APOLLONİA a.R. ANTİK KENTİNDE ENDÜSTRİYEL BİR MİRAS: SİMİTÇİ KALE 19. YÜZYIL İPEK İŞLİĞİ

Öz

Apollonia ad Rhyndacum Antik Kenti, Propontis ile Uludağ arasında, Uluabat Gölü kıyısında yer alan önemli bir Bithynia/Mysia yerleşimidir. Sur sisteminin günümüze ulaşan bölümleri sınırlıdır; ancak ada yerleşiminde kule ve sur kalıntıları kısmen korunmuştur. Bu çalışma, “Simitçi Kale” olarak bilinen kule formlu yapıda yürütülen kazı, temizlik, belgeleme ve onarım çalışmalarını değerlendirmektedir. Mimari ve stratigrafik veriler, yapının savunma işlevi sonrası farklı dönemlerde yeniden kullanıldığını göstermektedir. Doğu duvarındaki ahşap hatıl yuvaları, postament dizileri ve dar koridor, çok katlı ahşap sistemlere işaret eder. Kireç tabakaları, taş döşemeler, su giderleri ve tekne izleri üretim faaliyetlerini düşündürmektedir. Osmanlı, Bizans ve daha erken dönemlere ait sikkeler, metal, cam ve seramik buluntular ile 19. yüzyıl İngiliz porselenleri ve Nürnberg jetonları dikkat çekmektedir. Veriler, yapının 19. yüzyılda ipek üretimiyle ilişkili bir işlik olarak kullanıldığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Apollonia ad Rhyndacum
• Gölyazı
• sur duvarları
• Simitçi Kale
• ipekböcekçiliği

Destekleyen Kurum

Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Bursa Uludağ Üniversitesi ve Nilüfer Belediyesi

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir. Yazarlar çalışmaya ortak katkı sağlamış ve yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Bursa Uludağ Üniversitesi ve Nilüfer Belediyesine sağladıkları katkı ve desteklerden dolayı teşekkür ederiz. Surların belgeleme çalışmaları, “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında yürütülmekte ve desteklenmektedir. Ayrıca Restoratör Atila Çakıroğlu, Burcu İmren Yiğitler ve Mimar Bilgen Çobaner’e değerli katkılarından dolayı teşekkürlerimizi sunarız.

An Industrial Heritage Site in Apollonia ad Rhyndacum: Simitçi Castle as a 19th Century Silk Workshop

Öz

Apollonia ad Rhyndacum is a significant Bithynian/Mysian settlement located between the Propontis and Uludağ, on the shores of Lake Uluabat. Although only limited portions of the fortification system survive, tower and wall remains are partially preserved, particularly on the island settlement. This study evaluates the results of excavation, cleaning, documentation, and minor restoration carried out on the tower-like structure known as “Simitçi Castle,” thought to be part of the defensive system. Architectural features and stratigraphic data indicate that, following its original defensive function, the structure was reused in later periods. The timber beam sockets along the eastern wall, postament rows, and narrow corridor suggest the presence of multi-level wooden installations. Lime layers, stone pavements, drainage elements, and vat traces point to production activities. Finds include coins from Ottoman, Byzantine, and earlier periods, as well as metal, glass, and ceramic artifacts, alongside 19th-century British porcelains and Nuremberg jetons. These data suggest that the structure functioned as a workshop associated with sericulture and raw silk production in the 19th century.

Anahtar Kelimeler

• Apollonia ad Rhyndacum
• Gölyazı
• city walls
• fortification walls
• Simitçi Castle
• sericulture

Destekleyen Kurum

The General Directorate of Cultural Heritage and Museums of the Ministry of Culture and Tourism, Bursa Uludağ University, and Nilüfer Municipality

Teşekkür

We would like to express our sincere gratitude to the Ministry of Culture and Tourism, the General Directorate of Cultural Heritage and Museums, Bursa Uludağ University, and Nilüfer Municipality for their valuable support and contributions. The documentation studies of the city walls are carried out and supported within the scope of the “Heritage for the Future Project". We also extend our sincere thanks to Restorer Atila Çakıroğlu, Burcu İmren Yiğitler, and Architect Bilgen Çobaner for their valuable contributions.

Kaynakça

1. Altun, F. İ. (2020). Bandırma Arkeoloji Müzesi’nde yer alan Bizans Dönemine ait bronz haçlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 7(1), 133-151.
2. Armağan, M. E. & Doğer, L. (2020). Aigai Bizans cam bilezikleri (2004-2014). Sanat Tarihi Dergisi, 29(1), 33-49.
3. British Museum (2026, Mart 10). https://www.britishmuseum.org/collection/object/H_R-30?selectedImageId=1325181001
4. Coysh, A.W. & Henrywood, R. H. (1982). The dictionary of blue and white printed pottery 1780-1880. C. 2, Antique Collectors’ Club.
5. Çatalbaş, M. (2025). Pottery Repertoire of an Ottoman Castle: A Look from Seddülbahirmm. T. Takaoğlu (Ed.), Ceramica Ottomanica. Essays On The Major Ottoman Pottery Production Centers içinde (155-181. ss.), Ege Yayınları.
6. Çiftçi, C. (2013). 1837-1908 sürecinde Bursa’da koza üreticiliği ve ipekli dokumacılık sektörü. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(24), 1-18.
7. Çiftçi, C. (2015). Bursa’da ipekçilik. C. Çiftçi, H. B. Öcalan (Ed.), Uludağ Üniversitesi 40. Yıl Kitabı içinde (183-198. ss.), Bilnet Matbaacılık.
8. Damalı, A. (2014). A’dan Z’ye Osmanlı nümismatik el kitabı. Nilüfer Damalı Eğitim, Kültür ve Çevre Vakfı Yayınları.

