MEVDÛDÎ’NİN NEO-SELEFİST KADER ANLAYIŞI
Öz
Kur’ân’da gaybe iman övülmekte ve teşvik edilmektedir. Kader inancı da gaybî olan bir konudur. Gaybî olan bir konuyu burada bilmemiz mümkün olmadığı için Hz. Peygamber (s.a.v) hayatta iken bu konuyu tartışmayı yasaklamıştır. Bu yüzden Hz. Peygamber’in ashabı ve takipçileri de (Selef) bu meseleyi tartışmamaya özen göstermişlerdir. Ancak daha sonraki dönemlerde yabancı din ve kültürlerin etkisiyle bu konu Müslümanlar arasında da tartışılmaya başlanmış, Kelâm âlimleri bu konuda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Başta Mevdûdî olmak üzere diğer Yeni Selefiyeciler (günümüz Selefiyecileri) ise kader konusunda umumi manada Selef metodunu benimsemişler ve genelde onlar gibi teslimiyetçi bir tavır takınmışlardır. Mevdûdî, kader konusunda görüş beyan edenleri cebirci (insan iradesini yok sayanlar) ve Kaderiyye/kaderci (insan iradesini ve kaderi kabul edenler) diye ikiye ayırmaktadır. O, kader konusunda görüş belirten fizikçi, metafizikçi, ahlâkçı ve ilahiyatçıların (Kelâmcıların) bu husustaki görüşlerini yetersiz bularak eleştirir ve doğru kader inancının bunların anlayışından uzak olduğunu belirtir. Onun, kader konusunda genelde teslimiyetçi bir tutum sergilemekle birlikte, bu konuyla ilintili olan “kulların fiilleri” meselesinde tartışmaya girdiğini görmekteyiz. Mevdûdî’nin, kulların fiilleri konusunu işlerken, insanın özgür iradesini kabul ettiği, ancak kulun her istediğini yapamaması nedeniyle bu hususta kısmen cebir anlayışı içerisinde olduğu müşahede edilmektedir. Ayrıca o, insanın işlediği hayır fiillerinde “Allah ve insan”ın etkili olduğunu söylerken, şer fiillerinin meydana gelmesinde Allah ve insana ilaveten üçüncü bir etken olarak “şeytan”ı eklemektedir. Mevdûdî, doğru kader inancının hem kişiye hem de topluma çok büyük yararlarının olacağını anlatarak bu inancın önemine vurgu yapmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Mevdûdî örneği üzerinden günümüz Selefiyecilerinin kader konusuna bakış açılarını incelemek ve bu konudaki görüşlerini ortaya koymaktır. Çalışma sürecinde nitel yöntem tekniğine uygun olarak hareket edilmiştir. Bu çalışmada Mevdûdî’nin ve zaman zaman makale hacminin müsaade ettiği çerçevede Yeni Selefiyecilerin kader konusundaki görüşlerini anlatan bir yöntem takip edildi. “Mevdûdî’nin Neo-Selefist Kader Anlayışı” olan bu makalede meseleyi işlerken önce Selef ve Selefiyye ayrımına temas edildi. Ardından Selef/Selefiyye ve Kelâmcıların kader konusundaki görüşlerine yer verildi. Sonuç olarak Yeni Selefiyecilerle Mevdudi’nin kader konusundaki görüşlerinin örtüştüğü tespit edildi.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ardoğan, Recep, Delillerden Temellere Sistematik Kelâm ve Güncel İnanç Sorunları, İstanbul: klm Yayınları, 2016.
- Ardoğan, Recep, “İlmî Araştırmanın Temel Özellikleri”, İslam İlimlerinde Araştırma Yöntem ve Teknikleri, ed. Recep Ardoğan, klm Yayınları, İstanbul, 2018.
- Âsım Efendi, Mütercim, el-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît- Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi, Haz.
- Mustafa Koç- Eyyüp Tanrıverdi. 4. Cilt, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul: 2013.
- Aslan, Şekip, Müslümanların Gerileme Sebepleri, Çev. Abdülvehhâb Öztürk, Ankara: Nur Yayınları, 1985.
- el Bennâ, Hasan, Risâleler, Trc. Hasan Karakaya vd. Hikmet Neşriyat. Dâru’l-Kitap.com –Kitap Sevenlerin Yurdu, trs.
- el-Beyâdî, Kemalüddin Ahmed, İşarâtü’l-Merâm min İbarâti’l-İmam, Dâru’l-Kütübi’l-İslâmî, İstanbul: 1949. el-Buhârî, Muhammed b. İsmail, Sahîhu’l-Buhârî, Dâru İbn Kesîr, Beyrut: 1990.
- Cürcânî, Seyyid Şerîf, Ta‘rifât, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut: 2009.
- Çelebi, İlyas, “Gayb”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. XIII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
- Çelik, Ahmet, “Bilimsel Araştırma Türleri ve İzlenecek Yollar”, İslam İlimlerinde Araştırma Yöntem ve Teknikleri, ed. Recep Ardoğan, klm Yayınları, İstanbul, 2018.