GÖÇ OLGUSUNUN STRATEJİKLEŞMESİ: TARİHSEL SOSYOLOJİK BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu çalışmanın amacı, göç olgusunun sadece mekânsal bir yer değiştirme değil, insanlık tarihini şekillendiren stratejik bir eylem olduğunu ortaya koymaktır. Böylece tarihsel sosyoloji perspektifiyle analiz edildiğinde söz konusu olgunun, göçün toplumsal dönüşümlerin merkezinde yer alan yapısal parametrelerinden birisi olduğu görülür. Bu çalışmada, “problem merkezli yaklaşım” uyarınca göç, modernleşme tarihini anlamak için anahtar bir değişken olarak kurgulanmıştır. Göç, başlangıçta iklim ve çevre şartlarının zorlamasıyla gerçekleşen biyolojik bir tepkiyken, tarihsel süreçte bireyin özgür iradesiyle kurguladığı “geleceğe yönelik bir hamle” niteliği kazanmıştır. Bu dönüşüm, bir taraftan da “geleneksel toplumdan modern/endüstriyel topluma geçiş” süreciyle paraleldir; çünkü Sanayi Devrimi’yle birlikte göç, iş bölümünü ve sınıf yapılarını yeniden tanımlayan stratejik bir motor güce dönüşmüştür. Çalışmada sunulan en kritik kavramlardan biri olan “göçün psikolojik stratejikleşmesi”, bireyin yabancıyla karşılaşarak kendi benliğini yeniden inşa etme fırsatını ifade eder. Öte yandan “negatif stratejikleşme” ise, modern devletin yükselişiyle birlikte geleneksel göçebe yapılarının zayıflamasını ve stratejik hareket alanlarının daralmasını tanımlar. Bu durum, Theda Skocpol’un vurguladığı “devletin özerkliği” ve merkezi yapıların toplumsal aktörler üzerindeki belirleyici etkisiyle açıklanabilir. Ayrıca, göçün stratejik yönü “patika bağımlılığı” (path dependency) kavramıyla somutlaştırılmıştır. Yusuf Akçura ve Ahmet Ağaoğlu gibi aydınların Rusya'dan Osmanlı’ya göç ederek Türk modernleşmesinin fikirsel temellerini atmaları, kritik momentlerde yapılan tercihlerin nasıl uzun erimli “yörüngesel bağımlılıklar” yarattığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak inceleme, göçü, bir yandan “dolaşım güdüsü” olarak ele alırken, diğer yandan da bu eylemin, toplumsal yapıları inşa eden, yıkan ve dönüştüren makro-tarihsel bir süreç olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte, göçün stratejikleşmesi, sadece bireysel bir refah arayışı değil, Batı’nın programlı beyin göçü politikalarında görüldüğü gibi, ulusal çıkarların belirlenmesinde kullanılan temel bir araç konumuna gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Göç
• Göçün Stratejikleşmesi
• Göçün Psikolojik Stratejikleşmesi
• Göçün Negatif Stratejikleşmesi
• Geleceğe Yönelik Bir Hamle

STRATEGIZATION OF THE PHENOMENON OF MIGRATION: A HISTORICAL SOCIOLOGICAL EVALUATION

Öz

The aim of this study is to reveal that the phenomenon of migration is not only a spatial displacement, but also a strategic action that shapes human history. Thus, when analyzed from the perspective of historical sociology, it is seen that the phenomenon in question is one of the structural parameters of migration that is at the center of social transformations. In this study, migration is designed as a key variable to understand the history of modernization in accordance with the “problem-centered approach”. While migration was initially a biological reaction that took place under the force of climate and environmental conditions, it has become a “move towards the future” designed by the free will of the individual in the historical process. This transformation is parallel to the process of “transition from traditional society to modern/industrial society”; because with the Industrial Revolution, migration has turned into a strategic motor force that redefines the division of labor and class structures. One of the most critical concepts presented in the study, “psychological strategization of migration”, refers to the opportunity of the individual to rebuild his own self by encountering the stranger. On the other hand, “negative strategization” describes the weakening of traditional nomadic structures and the narrowing of their strategic field of action with the rise of the modern state. This can be explained by the “autonomy of the state” emphasized by Theda Skocpol and the decisive influence of centralized structures on social actors. In addition, the strategic aspect of migration is embodied in the concept of “path dependency”. The fact that intellectuals such as Yusuf Akçura and Ahmet Ağaoğlu migrated from Russia to the Ottoman Empire and laid the intellectual foundations of Turkish modernization revealed how the choices made at critical moments created long-term “orbital dependencies”. As a result, the study considers migration as a “motive for circulation” on the one hand, and on the other hand, it also reveals that this action is a macro-historical process that builds, destroys and transforms social structures. However, the strategization of migration is not only a search for individual welfare but has become a basic tool used in determining national interests, as seen in the programmed brain drain policies of the West.

