AKDAĞLI MUSTAFA B. ALİ AMÂSÎ VE SİGARANIN HÜKMÜ HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Öz
Tütün, günümüz dünyasında en çok tüketilen keyif verici maddelerden biridir. Tütün kullanımının dinî hükmü ise güncelliğini hâlâ koruyan fıkhî konular arasında yer almaktadır. İslâm coğrafyasındaki tüketiminin yaygınlaşması ve giderek artmasıyla beraber bu konunun fıkhî boyutu daha da önem kazanmıştır. Âlimlerin konuyla ilgili değerlendirmeleri neticesinde, tütün ürünleri tüketiminin dinî hükmü ile ilgili mubah, mekruh ve haram şeklinde üç farklı içtihat ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda tütün ürünleri tüketiminin
hükmünü tespit çerçevesinde pek çok risâle kaleme alınmıştır. Bu risâlelerden biri de XVIII. yüzyılda yaşamış Hanefî fakihlerinden Akdağlı Mustafa b. Ali Amâsî’ye ait Risâle
fî hurmeti’d-dühân’dır. Akdağlı bu risâlesinde tütün kullanmanın haram olduğunu savunmaktadır. Akdağlı’ya göre, bunun hükmünün belirlenmesinde dört unsura bakılması
gerekir. Bu unsurlar tütün yaprağı, sigaranın dumanı, külü ve zifir’dir. Bunlardan ilk üçü hakkındaki fıkhî hükmün bilinmekte olduğunu belirten Akdağlı, tütün ürünleri tüketiminin hükmünü belirlemede zifir maddesinin esas alınması gerektiğini savunur. Akdağlı’ya göre tütün, içerdiği zifir adlı maddeden dolayı habis ve necistir. İşte bundan dolayı, tütün ürünleri tüketimi fıkhî açıdan mubah sayılamaz. Müellif özellikle de zifiri, necâset-i galîza olarak kabul ettiği için tütün ürünlerini tüketmede ısrar edenin ve ağzına zifir bulaşan
kimsenin namazının da sahih olmadığını ifade eder. Bu çalışmada, Akdağlı’nın kısa bir biyografisinden sonra ilgili risâlesi tanıtılıp tütün ürünlerinin tüketimiyle ilgili görüşleri
değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler
Akdağlı Mustafa b. Ali, Risâle fî Hurmeti’d-dühân, Tütün, Sigaranın Hükmü, Amasya
Kaynakça
- Acar, Nurettin Muhtar, Sigara Hakkında İki Yazma Risale Abdü’l-Melik el-İsâmî’nin “Risale Celîle fî Şurbi’d-Duhân” ve Mustafa b. Ali el-Âmâsî’nin “Risale fî Tahrîmi’d-Duhân” Adlı Risaleleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
- Ahmed b. Muhammed b. Atîk, el-Ahkâmü’l-fıkhiyye el-müteallika bi-ahkâmi’t-tedhîn, Dâru’l-inân, 2008.
- Âkifzâde el-Amâsî, Abdürrahim b. İsmail (v. 1815), Kitâbu’l-Mecmû' fi'l-meşhûd ve'l- mesmû', Millet Ktp., Ali Emîrî Efendi, nr. 2527 (İSAM Ktp., fotokopi nüsha, nr. 25465).
- Bağdâdî, İsmâil Paşa (v. 1920), Hediyyetü’l-ârifîn esmâu’l-müellifîn ve asâru’l-musan- nifîn, I-II, Beyrut: Dâru ihyâi’t-turâsi’l-arabî, 1955.
- Baysa, Hüseyin, “Ömer Müftî Kilîsî’nin Sigaranın Hükmü Hakkındaki Görüşünün De- ğerlendirilmesi –Risâletü’d-Dühân Bağlamında-”, Kilis: Kilis 7 Aralık Üniversi- tesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. 2, sayı: 2, 2015.
- Boran, Mustafa, “Tütün/Sigara ve Kât Gibi Zararlı Maddelerin Dini Hükmü”, Konya: İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sayı: 29, 2017.
- Burhaneddin el-Buhârî, Mahmud b. Ahmed (v. 616), el-Muhîtu’l-burhânî fi’l-fıkhi’n- Numânî, I-IX, Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 2004.
- Dalgın, Nihat, Gündemdeki Tartışmalı Dinî Konular 2, Samsun: Etüt Yayınları, 2012.
- Deylemî, Şîruye b. Şehredâr (v. 509), el-Firdevs bi-me’sûri’l-hitâb, I-V, Beyrut: Dâru’l- kutubi’l-ilmiyye, 1986.
- Duman, M. Zeki, “Habîs”, DİA, C. 14, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.