ACILARLA İLETİŞİM: FERDİ TAYFUR ÖRNEĞİ

Yıl 2026, Sayı: 105, 458 - 473, 09.03.2026

Kubilay Çelik

https://doi.org/10.17753/sosekev.1776223

https://izlik.org/JA83EG97LR

Öz

İnsanlık tarihinin başlangıcından günümüze dek iletişim, sözlü, yazılı ve görsel olarak farklı araçlarla gerçekleşmiştir. Bilginin, duygunun ve kültürel kodların aktarımı, tarihsel süreç içerisinde ateş, ses, duman, mağara resimleri, güvercinle haberleşme, mektup ve ulaşım araçları gibi somut kanallardan geçerek bugün dijital ve kitle iletişim araçlarının karmaşık ağına ulaşmıştır. Bu evrimsel süreçte müzik ve sinema, sadece estetik birer performans alanı olmanın ötesine geçerek, bireylerin ve toplulukların birbirlerini anlama, anlamlandırma ve ortak bir kader birliği oluşturma süreçlerinde başat birer iletişim kanalı haline gelmiştir. Bu çalışmada, mevcut literatürdeki "parasosyal etkileşim" ve "özdeşleşme" gibi modellerinden farklı olarak, ilk kez tarafımızca önerilen “Acılarla İletişim Modeli” kuramsallaştırılmaktadır. Bu modelin uygulama alanı olarak, müziğe acının yoğun biçimde yansıdığı türlerden biri olan arabesk müzik ele alınmaktadır. ‘Arabesk’ kavramı, Türkçeye, "Arap tarzındaki süsleme ve bezeme" olarak geçmiştir. ‘Arabesk Müziği’nin önde gelen temsilcilerinden biri de Ferdi Tayfur’dur. Sanatçının şarkılarında; acı, göç, kavuşamama, aşk, yoksulluk, gözyaşı, isyan temaları sıkça işlenmiştir. Bu çalışmanın amacı, Ferdi Tayfur ile sevenleri arasında müzik yoluyla nasıl bir iletişimin kurulduğunu araştırmaktır. Ferdi Tayfur müziği ve sineması, Türkiye için bir sosyolojik olaydır. Acının bir iletişim aracı olarak kullanımı, Ferdi Tayfur ile halk arasında kendiliğinden oluşan bir köprüdür. Sanatçının yükselişe geçtiği ve yıllarca orada kaldığı 1970 – 1990 arası, iletişim araçlarının yaygın olmadığı dönemlerdir. Ferdi Tayfur ile halk arasındaki böylesine sağlam bir bağın oluşmasının izahı, kolayca mümkün olmayan bir durum olarak görülmektedir. Nitel bir çalışma olarak yürütülen araştırmada veri toplama aracı olarak, doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Ferdi Tayfur’un söylediği birçok eser üzerinde söylem analizi yapılmıştır. Bunlar bulgular bölümünde verilmiş, sonuç bölümünde ise tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Arabesk müzik , Ferdi Tayfur , Satış ve izlenme rekoru , İletişim , Acı

Communication with Pain: The Example of Ferdi Tayfur

https://izlik.org/JA83EG97LR

Öz

From the beginning of human history to the present day, communication has taken place through different tools in verbal, written, and visual forms. The transmission of information, emotion, and cultural codes has, throughout the historical process, passed through tangible channels such as fire, sound, smoke, cave paintings, pigeon communication, letters, and means of transportation, and has reached today’s complex network of digital and mass communication tools. In this evolutionary process, music and cinema have gone beyond being merely aesthetic fields of performance and have become dominant communication channels in the processes through which individuals and communities understand, interpret, and form a sense of common destiny together. In this study, unlike models such as “parasocial interaction” and “identification” in the existing literature, the “Communication through Pain Model” proposed by us for the first time, is theorised. As the application field of this model, arabesque music, which is one of the genres in which pain is intensely reflected in music, is addressed. The concept of “arabesque” has entered Turkish as “decoration and ornamentation in the Arabic style.” One of the leading representatives of Arabesque music is Ferdi Tayfur. In the artist’s songs, themes such as pain, migration, inability to reunite, love, poverty, tears, and rebellion are frequently addressed. The aim of this study is to investigate what kind of communication is established between Ferdi Tayfur and his admirers through music. Ferdi Tayfur’s music and cinema constitute a sociological phenomenon for Turkey. The use of pain as a means of communication is a bridge that formed spontaneously between Ferdi Tayfur and the public. The period between 1970 and 1990, during which the artist rose to prominence and remained there for many years, corresponds to a time when communication tools were not widespread. Explaining the formation of such a strong bond between Ferdi Tayfur and the public is regarded as a situation that is not easily possible. In the research conducted as a qualitative study, the document analysis method was used as the data collection tool. Discourse analysis was carried out on many works performed by Ferdi Tayfur. These are presented in the findings section and discussed in the conclusion section.