Anahtar Kelimeler

• Migration
• the Strategization of Migration
• Psychological Strategization of Migration
• Negative Strategization of Migration
• A Move Towards the Future

Kaynakça

1. Adamson, F. B., Greenhill, K. M. (2023). Deal-making, diplomacy and transactional forced migration. International Affairs, 99(2), 707–726. DOI:10.1093/ia/iiad017
2. Adamson, F. B., Tsourapas, G. (2019). Migration diplomacy in world politics. International Studies Perspectives, 20(2), 113-128. https://doi.org/10.1093/isp/eky015
3. Akdoğan, A. (2007). Devleti sivil toplumculardan kurtararak geri getirmek: Devlet kurumsalcı bir deneme. Memleket Siyaset Yönetim, 2(4), 113-137. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-full-file/75872
4. Akgül, B. (2022). Being a forestry labourer in the late Ottoman Empire: Dept bondage, migration, and sedentarization. International Review of Social History, 67(3), 467-486. https://www.researchgate.net/publication/359836393_Being_a_Forestry_Labourer_in_the_Late_Ottoman_Empire_Debt_Bondage_Migration_and_Sedentarization
5. Aksakal, E. (2019). Sanat kavramı ve sanatın tarihsel gelişimi. N. Karaca (Ed.), Sanat sosyolojisi (ss. 4-24). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
6. Aksoy, E. (2014). Aile sosyolojisinin gelişimi. B. Ş. Kütük, N. G. Ergan (Ed.), Aile sosyolojisi (ss. 4-24). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
7. Albayrak, Ö. B. (2013). Hegel’den Rousseau’ya...Sartre’da başkası ile ilişki. Z. Direk, G. Çankaya (Haz.), Jean-Paul Sartre: tarihin sorumluluğunu almak, Sartre’ın geç dönem düşüncesi üzerine (ss. 104-130). Metis Yayınları.
8. Apetogbo, A. L. (2023). The weaponization of migration: An analysis on how human beings are seen as hybrid threat, the impact on human rights and the possible role of Stability Policing [Unpublished postgraduate dissertation]. Università degli studi di Padova.

9. Aydın, H. (2017). Dünyanın oluşumu ve tarih öncesi çağlar. T. Sivas (Ed.), Uygarlık tarihi (ss. 2-25). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
10. Aytaç, S. S. (2014). Küreselleşme ve suç. V. Bozkurt (Ed.), Küreselleşme kuramları (ss. 223-244). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
11. Baç, M. (2012). Epistemoloji nedir? D. Taşdelen (Ed.), Epistemoloji (ss. 24-43). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
12. Bahadır, Z. (2019). Küreselleşme ve insan hakları. A. Esgin ve Ü. Şentürk (Ed.), Demokrasi ve insan hakları (ss. 69-87). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
13. Bal, H. (2017). Sosyolojide yöntem ve araştırma teknikleri (3. Baskı). Sentez Yayıncılık.
14. Bal, H. (2022). Sosyal tarih tarihsel sosyoloji. Sentez Yayıncılık.
15. Baloğlu, A. B. (2020). Lord Herbert’ın ideal dini, Spinoza’nın evrensel dini, neoliberalizmin küresel dini. Doğu Batı, (94), 11-33.
