SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ

Ahmet Aydın

SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ

Öz

Hükümlere ulaşmada nassların yanında birçok aklî delilin etkili olduğu Hanefî doktrininin, hukukî konuların incelenmesinde önemli derecede metodolojik bir zenginliğe sahip olduğu söylenebilir. Hanefî hukukçuların hükümlere ulaşma noktasında itibara aldıkları bu metotlardan biri, bölünme (تجزي) kavramı ve parça-bütün ilişkisi ekseninde ortaya çıkmaktadır. Birtakım meseleleri bölünebilir veya bölünemez olarak niteleyen Hanefî hukukçular, bölünme kabul etmeyen hususlarda, parçanın tek başına bütünü temsil edebileceği, belli bir parçanın zikredilmesi halinde bütünün kastedilmiş olacağı gibi birtakım ilkeler tespit etmişler ve meseleleri çözüme kavuştururken bu ilkelerden hareket etmişlerdir. Ayrıca Hanefî doktrininde, birçok hukukî meselede dikkate alınan parça-bütün (جزء- كل) ilişkisi bazı meselelerde bölünme kavramıyla bağlantılı, bazen de bağımsız olarak ele alınmıştır. Burada belirtilmelidir ki, bölünme, parça ve bütün kavramları, kelam ilminde etkili olan atomcu kavramlarla benzerlik göstermekle birlikte bu makalede zikri geçen kavramların atomcu düşünceyle ilişkisi üzerinde durulmayacaktır. Bu makalede, üzerinde durulan husus, Hanefî hukukçuların birtakım meseleleri çözerken, sözü edilen kavramları nasıl kullandığı ve bu kavramların dayandığı ilkeler çerçevesinde meseleleri nasıl çözümlediği olacaktır. Bu araştırmada, Serahsî’nin Mebsût adlı eseri temel alınmıştır. Onun eserinin nikah ve talâk bölümünde yer alan velâyet, talak, mahremiyet, mehir, iddet, zıhâr, süt emme konuları incelememizin odağını oluşturmaktadır. Bunun yanında bölünme kavramı ve parça-bütün ilişkisi hususunda benimsenen yaklaşımın aile hukukuyla diğer hukuk alanlarına etkisi mukayese edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Bölünme, Parça-Bütün, Hanafî, Nikah, Ta

Kaynakça

Abdürrazzâk, Ebû Bekr b. Hemmâm es-San’ânî, el-Musannef, Thk. Habîburrahmân Azamî, Beyrût, 1403.
Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b. Mahmûd, el-İnâye Şerhu’l-Hidâye, Kahire: Matbaatü Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 1970
Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl, el-Câmi’us-Sahîh, İstanbul, 1315. Cessâs, Ebû Bekir Ahmed b. Ali er-Râzî el-Hanefî, Ahkâmu’l-Kur’an, (I-III), Beyrut, trs.
Dönmez, İ. Kafi, Fıkıh Usulü İncelemeleri, İstanbul, 2014.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş’as b. İshâk el-Ezdî es-Sicistânî, Sünenü Ebû Davud, Thk. Muhammed Avvâme, Cidde, 1998.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed Ensârî, Esne’l-Metâlib Şerhu Ravzi’t-Tâlib, Beyrut, 2000.
Erdoğan, Mehmet, Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü, İstanbul, 1998.
Hacak, Hasan, Atomcu Evren Anlayışının İslam Hukukuna Etkisi, İstanbul, 2007 Heytemî, Ebü’l-Abbâs Şehâbeddîn Ahmed İbn Hacer, Tuhfetü’l-Muhtâc bi-Şerhi’l-Minhâc, Beyrut, trs.
İbn Âbidîn, Muhammed Emin b. Ömer Reddü’l-Muhtâr, Kahire, 1996.
İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed b. İbrâhîm, el-Kitâbü’l-Musannef fi’l- Ehâdîs ve’l-Âsâr, Thk. Muhammed Avvâme, Bombay, trs.