Anahtar Kelimeler

Arabesque music , Ferdi Tayfur , Sales and viewing records , Communication , Pain

Kaynakça

• Abazari, Z., & Brojeni, M. B. (2017). The role of Harold Lasswell communication theory in librarianship and information science. International Academic Journal of Humanities, 4(1), 187-199.
• Akkayan, T. (1979). Göç ve değişme. Edebiyat Fakültesi Basımevi.
• Berdibek, M. (2017). Belki de dilimden bu şarkı düşmez: Arabeskin anlatılmamış hikayesi. Profil Kitap.
• Bhugra, D., & Gupta, S. (2011). Introduction: Setting the scene. In D. Bhugra & S. Gupta (Eds.), Migration and mental health (pp. 1-15). Cambridge University.
• Bilir, E. (2025, 2 Ocak). Ferdi Tayfur’un Çeşme şarkısı ve sinema filmiyle büyük çıkışı. Türkgün. https://www.turkgun.com/gundem/ferdi-tayfurun-cesme-sarkisi-ve-sinema-filmiyle-buyuk-cikisi/259951 [Erişim Tarihi: 18.02.2025].
• Breton, D. (2015). Acının antropolojisi (İ. Yerguz, Çev.). Sel.
• Carey, J. (1989). Communication as culture: Essays on media and society. Unwin Hyman.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE.
• Çakır-Aydın, M. (2002). Sanatta eleştirellik. Beta.
• Demirkıran, G. (2014). 90’lı yıllar sonrası bir popüler kültür ürünü olarak arabesk müziğin değişimi/dönüşümü (Tez No. 370630). [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Dönmez, Y. E., & İmik, Ü. (2020). Ferdi Tayfur örnekleminde Türk sinemasında arabesk müzik. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 6(2), 135-148.
• Fairclough, N. (2003). Analysing discourse: Textual analysis for social research. Routledge.
• Ferdifon. (2025, Ocak 5). Ferdi Tayfur albüm bilgileri. Ferdi Tayfur Şarkıları. https://ferdifon27.blogspot.com/2014/06/ferdi-tayfur-albumleri.html#gsc.tab=0 [Erişim Tarihi: 22.02.2025].
• Gasset, J. (2012). Sanatın insansızlaştırılması ve roman üzerine düşünceler (N.G. Işık, Çev.). Yapı Kredi.
• Güngör, N. (1990). Arabesk: sosyo-kültürel açıdan arabesk müzik. Bilgi.
• Güreşçi, E. (2010). Türkiye’de kentten-köye göç olgusu. Anadolu Üniversitesi Web Ofset Tesisi.
• Habertürk TV (2025, 4 Ocak). Ferdi Tayfur nasıl bu kadar sevildi? Arabesk müzik nasıl doğdu? [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=PSpzP4eRHws [Erişim Tarihi: 18.02.2025].
• Kaplan, A. (2005). Kültürel müzikoloji. Bağlam.
• Kılıçoğlu, H. (2018). Türkiye’de popüler müziğin tarihsel gelişiminde davul çalım yaklaşımları (Tez No. 507960) [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Kırık, A. (2014). Türk sinemasında arabeskin doğuşu ve gelişimi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 2(3), 90-117.
• Kral Müzik (2022, 26 Ocak). Ferdi Tayfur kimdir? Ferdi Tayfur biyografisi ve hayatı. https://www.kralmuzik.com.tr/biyografisi/ferdi-tayfur [Erişim Tarihi: 04.03.2025].
• Lasswell, H. D. (1948). The structure and function of communication in society. In L. Bryson (Ed.), The communication of ideas (pp. 37-51). Harper and Row.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
• Milliyet (2025, 2 Ocak). Dünyanın en büyük korosu! Ferdi Tayfur’un 200 bin kişilik efsane Gülhane konseri. https://www.milliyet.com.tr/magazin/dunyanin-en-buyuk-korosu-ferdi-tayfurun-200-bin-kisilik-efsane-gulhane-konseri-7273675 [Erişim Tarihi: 18.02.2025].
• Özbek, M. (1991). Popüler kültür ve Orhan Gencebay arabeski. İletişim.
• Özdemir, N. (2012). Batı müziğinin Türkiye’ye girişi ve etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Rank, O. (2001). Doğum travması (S. Yücesoy, Çev.). Metis.
• Rey, R. (2022). Acının tarihi (A. Meral, Çev.). Albaraka.
• Say, A. (1985). Arabesque. Müzik ansiklopedisi içinde (1. cilt, ss. 79-87). Odak Ofset.
• Sinemalar (2025, 12 Ocak). Çeşme. https://www.sinemalar.com/film/3258/cesme [Erişim Tarihi: 22.02.2025].
• Şentürk, Ü. (2013). Sosyal hareketlilik ve göç. F. Merter & M. Talas (Eds.), Sosyoloji içinde (2. baskı, ss. 217-238). Lisans.
• T24 (2025, 2 Ocak). Arabesk müziğe damgasını vurdu, konserleri rekor kırdı, plakları milyonlar sattı: Ferdi Tayfur kimdir?. https://t24.com.tr/haber/arabesk-muzige-damgasini-vurdu-konserleri-rekor-kirdi-plaklari-milyonlar-satti-ferdi-tayfur-kimdir,1207159 [Erişim Tarihi: 18.02.2025].
• Taştan, G. (2015). 1980 sonrası çağdaş Türk sanatında sosyokültürel ve estetik bağlamda arabesk kültür etkileri (Tez No. 391310). [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Tayfur, F. (2008). Yağmur durunca. Kora.
• Van Dijk, T. A. (2008). Discourse and context: A sociocognitive approach. Cambridge University.