1850-1950 DÖNEMİNDE KÜRESEL İKTİSADİ ŞOKLAR VE DIŞ POLİTİKA TERCİHLERİ: AVRUPA VE OSMANLI-TÜRKİYE ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, 1850-1950 arasında dünya ekonomisini sarsan üç büyük iktisadi şokun, yani 1873 Uzun Buhranı, 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı’nın yarattığı kesinti ve 1929 Büyük Buhranı’nın, Avrupa devletleri ile geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinin dış politika tercihleri üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. İkincil literatüre dayalı nitel, tarihsel yöntemle yürütülen incelemede, iktisat tarihi ile uluslararası ilişkiler arasında köprü kurularak şokların ittifak tercihleri, ticaret politikaları ve genişleme stratejileri üzerindeki yapısal etkisi tartışılmaktadır. Bulgular, Osmanlı Devleti’nin 1854 sonrası dış borçlanmasının 1881 Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi ile iktisadi egemenlik kaybına dönüştüğünü; Cumhuriyet döneminde ise 1929 sonrası devletçilik uygulamalarının bağımsızlıkçı dış politika çizgisini güçlendirdiğini açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• iktisat tarihi
• küresel iktisadi şoklar
• Büyük Buhran
• Düyûn-ı Umûmiyye
• Türk dış politikası

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir. Yazarlar çalışmaya ortak katkı sağlamış ve yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Global Economic Shocks and Foreign Policy Preferences between 1850 and 1950: A Comparative Study on Europe and the Ottoman Turkey Axis

Öz

This study comparatively examines the effects of three major economic shocks that shook the world economy between 1850 and 1950, namely the Long Depression of 1873, the disruption caused by the First World War of 1914-1918, and the Great Depression of 1929, on the foreign policy preferences of European states and of the late Ottoman Empire and early Republican Turkey. Conducted through a qualitative, historical method based on secondary literature, the analysis bridges economic history and international relations to discuss the structural impact of these shocks on alliance preferences, trade policies and expansion strategies. The findings reveal that the Ottoman foreign borrowing process after 1854 turned into a loss of economic sovereignty with the Public Debt Administration of 1881; while in the Republican period, the étatist practices implemented after 1929 reinforced the line of independence in foreign policy.

Anahtar Kelimeler

• economic history
• global economic shocks
• Great Depression
• Ottoman Public Debt Administration
• Turkish foreign policy

Kaynakça

1. Akın, Y. (2018). When the war came home: The Ottomans’ Great War and the devastation of an empire. Stanford University Press.
2. Bairoch, P. (1989). European trade policy, 1815-1914. P. Mathias, S. Pollard (Ed.), The Cambridge Economic History of Europe, Volume VIII: The industrial economies-The Development of Economic and Social Policies içinde (1-160. ss.), Cambridge University Press.
3. Birdal, M. (2010). The political economy of Ottoman public debt: Insolvency and European financial control in the late nineteenth century. I. B. Tauris.
4. Boratav, K. (2012). Türkiye iktisat tarihi 1908-2009. İmge Kitabevi.
5. Cain, P. J. & Hopkins, A. G. (2002). British imperialism, 1688-2000. Longman.
6. Eichengreen, B. (1992). Golden fetters: The gold standard and the Great Depression, 1919-1939. Oxford University Press.
7. Findlay, R. & O’Rourke, K. H. (2007). Power and plenty: Trade, war, and the world economy in the second millennium. Princeton University Press.
8. Gilpin, R. (1987). The political economy of international relations. Princeton University Press.

9. Hale, W. (2013). Turkish foreign policy since 1774. Routledge.
10. Heilbroner, R. L. (1999). The worldly philosophers: The lives, times, and ideas of the great economic thinkers. Simon & Schuster.
11. Hobsbawm, E. J. (1987). The age of empire, 1875-1914. Pantheon Books.
12. Irwin, D. A. (2011). Peddling protectionism: Smoot-Hawley and the Great Depression. Princeton University Press.
13. Keynes, J. M. (1920). The economic consequences of the peace. Harcourt, Brace and Howe.
14. Kindleberger, C. P. (1973). The world in depression, 1929-1939. University of California Press.
15. Koçak, C. (1996). Türkiye’de millî şef dönemi (1938-1945) (Cilt II). İletişim Yayınları.
16. Owen, R. & Pamuk, Ş. (1999). A history of Middle East economies in the twentieth century. Harvard University Press.
17. Ökçün, A. G. (1997). Türkiye iktisat kongresi, 1923-İzmir: Haberler, belgeler, yorumlar. Sermaye Piyasası Kurulu.
18. Pamuk, Ş. (2014). Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
19. Polanyi, K. (1944). The great transformation: The political and economic origins of our time. Farrar & Rinehart.
20. Quataert, D. (2005). The Ottoman Empire, 1700-1922. Cambridge University Press.
21. Sönmezoğlu, F. (Der.). (2004). XX. yüzyılda Türk dış politikasının analizi. Der Yayınları.
22. Tezel, Y. S. (1994). Cumhuriyet döneminin iktisadi tarihi (1923-1950). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
23. Tooze, A. (2006). The wages of destruction: The making and breaking of the Nazi economy. Allen Lane.
24. Tooze, A. (2014). The deluge: The Great War, America and the remaking of the global order, 1916-1931. Viking.
25. Wallerstein, I. (2011). The modern world-system I: Capitalist agriculture and the origins of the European world-economy in the sixteenth century. University of California Press. (Özgün eser 1974’te yayımlanmıştır.)
26. Zürcher, E. J. (2017). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. (Çev: Y. S. Gönen), İletişim Yayınları.