9. Demir, D. (2023). Eski bir aşk hikâyesinin transferi (Balatlar kazısında bulunan willow-pattern porselenler). TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, (33), 129-140.
10. Eker, F. (2019). Antikçağın süsü: Kahramanmaraş Müzesi’ndeki kaburgalı ve burma cam bilezikler. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, (25), 161-171.
11. Elyiğit, U. (2022). Bursa Arkeoloji Müzesi’ndeki madeni haç örnekleri. Art-Sanat, (18), 173-200.
12. Godden, G. A. (1977). Encyclopaedia of British pottery and porcelain marks. Alden Press.
13. Google Haritalar. (2025, Mart 18). https://www.google.com.tr/maps/place/G%C3%B6lyaz%C4%B1
14. Gök, S. (2023). Balatlar kazısı Beylikler ve Osmanlı dönemi seramikleri ile Avrupa'dan ithal örnekler. G. Köroğlu, F. İnanan, O. Hetto (Ed.), Sinop-Balatlar Kazısı ve Buluntular I içinde (179-200 ss.), Kitabevi Yayınları.
15. Gülsefa, G., Şahin, M., Şahin, D. (2025). Apollonia a.R. nekropol alanı düzenlemesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 14(1), 303-324.
16. Gürler, B. (2000). Tire Müzesi cam eserleri. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
17. Hamilton, W.J. (1842). Researches in asia minor.pontus and armenia: with some account of their antiquites and geology. 1, Murray Press.
18. iDAI.world. (2026, Nisan 16). https://arachne.dainst.org/entity/1122155?fl=20&q=g%C3%B6lyaz%C4%B1&resultIndex=4
19. Kalogeropoulou Yalçın, E. (2017). Apolyont’un sakinleri: Mekân, bellek ve tarih. Nilüfer Belediyesi Yayınları.
20. Lé Bas, M. P. & Reinach, S. (1888). Voyage archéologique en Gréce et en Asie Mineure, Firmin-Didot.
21. Meriç, Z. A. (2022). Avrupa’dan Osmanlı topraklarına ithal edilen seramikler (16 -19. yüzyıl). AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 10(26), 155-182.
22. Meriç, Z. A., Gök S., Ersoy A. (2025), Smyrna/İzmir Agorası Avrupa seramikleri. Antik Smyrna Kazısı Yayın Çalışmaları 17 içinde, Ege Yayınları.
23. Uysal, A. O. (2007). Demirköy Fatih Dökümhanesi Kazısı Seramik Buluntuları, Akdeniz Çevresindeki Arkeolojik Kazılarda Ele Geçen Geç Antik ve Ortaçağ Seramiği ve Mimari Seramiği, Çanak, BYZAS, 7 içinde (545-558. ss.), Ege Yayınları.
24. Öz, A. (2017). Uluabat Gölü çevresi mimari ve arkeolojik yüzey araştırması. Star Matbaacılık.
25. Özgür, T. & Bozpınar, C. (2020). 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu ve Japonya’da sanayisizleşme: İpekli imalatı üzerine karşılaştırmalı bir değerlendirme. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 42(1), 157-179.
26. Schwertheim, E. (1980). Die Inschriften von Kyzikos und Umgebung : teil I: Grabtexte, Rudolf Habelt.
27. Şahin, M. & Özbey, A. S. (2017). Nekropol kazıları 2016-2017. Apollonia a.R. Araştırmaları I içinde. Nilüfer Belediyesi Yayınları.
28. Şahin, M., Özkılınç, G., Özbey, A. S. (2019). Apollonia ad Rhyndacum kazı rehberi. M. Şahin, G. Özkılınç, A. S. Özbey (Ed.), Nilüfer Belediyesi Yayınları.
29. Şahin, M., Şahin, D., Gülsefa G. (2022). Apollonia ad Ryndacum Antik Kenti ve 2021 yılı tiyatro kazıları ön raporu. Balıkesir Arkeoloji Buluşmaları 2021-Mysia ve Çevre Kültürleri 2021 Bildiriler Kitabı içinde (579-602. ss.), Ege Yayınları.
30. Takaoğlu, T. & Takaoğlu, A. (2021). Çanakkale Seramikleri, 1670-1915: Bir kentin sessiz tanıkları. Ege Yayınları.
31. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. (2026, Mart 18). https://sozluk.gov.tr/
32. Vroom, J. (2019). Bizans’tan modern döneme Ege’de seramik 7.-20. yüzyıllar: Bir giriş ve el kitabı. (Çev: Y. Bağçı), ANAMED, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi.
33. Yılmaz, E. (2012). Seramik ve transfer baskı: 1750-1900. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(10), 93-111.