ÇANAKKALE ŞİİRLERİNDEKİ BAZI İZLEKLER

Öz

Bu yazıda Çanakkale Savaşı’nın Türk şiirindeki yansımalarını görebilmek için başta Abdülhak Hâmit Tarhan, Cahit Sıtkı Tarancı, Coşkun Ertepınar, Faruk Nafiz Çamlıbel, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Halit Fahri Ozansoy, Hüseyin Suat Yalçın, İbrahim Alaattin Gövsa, Mehmet Âkif Ersoy, Mehmet Zeki Akdağ, Mithat Cemal Kuntay, Nâzım Hikmet, Nigâr Hanım, Şükûfe Nihal ve Ziya Gökalp olmak üzere birçok şairin şiirine bakılmıştır. Bu şiirlerde emperyalizm, Mehmetçik, mektepliler, şehitlik, Mustafa Kemal, edebiyatçılar, kadınlar, “Çanakkalegeçilmez”, yeniden doğuş bazı izlekler olarak tespit edilmiştir. Bu izlekler şiirlerin derin yapıları bağlamında irdelenmeye çalışılmıştır. Çanakkale Savaşı’yla ilgili şiirlerde emperyalist devletlerin diğer devletleri sömürmek amacıyla bölüp parçaladığına dikkat çekilir. Bu şiirlerde Mehmetçik’e duyulan sevgi belirgindir. Birçok şiirden anlaşılacağı gibi Mehmetçik şehitlik inancıyla hareket eder. Çanakkale Savaşı, Türklerin millet olarak uyanışında etkili olduğundan “ulusal bilinç” ve Kurtuluş Savaşı’nın liderini ve kadrosunu ortaya çıkardığından Mustafa Kemal konuları şiirlerde işlenir. Savaşın kadın ve çocuk üzerindeki etkisinin ise az sayıda şair tarafından dile getirildiği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale Savaşı
• kadın
• Mehmetçik
• şehitlik
• şiir

Some Themes in The Poems of Çanakkale

Öz

In this article, to examine the reflections of the Battle of Gallipoli in Turkish poetry, we will look at the works of Abdülhak Hâmit Tarhan, Cahit Sıtkı Tarancı, Coşkun Ertepınar, Faruk Nafiz Çamlıbel, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Halit Fahri Ozansoy, Hüseyin Suat Yalçın, İbrahim Alaattin Gövsa, Mehmet Âkif Ersoy, Mehmet Zeki Akdağ, Mithat Cemal Kuntay, Nâzım Hikmet, Nigâr Hanım, Şükûfe Nihal and Ziya Gökalp. Themes such as imperialism, the Turkish soldier, schoolchildren, martyrdom, Mustafa Kemal, writers, women, ‘Çanakkale is impregnable’ and rebirth have been identified in these poems.These themes have been examined within the context of the poems’ underlying structures. Poems relating to the Battle of Gallipoli draw attention to how imperialist states divided and fragmented other nations for the purpose of exploitation. In these poems, the love felt for the Mehmetçik is evident. As can be understood from many poems, the Mehmetçik acts in accordance with the belief in martyrdom. As the Battle of Gallipoli played a significant role in the awakening of the Turkish nation and brought to the fore the ‘national consciousness’ as well as the leader and cadre of the War of Independence, the themes of Mustafa Kemal are addressed in the poems. It has been noted, however, that the impact of the war on women and children has been expressed by only a small number of poets.

Anahtar Kelimeler

• The Battle of Gallipoli
• women
• Turkish soldiers
• martyrdom
• poetry

Kaynakça

1. Akın, S. (2016). Geyikli park. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
2. Aksan, Y. (2007). Bir avuç kan bir avuç toprak Çanakkale. Bizbize Yayınları.
3. Aldoğan, Ş. & Bayrak Özçelik, M. (2024). Çanakkale muharebeleri: anlatım ve değerlendirme. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
4. Ali, F. (2025). Sabahattin Ali’nin objektifinden, kızı Filiz’in gözünden bir yaşamöyküsü. Yapı Kredi Yayınları.
5. Aslan, R. (2017). Çanakkale savaşları sırasında Troya. A. Y. Akengin, O. Neçare (Haz.), 100. Yılında Çanakkale Savaşları Uluslararası Kongresi içinde (815-822. ss.), Atatürk, Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
6. Ayvazoğlu, B. (2012). Ömrüm benim bir ateşti: Ahmet Haşim’in hayatı, sanatı, estetiği, dramı. Kapı Yayınları.
7. Ayvazoğlu, B. (2015). Edebiyatın Çanakkale’yle imtihanı: Arıburnu ve Seddülbahir’de on gün. Kapı Yayınları.
8. Babüroğlu, N. (2022). Çanakkale 1915: Almanların büyük tuzağı. İnkılâp Yayınları.

