TÜRKİYE’DE AZERBAYCAN TÜRKÇESİ ÜZERİNE HAZIRLANAN DOKTORA TEZ ÇALIŞMALARININ TÜRKLÜK BİLİMİNE KATKISI

Öz

Azerbaycan Türkçesi, Türk dilinin Oğuz grubuna mensup lehçelerinden biridir ve bu grubun doğu kolunu oluşturmaktadır. Azerbaycan Türkçesinin ve bu lehçeyle aynı grupta bulunan Türkiye Türkçesinin temeli, Batı (Güneybatı) Türkçesinin ilk dönemi olan Eski Oğuz Türkçesi devrine dayanmaktadır. Batı Türkçesi, 16. yüzyılda Osmanlı Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi olmak üzere iki kola ayrılarak aralarındaki küçük farklılıklarla günümüze kadar ulaşmıştır. Sovyetler Birliği’nin dağılıp Azerbaycan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından Azerbaycan Türkçesine karşı ilgi daha da artmış ve bu lehçe son yıllarda Türklük bilimi çalışmalarının en fazla ilgi duyulan alanlarından biri hâline gelmiştir. Bu çalışmada, Türkiye’de Azerbaycan Türkçesi üzerine hazırlanan doktora tez çalışmaları incelenerek Türklük biliminin araştırma alanlarına göre tasnif edilmiş ve çeşitli başlıklar altında kronolojik olarak sunulmuştur. Ardından ilgili tezlerin içeriklerinin analizi üzerinde durulmuştur. Çalışma; Azerbaycan Türkçesi üzerine hazırlanan doktora tezlerinin çalışma konuları açısından araştırmacılara sunulması, söz konusu lehçeyle ilgili yapılan tezlerdeki eksik konuların tespiti ve gelecekteki araştırmalarda ağırlık verilmesi gereken konuların belirlenmesi amacıyla hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türklük bilimi
• Oğuz (Batı
• Güneybatı) Türkçesi
• Türkiye Türkçesi
• Azerbaycan Türkçesi
• doktora tez çalışmaları

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

The Contribution of Doctoral Thesis Studies Prepared on Azerbaijan Turkish in Türkiye to Turkology

Öz

Azerbaijan Turkish is one of the dialects belonging to the Oghuz group of Turkic languages, and it constitutes the eastern branch of this group. Azerbaijan Turkish and Türkiye Turkish which is in the same group with this dialect are based on the Old Oghuz Turkish period, the first period of Western (Southwestern) Turkish. Western Turkish, in the 16th century, split into two distinct branches: Ottoman Turkish and Azerbaijan Turkish, and has survived to the present day with minor differences between them. Following the collapse of the Soviet Union and Azerbaijan’s independence, interest in Azerbaijan Turkish has further increased, and this dialect has become one of the most popular areas of study in Turkology in recent years. This study examines doctoral dissertations on Azerbaijan Turkish prepared in Türkiye, classifies them according to the research areas of Turkology, and presents them chronologically under various headings. Next, the analysis of the content of the relevant theses was focused on. This study was prepared to present researchers with the subject matter of doctoral theses on Azerbaijan Turkish, to identify areas of deficiency in theses on this dialect, and to determine the topics that should be emphasized in future research.

Anahtar Kelimeler

• Turcology
• Oghuz (Western
• Southwestern) Turkish
• Türkiye Turkish
• Azerbaijan Turkish
• doctoral thesis studies

Kaynakça

1. Akpınar, Y. (1994). Azerî Edebiyatı araştırmaları. Dergâh Yayınları.
2. Buran, A., Alkaya, E., Yalçın, S. K. (2014). Çağdaş Türk yazı dilleri 1 Güneybatı/Oğuz Grubu. Akçağ Yayınları.
3. Ercilasun, A. B. (2007). Makaleler Dil-destan-tarih-edebiyat. E. Arıkoğlu (Haz.), Akçağ Yayınları.
4. Ercilasun, A. B. (2011). Başlangıçtan yirminci yüzyıla Türk dili tarihi. Akçağ Yayınları.
5. Ercilasun, A. B. (2020). Türk dili temel kitabı herkes için Türk Dili. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
6. Ergin, M. (1960). Türkoloji bölümü çalışmaları II Tez çalışmaları. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, (10), 133-160.
7. Ergin, M. (1961). Türkoloji bölümü çalışmaları II Tez çalışmaları X. ciltten devam. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, (11), 109-128.
8. Ergin, M. (1981). Azeri Türkçesi. Ebru Yayınları.

9. Ergin, M. (1998). Türk dil bilgisi. Bayrak Yayınları.
10. Gökdağ, B. A. & Doğan, T. (2016). İran’da Türkler ve Türkçe. Akçağ Yayınları.
11. Gurbanlı, İ. (2024). Azerbaycan Türkçesi ağızları üzerine etnolinguistik çalışmalar. AHBVÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, (11), 43-54.
12. Gurbanlı, İ. (2025). Azerbaycan Türkçesinde ağız farklıkları ve kültürel kimlik. Dil Araştırmaları Dergisi, 19(37), 217-228.
13. Karahan, L. (2011). Türk dili üzerine incelemeler. E. Arıkoğlu, D. Ergönenç (Haz.), Akçağ Yayınları.
14. Kirişçioğlu, M. F. & Musaoğlu, M. (2019). Türkiye’de Azerbaycan dili çalışmalarına eleştirel bir yaklaşım. AHBVÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, (1), 47-61.
15. Korkmaz, Z. (2013). Türkiye Türkçesinin temeli Oğuz Türkçesinin gelişimi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Musalı, V. (2021). Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatının dijital kaynakları. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (52), 267-289.
17. Özkan, N. (2021). Türk dilinin yurtları. Bilge Kültür Sanat Yayınları.
18. Şahin, H. (2015). Eski Anadolu Türkçesi. Akçağ Yayınları.
19. Şirin, H. (2020). Başlangıcından günümüze Türk yazı sistemleri. Bilge Kültür Sanat Yayınları.
20. Timurtaş, F. K. (2012). Eski Türkiye Türkçesi. Kapı Yayınları.
21. Yalçın, S. K. (2018). Azerbaycan Türkçesi grameri. Kesit Yayınları.