YENİ PLATONCULUĞUN FÂRÂBÎ’NİN AŞK ANLAYIŞINA ETKİLERİ
Öz
Yeni Platonculuk Platon’a yeniden dönüş olarak görülse de aslında kendisinden önceki filozofların düşüncelerini sentezleyerek, vahyi felsefî dille yorumlamak bakımından gerek Hristiyan felsefesi gerek İslâm felsefesi için bir çıkış noktası olmuştur. Bu önemli işlevle birlikte, Tanrı-âlem ilişkisi, ruhun ölümsüz ve tinsel bir varlık olması, mutluluk ve kurtuluş gibi konularda da Yeni Platonculuğun İslâm düşünürleri üzerindeki etkisi açıktır. Nitekim bu akımın kurucusu sayılan Plotinus’un sudûr teorisinde varlığın ve bilginin kaynağı olarak aşka bakışı, İslâm düşüncesinde aşk felsefesinin gelişmesine neden olmuştur. Aslında her şeyin Tanrı’dan çıkıp tekrar ona dönmesiyle alakalı bir konu olan aşk, sudûr teorisinde alttakinin üstteki ile kurduğu bağlantı olarak görülmüştür. İslâm felsefesinde ilk defa Fârâbî tarafından sistemli bir şekilde dile getirilen aşk mevzusu, Plotinus’un anlayışıyla büyük benzerliklere sahiptir. Ancak Fârâbî’nin aşka bakışını orijinal kılan konular da bulunmaktadır. İşte bu makalede Yeni Platonculuk’la -Plotinus’un düşüncesine dayanan- Fârâbî’nin aşk anlayışı arasındaki etkileşimler ve farklılıkları değerlendirmek amaç edinilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aristoteles, Metafizik, Çev. Ahmet Arslan, İstanbul: Sosyal,1996.
- Arslan, Ahmet, İlkçağ Felsefe Tarihi, C.I-V, İstanbul: Bilgi Üniversitesi, 2011.
- Aydın, İbrahim Hakkı, Fârâbî’de Metafizik Düşünce, İstanbul: Bil, 2000.
- Aydın, Mehmet S., “Fârâbînin Siyasi Düşüncesinde Saadet Kavramı”, (Fârâbî, es- Siyâsetü’l-Medeniyye içinde), İstanbul: Kültür Bakanlığı, 2012.
- ------------------------------------------------Bayrakdar, Mehmet, İslâm Düşüncesi Yazıları, Ankara: Elis, 2004.
- ------------------------------------Cevizci, Ahmet, Felsefe Tarihi, İstanbul: Say, 2012.
- Corbin, Henry, İslâm Felsefesi Tarihi, Çev. Hüseyin Hatemi, C. I, İstanbul: İletişim, 2010.
- Dizman, Esra, Meşşâî Sistemde Aşk’ın Tecellîsi Fârâbî ve İbn Sînâ Modeli, AÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara: Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, 2009.
- Durak, Nejdet, Plotinus’ta Metafizik Düşünce ve Etkileri, İstanbul: Söğüt, 2008.
- Fahri, Macid, İslâm Felsefesi Tarihi, Çev. Kasım Turhan, İstanbul: İklim, 1992.