16. Bekić, J. (2022). Coercive engineered migrations as a tool of hybrid warfare. Politička Misao, 59(2), 141-169. DOI: 10.20901/pm.59.2.06
17. Berger, P. L., Luckmann, T. (2022). Modernite, çoğulculuk ve anlam krizi (M. D. Dereli, Çev.). alBaraka Yayınları.
18. Beriş, H. E. (2018). A great leap in political thought: the age of enlightenment. M. O. Arun ve N. Suğur (Eds.), Political thought (ss. 143-175). Anadolu University Press.
19. Bilgin, N. (2014). Sosyal bilimlerde içerik analizi. Siyasal Kitabevi.
20. Bostan, A. (2025). Weaponisation of migration in the context of hybrid warfare strategies. Security in Eurasia Threats, Challenges and Opportunities (ss. 98-105). https://www.researchgate.net/publication/395859166_Weaponisation_of_Migration_in_the_Context_of_Hybrid_Warfare_Strategies_The_Case_of_Russia-Ukraine_War
21. Braudel, F. (2021). On sekizinci yüzyıldan 1945’e kadar sosyal bilimlerin tarihsel kuruluşu. Gulbenkian Komisyonu, sosyal bilimleri açın, sosyal bilimlerin yeniden yapılanması üzerine rapor (Ş. Tekeli, Çev.). (ss. 13-40). Metis Yayınları.
22. Buzan, B., Wæver, O., and de Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner. https://www.academia.edu/39047709/Buzan_Waever_and_De_Wilde_1998_Security_A_New_Framework_For_Analysis
23. Cevizci, A. (2014). Eğitim felsefesi (3. Baskı). Say Yayınları.
24. Chambers, I. (2019). Göç, kültür, kimlik (İ. Türkmen, M. Beşikçi, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
25. Chambers, T. (2018). Continuity in mind. Imagination and migration in India and Golf. Modern Asian Studies, 52(4), 1420-1456. https://www.researchgate.net/publication/324041944_Continuity_in_Mind_Imagination_and_migration_in_India_and_the_Gulf
26. Chinoy, E. (1963). Society, an introduction to society. Random House.
27. Collins, R. (2017). Max Weber bir kılavuz (T. Banguoğlu, Çev.). Phoenix Yayınevi.
28. Covaci, C. P. (2026). Strategic securitization of migration by the European comission and council during EU-Belarus border crisis (2021-2022) [Unpublished doctoral dissertation]. Universitade de Lisboa.
29. Çapcıoğlu, İ. (2019). Dini gruplar sosyolojisi ve yeni dini hareketler. A. Çiftçi, F. Polat (Ed.), Din sosyolojisi (ss. 138-163). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
30. Çeğin, G. (2021). Klasik Seçkinler Teorisi: Pareto, Mosca ve Michels. Ü. Tatlıcan (Ed.), Sosyoloji tarihi (ss. 306-324). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
31. Çelik, S. (2016a). İngiliz deneyciliğinin kurucuları. S. Çelik, S. Uslu (Ed.), Modern felsefe I (ss. 94-116). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
32. Çelik, S. (2016b). Fransız aydınlanma filozofları. S. Çelik, S. Uslu (Ed.), Modern felsefe I (ss. 140-164). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
33. Çepni, S. (2021). Proje, tez ve araştırma makalelerinin kavramsal ve kuramsal çerçevesi nasıl yapılandırılmalı? Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 4(3), 203-216. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fmgted/article/938803
34. Dinç, D. (2020). Theda Skocpol'ün sosyal teoriye bütüncül katkısı: Devletler, devrimler ve uluslararası bağlam. Mülkiye Dergisi, 45(3), 699-729. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2163848
35. Doğan, İ. (2014). Anlamacı (hermenötik) sosyoloji. M. Özben (Ed.), Klasik sosyoloji kuramları (ss. 180-203). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
36. Donner, F. M. (2011). İslami fetihler. Y. M. Choueiri (Haz.), Ortadoğu tarihi (ss. 31-59). İnkılap Yayınları.
37. Drew, J. (2017). The Roman civilization. A. Targowski, J. Drew, N. Doğan (Eds.), Introduction to world civilization (ss. 137-162). Anadolu University Press.
