MONTESQUIEU’NÜN İRAN MEKTUPLARI ESERİNDE KADIN TEMSİLİ: PATRİYARKAL İKTİDARIN ÜRETİMİ, İÇSELLEŞTİRİLMESİ VE ÇELİŞKİLİ ÖZNELEŞME

Öz

Bu çalışma, Montesquieu’nün İran Mektupları adlı eserinde kadın temsillerini feminist kuramsal çerçeve doğrultusunda incelemektedir. Nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, eser feminist edebiyat eleştirisi kapsamında yakın okuma tekniğiyle analiz edilmiştir. Kadınlara yönelik söylem ile kadın karakterlerin mektuplar aracılığıyla kurdukları öznel ifadeler birlikte değerlendirilerek patriyarkal yapı içindeki konumları tartışılmıştır. Çalışmanın temel savı, kadın karakterlerin yalnızca erkek egemen sistemin pasif mağdurları değil, aynı zamanda bu sistemi içselleştirerek yeniden üreten ve kimi durumlarda eleştirel söylemler geliştiren çelişkili özneler olarak temsil edildiğidir. Bu bağlamda harem, patriyarkal iktidarın görünür olduğu bir alan olarak ele alınmış; kadınlar arası gözetim ve denetim ilişkileri tartışılmıştır. Roxane karakteri üzerinden ise özneleşme süreçleri ve direniş biçimleri incelenmiştir. Sonuç olarak eser, kadın temsilinin mağduriyet anlatısına indirgenemeyeceğini; tahakküm, içselleştirme ve direnişin iç içe geçtiği çok katmanlı bir yapı sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Montesquieu
• İran Mektupları
• kadın temsili
• patriyarka
• feminist eleştiri

Etik Beyan

Makale araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanmıştır. Yapılan bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir.

Representation of Women in Montesquieu’s Persian Letters: The Production, Internalization, and Contradictory Subjectivation of Patriarchal Power

Öz

This study examines the representation of women in Montesquieu’s Persian Letters within a feminist theoretical framework. A qualitative research approach is adopted, and the text is analyzed through close reading as part of feminist literary criticism. Discourse directed at women and the subjective expressions constructed by female characters through letters are evaluated together to explore their position within patriarchal structures. The main argument of the study is that female characters are not merely passive victims of a male-dominated system, but contradictory subjects who internalize and reproduce this system while also developing critical discourses in certain contexts. In this regard, the harem is considered a space where patriarchal power becomes visible, and relations of surveillance and control among women are discussed. Through the character Roxane, processes of subjectivation and forms of resistance are also analyzed. In conclusion, the study argues that female representation cannot be reduced to victimhood, as it reflects a multilayered structure in which domination, internalization, and resistance are deeply intertwined.

Anahtar Kelimeler

• Montesquieu
• Persian Letters
• female representation
• patriarchy
• feminist criticism

Kaynakça

1. Altman, J. G. (1982). Epistolarity: Approaches to a form. Ohio State University Press.
2. Berktay, F. (2003). Tarihin cinsiyeti: Kadınlar ve toplumsal cinsiyet tarihi. Metis Yayınları.
3. Brummett, B. (2019). Techniques of close reading. SAGE Publications.
4. Butler, J. (2014). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. (Çev: B. Ertür), Metis Yayınları.
5. Carrithers, D. W., Mosher, M. A., Rahe, P. A. (2001). Montesquieu’s science of politics: Essays on The Spirit of the Laws. Rowman & Littlefield.
6. Cassirer, E. (1951). The philosophy of the Enlightenment. Princeton University Press.
7. Civelek, K. (2018). Montesquieu’nün İran Mektupları. Doğu Esintileri, (9).
8. Connell, R. W. (2016). Toplumsal cinsiyet ve iktidar: Toplum, kişi ve cinsel politika. (Çev: C. Soydemir), Ayrıntı Yayınları.

