret söylemi, dijital linç ve Twitter. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(77), 3110-3115.
70. Uygur, Y. & Dilmaç, B. (2021). Genç yetişkin bireylerde internet bağımlılığı sosyal uyum ve mutluluk düzeyleri arasındaki yordayıcı ilişkiler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(3), 1706-1714.
71. Van Dijk, J. (2016). Ağ toplumu- Alternatif medya ve toplumsal hareketler. (Çev: Ö. Sakin), Kafka Yayınları.
72. Vardal, Z. B. (2015). Nefret söylemi ve yeni medya. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2(1), 132-156.
73. Vasudeva, F. & Barkdull, N. (2020). WhatsApp in India? A case study of social media related lynchings. Social Identities, 26(5), 574-589.
74. Wallis, J. (2015). The effects of social media on the body satisfaction of adolescent and young adult females. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Manhattan: Kansas State University College of Human Ecology.
75. Yaşa, H. (2024). Twitter’da (X) linç kültürü pratikleri: Yonca Evcimik örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34(2), 975-992.
76. Yiğitbaşı, K. G. & Çelik, S. (2023). Dijital dünyada mahremiyet, ebeveynlik ve çocuklar: Afyonkarahisar örneği. TRT Akademi, 8(19), 846-875.