38. Durugönül, E. (2014). Küreselleşme ve göç. V. Bozkurt (Ed.), Küreselleşme kuramları (ss. 203-222). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
39. Elam, N. (2017). Ortaçağ Avrupa tarihi ve uygarlığı (5-15. yüzyıl). T. Sivas (Ed.), Uygarlık tarihi (ss. 200-226). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
40. Elias, N. (2021). Uygarlık süreci II (8. Baskı) (E. Özbek, Çev.). İletişim Yayınları.
41. Elias, N. (2025). Sosyoloji nedir? (3. Baskı, O. Değirmenci, Çev.). Olvido Kitap.
42. Erdoğan, A. (2016). Osmanlı'da yurt dışı eğitim ve modernleşme. Büyüyenay Yayınları.
43. Eşsizoğlu, A. (2020). Stres, travma ve aile. G. Aksaray (Ed.), Aile psikolojisi ve eğitimi (ss. 116-131). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
44. Gatto, J. T. (2018). Eğitim: bir kitle imha silahı (M. A. Özcan, Çev.). Edam Yayınları.
45. Gehlen, A. (1970). İnsan üzerine sekiz konferans (R. Döver, Çev.). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
46. Gezgin, S. (2020). İnsan hakları. B. A. Ertekin (Ed.), Yurttaşlık ve çevre bilgisi (ss. 35-53). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
47. Giddens, A. (2021). Şimdi nasıl bir sosyal bilim kurmalıyız? Gulbenkian Komisyonu, sosyal bilimleri açın, sosyal bilimlerin yeniden yapılanması üzerine rapor (Ş. Tekeli, Çev.). (ss. 74-94) Metis Yayınları.
48. Gökalp, E. (2018 ). Medya ve toplumsal eşitsizlikler. M. Özben (Ed.), Toplumsal eşitsizlikler (ss. 202-226). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
49. Greenhill, K. M. (2010). Weapons of mass migration. Strategic Insight, 9(1), 116-159. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/Hot%20Spots/Documents/Immigration/Greenhill-Migration.pdf
50. Greenhill, K. M. (2002). Extortive engineered migration. Conflict, Security & Development, 2(3), 7–39. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/1468-2435.00205
51. Greenhill, K. M. (2008). Strategic engineered migration as a weapon of war. Civil Wars, 10(1), 6–21. DOI: 10.1080/13698240701835425
52. Güllüpınar, F. (2020). Göç kuramları. F. Güllüpınar (Ed.), Göç sosyolojisi (ss. 2-43). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
53. Günay, M. (2021). Eğitim felsefesi. Çizgi Kitabevi Yayınları.
54. Güneş, F. (2017). Economy and inequality. N. Suğur (Ed.), Introduction to sociology (ss. 66-89). Anadolu University Press.
55. Güney, S. (2019). Tutumlar ve Ön Yargı. S. Güney (Ed.), Sosyal psikoloji (ss. 241-279). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
56. Habermas, J. (2001). İletişimsel eylem kuramı (M. Tüzel, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
57. Habermas, J. (2018). Sosyal bilimlerin mantığı üzerine (M. Tüzel, Çev.). Alfa Yayınları.
58. Haşlak, İ. (2007). Devrim ve değişimi anlamaya yönelik bir yöntem: tarihsel sosyoloji, Muhafazakâr Düşünce, 3(12), 23-35. https://dergipark.org.tr/tr/pub/muhafazakar/article/764080