İbn Hümâm, Kemâleddîn Muhammed b. Abdülvâhid b. Abdülhamîd, Fethu’l-Kadîr, Kahire, 1970.
İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd er-Rebe’î el-Kazvînî, Sünenü İbn Mâce, Delhi, 1905.
İbn Nüceym, Zeynuddîn el-Mısrî, el Bahru’r-Râik Şerhu Kenzi’d-Dekâik, Kâhire: el- Matbaatü’l-İlmiyye, 1311
Kâsânî, Ebû Bekr Alâeddin Ebû Bekr b. Mes’ûd b. Ahmed el-Hanefî, Bedâi’us-Sanâi’ fî Tertîbi’ş-Şerâi’, Beyrût, 1982.
Kutluer, İlhan, “Cevher”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1993, C.VII, s. 452. Mergînânî, Ebü’l-Hasan Burhâneddîn Ali b. Ebî Bekr el-Hidâye Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî, İstanbul, trs.
Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd b. Mevdûd, el-İhtiyâr li-Ta’lîli’l- Muhtâr, Thk. Ali Abdülhâmid Ebü’l-Hayr, Muhammed Vehbî Süleymân, Beyrût, 1937
Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc, Sahîhu Müslim, Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî, Kâhire, 1955-1956.
Özen, Şükrü, “Velâ” Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2013, C. 43, s. 11-15.
Semerkandî, Ebû Bekr Alâeddin Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed, Tuhfetü’l-Fukahâ, Beyrût, 1984.
Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed b. Sehl Serahsî, el-Mebsût, Kâhire, 1324-1331.
Şâfi’î, Ebû Abdullah Muhammed b. İdrîs Şâfi’î, Kitâbü’l-Üm, Beyrut, trs.
Şirbînî, Şemseddîn Hatîb Muhammed b. Ahmed Kâhirî, Mugni’l-muhtâc ilâ Ma’rifeti Me’ânî Elfâzi’l-Minhâc, Beyrut, trs.
Yaman, Ahmet, “Zıhâr”, DİA, XXXXIV, 387.
Zebîdî, Ebû Bekr b. Ali b. Muhammed el-Haddâd, el-Cevheretü’n-Neyyire alâ Muhtasari’l- Kudûrî, Dâru’l-Hayriyye, trs.
Zeyla’î, Fahreddin Osman b. Ali b. Mihcen, Tebyînu’l-Hakâyık Şerhu Kenzi’d-Dekâik, Bulak, 1314.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Aydın Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Şubat 2016

Gönderilme Tarihi

4 Kasım 2015

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2016 Sayı: 65

IZ

https://izlik.org/JA29YU85DM

APA

Aydın, A. (2016). SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ. EKEV Akademi Dergisi, 65, 57-80. https://izlik.org/JA29YU85DM

AMA

1.Aydın A. SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ. EKEV Akademi Dergisi. 2016;(65):57-80. https://izlik.org/JA29YU85DM

Chicago

Aydın, Ahmet. 2016. “SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE ‘PARÇA-BÜTÜN’ İLİŞKİSİ”. EKEV Akademi Dergisi, sy 65: 57-80. https://izlik.org/JA29YU85DM.

EndNote

Aydın A (01 Şubat 2016) SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ. EKEV Akademi Dergisi 65 57–80.

IEEE

[1]A. Aydın, “SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE ‘PARÇA-BÜTÜN’ İLİŞKİSİ”, EKEV Akademi Dergisi, sy 65, ss. 57–80, Şub. 2016, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA29YU85DM

ISNAD

Aydın, Ahmet. “SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE ‘PARÇA-BÜTÜN’ İLİŞKİSİ”. EKEV Akademi Dergisi. 65 (01 Şubat 2016): 57-80. https://izlik.org/JA29YU85DM.

JAMA

1.Aydın A. SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ. EKEV Akademi Dergisi. 2016;:57–80.

MLA

Aydın, Ahmet. “SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE ‘PARÇA-BÜTÜN’ İLİŞKİSİ”. EKEV Akademi Dergisi, sy 65, Şubat 2016, ss. 57-80, https://izlik.org/JA29YU85DM.

Vancouver

1.Ahmet Aydın. SERAHSÎ’NİN MEBSÛT ADLI ESERİNİN NİKAH VE TALAK BÖLÜMLERİNDE “BÖLÜNME” KAVRAMI VE “PARÇA-BÜTÜN” İLİŞKİSİ. EKEV Akademi Dergisi [Internet]. 01 Şubat 2016;(65):57-80. Erişim adresi: https://izlik.org/JA29YU85DM