GEÇ OSMANLI DÖNEMİ MÜLKÎ AMİRLERİNDEN CEVDET BEY’İN HAYATI VE İDARİ FAALİYETLERİ (1877-1955)

Öz

Çalışmanın amacı, Osmanlı devlet adamlarından Cevdet Bey’in hayatını, idari faaliyetlerini, tarihsel süreçte yaşadığı sorunları ve onun hakkındaki iddiaları irdelemektir. Aynı zamanda hakkında daha önce ortaya atılan bilgilerin doğruluğunu resmi kayıtlar bağlamında değerlendirmek ve bilimsel bir bakış açısıyla onun döneminde yaşanan olaylara bakmaktır. Başta Osmanlı arşivi olmak üzere, Rus ve İngiliz arşiv kayıtlarıyla oluşturduğumuz çalışmayı, dönemin resmi ve süreli yayınlarından elde ettiğimiz bilgilerle destekledik. Maiyet memurluğundan vilayet valiliklerine kadar geçirdiği görev değişikliklerinin tamamına yönelik yaptığımız kronolojik çıkarımlar sayesinde kendisinin başarılı bir devlet adamı profili çizdiği sonucuna vardık. Ancak bu başarılı devlet adamının kurmuş olduğu akrabalık ilişkileri ve mekânın ve zamanın getirdiği olumsuz koşulların, onun yaptığı başarılı faaliyetleri gölgelediğini söyleyebiliriz. Birçok başarısı olmasına rağmen sivil hayatında sadece Van işgali ve Ermeni meselesi gündeme geldiğinde ismi anılan Cevdet Bey hakkında farklı bilgilerin de olduğunu göstermeyi arzuladığımız bu çalışmanın literatürümüze katkı sağlamasını umut ediyoruz.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Bey
• İttihat ve Terakki
• Birinci Dünya Savaşı
• Ermeni Meselesi
• Malta Sürgünü

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

The Life and Administrative Activities of Cevdet Bey, A Late Ottoman Provincial Governor (1877-1955)

Öz

The aim of this study is to examine the life of Cevdet Bey, one of the Ottoman statesmen, his administrative activities, the problems he encountered throughout the historical process, and the allegations made about him. At the same time, it seeks to assess the accuracy of previously asserted claims within the framework of official records and to analyse the events of his period from a scholarly perspective. Based primarily on the Ottoman archives, as well as Russian and British archival records, we have constructed our study and supported it with information obtained from official and periodical publications of the period. Based on our chronological deductions concerning his professional trajectory from administrative intern to provincial governor, we conclude that he exhibited the profile of an accomplished statesman. Nevertheless, one might contend that his familial affiliations and the unfavourable circumstances of the period and locale cast a shadow over his successful endeavours. Despite his many achievements, in civilian life his name is mentioned primarily in connection with the occupation of Van and the Armenian issue. With this study, we aim to present different perspectives on Cevdet Bey and hope that it will contribute to our literature.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Bey
• Committee of Union and Progress
• First World War
• Armenian Question
• Malta Exile

Kaynakça

1. Akalın, Ş. H. (2010). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Aydoğan, E. (2005). İttihat ve Terakki’nin doğu politikası (1908-1918). Ötüken Yayınları.
3. Bal, M. A. (Haz.). (2003). Millî Mücadele döneminde Bekirağa ve Malta anıları (1919-1921). Özgü Yayınları.
4. Bozkurt, U. (2019). II. Abdülhamid’in valilerinden İşkodralı Tahir Paşa’nın 1848-1913 hayatı ve devlet adamlığı. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (18), 237-254.
5. Çankaya, M. A. (1968-1969). Son asır Türk tarihinin önemli olayları ile birlikte Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler (Mülkiye Şeref Kitabı), III, 1860 (1276 R.)-1908 (1324 R.). Mars Matbaası.
6. Çaykıran, G. (2023). Askeri tarih belgelerine göre Van’da Ermeni isyanı günlüğü. Tarih Tetkikleri Dergisi, 1(1), 31-54.
7. Gazel, A. A. (2020). Hüseyin Cahit Yalçın’ın Malta hatıraları. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 6(11), 200-231.
8. Halaçoğlu, Y. (2007). XIV-XVII. yüzyıllarda Osmanlılarda devlet teşkilâtı ve sosyal yapı (Altıncı baskı). Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. Издание Армянского национального бюро. (1917). Оборона Вана, 7 апреля - 4 мая 1915 года (No. 1). Moskova.
10. Jwaideh, W. (2009). Kürt milliyetçiliğinin tarihi: Kökenleri ve gelişimi. (Çev: İ. Çekem, A. Duman), İletişim Yayınları.
11. Kaştan, Y. (2016). Osmanlı Devleti’nde “1913 tarihli idare-i umumiye-i vilayat kanun-i muvakkati” ile vilayet yönetiminin yeniden yapılandırılması. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2(2), 78-98.
12. Martirosyan, D. G. (2012). Кёприкёйское встречное сражение (23 октября — 11 ноября 1914 г.) [Köprüköy Meydan Muharebesi (23 Ekim - 11 Kasım 1914)]. Военно-исторический журнал (Askeri-Tarih Dergisi), (11), 9-14.
13. McCarthy, J., Arslan, E., Taşkıran, C., Turan, Ö. (2015). Van’da Ermeni isyanı. Tarih & Kuram Yayınları.
14. Minassian, A. T. (2016). Van 1915. R. G. Hovannisian (Ed.), Tarihi kentler ve Ermeniler: Van içinde (233-271. ss.), Aras Yayıncılık.
15. Mumcu, U. (1996). 40’ların cadı kazanı. Um:ag Vakfı Yayınları.
16. Ortaylı, İ. (2010). Türkiye teşkilat ve idare tarihi. Cedit Neşriyat.
17. Ortaylı, İ. (2018). Tanzimat devrinde Osmanlı mahallî idareleri (1840-1880). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
18. Sarıkçıoğlu, M. (2016). Şeyh Ubeydullah’ın oğulları Seyyit Muhammed Sıddık (Sadık) ve Seyyit Abdülkadir. Tarih Okulu Dergisi, 9(XXVI), 223-247.
19. Sorgun, T. (2017). Mütareke dönemi ve Bekirağa Bölüğü. Kaynak Yayınları.
20. Şimşir, B. N. (1985). Malta sürgünleri. Bilgi Yayınları.
21. Türkmen, Z. (2020). Dîvânıharp. TDV İslâm Ansiklopedisi (Ek-1. Cilt, ss. 334-337), TDV Yayınları.
22. Yalman, A. E. (1955, 16 Ocak). Bir kahramanın hikayesi. Vatan, 3.
23. Yalman, A. E. (1997). Yakın tarihte gördüklerim ve geçirdiklerim (1888-1922). E. Ş. Erdinç (Haz.), (Cilt 1), Pera Turizm ve Ticaret A.Ş. Yayınları.