9. Benazus, H. (2021). Çanakkale’den Gelibolu’ya 1915. Sözcü Kitabevi.
10. Çakır, Ö. (2004). Türk şiirinde Çanakkale muharebeleri. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
11. Çolak, İ. (2007). Çanakkale’nin kahraman mekteplileri. Lamure.
12. Enginün, İ. (1999). Önsöz. Abdülhak Hâmit Tarhan’ın Bütün Şiirleri 3: Hep Yahut Hiç / İlham-ı Vatan içinde (11-25. ss.), Dergâh Yayınları.
13. Erhat, A. (2023). Homeros (Gül ile Söyleşi). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
14. Ersavaş, F. (Haz.), (2010) Çanakkale Çanakkale. Bilgeoğuz.
15. Ersoy, M. Â. (2014). Safahat. K. Bek (Haz.), BS Yayınları.
16. Göncü, G. & Aldoğan, Ş. (2006). Çanakkale savaşı: siperin ardı vatan (Türk cephesinden 1915 Deniz ve kara muharebeleri). MB Yayınları.
17. Güllübağ, M. (2016).Gelibolu’nun İngiliz yazarları. Tiydem Yayıncılık.
18. Güzel, A. (Haz.) (1996). Çanakkale. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Atatürk ve Çanakkale Savaşlarını Araştırma Merkezi Yayınları.
19. Kaplan, M. (2005). Nesillerin ruhu. Dergâh Yayınları.
20. Köroğlu, E. (2010). Türk edebiyatı ve Birinci Dünya Savaşı 1914-1918: propagandadan millî kimlik inşasına. İletişim Yayınları.
21. Loyer, E. (2022). Avrupa’nın kısa kültür tarihi. (Çev: A. Tümertekin), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
22. Marmara, R. & Günal, B. (2014). Çanakkale 1915: Vatikan gizli arşiv belgeleri ışığında Frank Coffee vak’ası. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
23. Mühlman, C. (1998). Çanakkale savaşı: Bir Alman subayının notları. (Çev: S. Umran), Timaş Yayınları.
24. Mütercimler, E. (2024). Gelibolu 1915. Alfa Yayınları.
25. Nâzım Hikmet. (2001). İlk şiirler. Adam Yayınları.
26. Nigâr Hanım. (2015). Toplu şiirleri: efsûs (birinci kısım), efsûs (ikinci kısım), nirân, aks-i sedâ, elhân-ı vatan. R. Altıkulaç Demirdağ (Haz.), Salkımsöğüt Yayınları.
27. Roberts, A. (2025). Churchill: hayatı. (Çev: E. Uysal), Kronik Kitap.
28. Safa, P. (1990). Sanat edebiyat tenkit. Ötüken Yayınları.
29. Serarslan, H. (2007). Coşkun Ertepınar: Hayatı, sanatı, eserleri ve şiirlerinden seçmeler. Tablet Kitabevi.
30. Serarslan, H. (1995). Hamdullah Subhi Tanrıöver. Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
31. Süleyman Nazif. (1999). Mukaddime. Bütün Şiirleri 3: Hep Yahut Hiç / İlham-ı Vatan içinde (364-368. ss.), Dergâh Yayınları.
32. Şener, B. (2017). Ölmek, öldürmek, ölüme tanıklık etmek: Çanakkale savaşlarının sosyolojik ve psikolojik boyutları üzerine bir değerlendirme. A. Y. Akengin, O. Neçare (Haz.), 100. Yılında Çanakkale Savaşları Uluslararası Kongresi içinde (147-169. ss.), Atatürk, Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
33. Şükûfe Nihal. (2008). Bütün eserleri 1: Şiirler 1918-1970 (yıldızlar ve gölgeler, hazan rüzgârları, gayya, su, Şile yolları, sabah kuşları, yerden göğe). Y. Zihnioğlu (Haz.), Kitap Yayınları.
34. Tarancı, C. S. (1983). Bütün şiirleri. A. Bezirci (Haz.), Can Yayınları.
35. Tarhan, A. H. (1995). Abdülhak Hâmit’in mektupları-2. İ. Enginün (Haz.), Dergâh Yayınları.
36. Tarhan, A. H. (1999). Bütün şiirleri 3: Hep yahut hiç / İlham-ı vatan. İ. Enginün (Haz.), Dergâh Yayınları.
37. Toros, T. (2005). Nâzım Hikmet. Cumhuriyet Kitapları.
38. Tuncoku, A. M. (2012). Anzakların kaleminden Mehmetçik. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
39. Von Sanders, L. (2022). Türkiye’de beş yıl. (Çev: E. B. Özbilen), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
40. Westlake, R. (2019). Çanakkale’de savaşan İngiliz alayları. (Çev: Y. S. Demirtaş), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
41. Wolf, K. (2014). Gelibolu 1915: Birinci Dünya Harbi’nde Alman-Türk askeri ittifakı. (Çev: E. B. Özbilen), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
42. Yaniç, S. (2015). Çanakkale muharebelerinde kadınların faaliyetleri. Bir Milletin Yeniden Dirilişi Çanakkale içinde (69-79. ss.), Diyanet İşleri Başkanlığı.
43. Yazıcı, N. (2011). Çanakkale Savaşı’nda Türk kadının rolü. Akademik Bakış, 5(9), 245-264.
44. Zabel, R. (2015). İstanbul için savaş: bir gazetecinin Çanakkale Savaşı anıları. (Çev: R. Aslan), Cümle Yayınları.