9. de Alvarenga, M. F. B. B. (2024). The utopia of the harem: Representation of the harem in Montesquieu’s Persian Letters and Fatima Mernissi’s Dreams of Trespass: Tales of a Harem Girlhood. Via Atlântica, 25(1), 442-473.
10. de Beauvoir, S. (2020). İkinci cinsiyet I: Olgular ve efsaneler. (Çev: G. Acar Savran), Koç Üniversitesi Yayınları. Delphy, C. (1980). For a materialist feminism. Feminist Issues, 1(1), 69-76.
11. Feng, J. (2021). Articulating women’s bodies: Montesquieu, Diderot, and the imperial and settler-colonial politics of gender and sexuality. History of European Ideas, 47(8), 1262-1277.
12. Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu. (Çev: M. A. Kılıçbay), İmge Kitabevi Yayınları.
13. Foucault, M. (1993). Cinselliğin tarihi 1. (Çev: H. Tufan), AFA Yayınları.
14. Gallagher, M. E. (2016). Fear and loathing in the French Enlightenment: Despotism and republican citizenship in Montesquieu’s Lettres persanes. (Yayımlanmamış doktora tezi). Los Angeles: Universtiy of California.
15. Gilbert, S. M. & Gubar, S. (1979). The madwoman in the attic: The woman writer and the nineteenth-century literary imagination. Yale University Press.
16. Hanley, R. P. (2021). Distance learning: Political education in the Persian Letters. The Review of Politics, 83(1), 1-24.
17. Hundert, E. J. (1990). Sexual politics and the allegory of identity in Montesquieu’s Persian Letters. The Eighteenth Century, 31(2), 101-115.
18. Israel, J. I. (2011). Democratic enlightenment: Philosophy, revolution, and human rights 1750-1790. Oxford University Press.
19. Jeng, I. K. (2017). Montesquieu’s political analysis of the woman problem in the Persian Letters. Interface: Journal of European Languages and Literatures, (2), 9-38.
20. Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274-290.
21. Kessler, S. (1983). Religion and liberalism in Montesquieu’s Persian Letters. The Journal of Politics, 45(2), 380-396.
22. Kızılçim, Y. (2010). Toplumsal değişim sürecinde Montesquieu’nun İran Mektupları’nda kadınlar. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (12), 236-253.
23. Millett, K. (2018). Cinsel politika. (Çev: S. Selvi), Payel Yayınevi.
24. Montesquieu. (2014). İran mektupları. (Çev: A. Tarcan, U. Yönten), Özgü Yayınları.
25. Mulvey, L. (1975). Visual pleasure and narrative cinema. Screen, 16(3), 6-18.
26. Outram, D. (2013). The Enlightenment. Cambridge University Press.
27. Pateman, C. (2014). Cinsel sözleşme. (Çev: F. A. Aydın), Phoenix Yayınevi.
28. Richter, M. (1977). The political theory of Montesquieu. Cambridge University Press.
29. Rubin, G. (1975). The traffic in women: Notes on the “political economy” of sex. R. R. Reiter (Ed.), Toward an Anthropology of Women içinde (157-210. ss.), Monthly Review Press.
30. Said, E. W. (2016). Şarkiyatçılık: Batı’nın şark anlayışları. (Çev: B. Yıldırım), Metis Yayınları.
31. Sanders, J. E. (2020). Resistance from within: Power and defiance in Montesquieu’s Persian Letters. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). University of North Carolina at Chapel Hill.
32. Schaub, D. J. (1995). Erotic liberalism: Women and revolution in Montesquieu’s Persian Letters. Rowman & Littlefield.
33. Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. SAGE Publications.
34. Shklar, J. N. (1987). Montesquieu. Oxford University Press.
35. Swaine, L. A. (2001). The secret chain: Justice and self-interest in Montesquieu’s Persian Letters. Political Theory, 29(6), 811-835.
36. Teo, H. M. (2016). The difficulty of becoming a civilized human: Orientalism, gender and sociability in Montesquieu’s Persian Letters. A. Cook (Ed.), Representing humanity in the Age of Enlightenment içinde (135-148, ss.), Routledge.
37. Walby, S. (1990). Theorizing patriarchy. Basil Blackwell.