OKUDUĞUNU ANLAMA BECERİSİNİN GELİŞİMİNDE ÖZETLEME TEKNİĞİNİN ETKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Öz
Bu çalışma özetleme tekniğinin okuduğunu anlama becerisine etkisini belirlemek için hazırlanmıştır. Nitel yaklaşıma uygun olarak desenlenen çalışmada, doküman inceleme
yöntemine başvurulmuştur. Okuduğunu anlama bireyin akademik başarısının en önemli ögelerinden biridir. Okuduğunu anlayan bireylerin hem okul hayatında hem de yaşamda daha başarılı oldukları bir gerçektir. Okuduğunu anlama becerisini geliştirmek için okuduğunu anlama stratejilerini iyi kullanmak gerekir. Okuduğunu anlama becerisi, bilişsel
becerilerin yanında okuma stratejilerini de harekete geçiren bir süreç içerir. Ön bilgilerin harekete geçirilmesi, okuma amacının belirlenmesi, sesli/sessiz okuma, not alma, tahmin
yürütme, konu/ana fikir ayrımını yapma, sorgulama, çıkarım yapma vb. gibi stratejiler iyi bir okurun okuma sürecinde kullandığı stratejilerden birkaçıdır. Bunlardan biri de “özetleme” stratejisidir. Özetleme, bireyin ne öğrendiğini düşünmesi, mantıksal ve anlaşılabilir tarzda yazması ve kendi kelimeleriyle ne öğrendiğini açıklamasıdır. Etkili çalışma ve
öğrenme stratejilerinden biri olan özetleme becerisi, diğer yazım türlerinden çok farklıdır. Özetlemede orijinal metnin ana hatlarıyla anlatılması söz konusu olup, öğrencinin
yazılı materyaldeki önemsiz bilgiyi tanıması ve çıkarması, metindeki ana fikri belirlemesi ve kendi sözcükleriyle ifade etmesi, her paragraftaki en temel cümleyi seçmesi ve kendi
sözcükleriyle ifade etmesi gibi çalışmaların tümü özetleme becerisini içermektedir. Araştırmacılar ve öğretmenler, özetleme tekniğini kullanmanın anlamayı yönetmek ve fikirleri
hatırlamak için iyi bir yöntem olduğunu öne sürmektedirler.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akyol, H. (2010). Yeni programa uygun Türkçe öğretim yöntemleri. Ankara: Pegem Ya- yıncılık.
- Anderson, V. Hidi S. ve Babadoğan C. (1991). Özetlemenin öğrencilere öğretimi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 24: 587-594
- Bean, J. C. (1986). Summary writing, rogeri an listening and dialectic thinking. College Composition and Communication, 37 (3). 343 – 346.
- Block, E. (1986). The Comprehension Strategies of Second Language Readers. Tesol Quarterly, 20(3), 463-494.
- Brown, A.L., Day, J.D ve Jones, R.S. (1983). The development of plans for summarizing text. Child Development, 54, 968 – 979.
- Cavkaytar, S. (2010). Dengeli okuma yazma yaklaşımının Türkçe öğretiminde uygulan- ması: ilköğretim 5. sınıfta bir eylem araştırması. Eskişehir: Anadolu Üniversite- si Yayınları No:2019.
- Çelenk, S. (1999). İlkokuma yazma programı ve öğretimi. Ankara: Anı Yayıncılık.
- Demirel, Ö. (2002). Türkçe ve sınıf öğretmenleri için Türkçe öğretimi. Ankara. PegemA Yayıncılık.
- Doğan, M. (Editör) (2006). Türkçe I-yazılı anlatım. Ankara: Gazi Kitabevi.
- Epçaçan, C. (2009).Okuduğunu anlama stratejilerine genel bir bakış. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(6), 207-223.