59. Hegel, G. W. (2016). Tarih felsefesi (4. Baskı, A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınevi.
60. Hewitt, J. P. ve Shulman, D. (2019). Benlik ve toplum (B. Aktaş vd., Çev.). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
61. International Organization for Migration. (2026). IOM. World Migration Report 2026: Chapter 2 – Migration and migrants: a global overview. https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2026-chapter-2
62. İpek, N. (2015). Osmanlı coğrafyasında göç ve sebepleri. N. İpek, M. Taştemir (Ed.), Osmanlı’da iskân ve göç (ss. 74-94). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
63. Kaçmazoğlu, H. B. (2015). Türk sosyologları. Atatürk Üniversitesi Yayınları.
64. Kaçmazoğlu, H. B. (2016). Tarım toplumlarında tabakalaşma. E. Sarıkoca (Ed.), Toplumsal tabakalaşma (ss. 29-49). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
65. Karaca, N. (2019). Toplumsal yapı ve kuramsal arka plan. N. Karaca (Ed.), Türkiye’nin toplumsal yapısı (ss. 4-29). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
66. Karpat, K. H. (2008). Osmanlı modernleşmesi, toplum, kurumsal değişim ve nüfus (A. Z. Durukan, K. Durukan, Çev.). İmge Yayınları.
67. Karpat, K. H. (2009). Osmanlı’dan günümüze edebiyat ve toplum (O. G.Ayas, Çev.). Timaş Yayınları.
68. Kaşka, S. ve. Cengiz, F. B. (2021). Uluslararası emek göçü. Z. Parlak (Ed.), Endüstri sosyolojisi (ss. 257-283). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
69. Kayıran, Y. (2022). Poetikanın doğuşu, şiirin neliği ve insanın poetik yalnızlığı. Doğu Batı, (101), 11-54.
70. Kınacıoğlu, M. (2023). Militarized governance of migration in the Mediterranean. International Affairs, 99(6), 2423-2441. https://doi.org/10.1093/ia/iiad232
71. Kızıltan, A. (2014). Dış ticaret teorisi. E. M. Doğan (Ed.), İktisada giriş (ss. 279-298). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
72. King, R. (2013). Theories and typologies of migration. Malmö Institute for Studies of Migration, Diversity and Welfare (MIM), https://www.researchgate.net/publication/260096281_Theories_and_Typologies_of_Migration_An_Overview_and_A_Primer
73. Kracauer, S. (2022). Tarih, sondan bir önceki şeyler (T. Birkan, Çev.). Metis Yayınları.
74. Lukács, G. (2018). Toplumsal varlığın ontolojisi (D. B. Kılınç vd., Çev.). NotaBene Yayınları.
75. Maalouf, A. (2019). Uygarlıkların batışı (A. Berktay, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
76. Massey, D. S., et al. (1993). Theories of international migration. Population and Development, 19(3), 431-466. https://doi.org/10.2307/2938462
77. McNeill, W. (2015). Dünya tarihi (16. Baskı, A. Şenel, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
78. Mitchell, K. (2022). Migration-based hybrid warfare on Europe’s externalized borders. Department of Political Science, Yale University PLSC 185: Challenges to International Order. https://scholar.google.com.tr/scholar?q=%E2%80%A2%09Mitchell,+K.+(2022).+Migration-based+hybrid+warfare+on+Europe%E2%80%99s+externalized+borders.&hl=tr&as_sdt=0&as_vis=1&oi=scholart
79. Neuman, W. L. (2006). Social research methods (6. Edition). Allyn and Bacon.
80. Özalp, A. (2019). Hukuk kurumu. M. Aydın (Ed.), Kurumlar sosyolojisi (ss. 171-195). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
81. Özatalay, C. (2024). Toplumsal yapı nedir?. A. İnsel (Ed.), Toplumsal yapı, Türkiye'de eşitsizlik, tahakküm, değişim (ss. 19-58). İletişim Yayınları.
82. Özdalga, E. vd. (2016). Bir tasavvur ve ustalık olarak tarihsel sosyoloji. Tarihsel sosyoloji (ss. 9-66). Doğu Batı Yayınları.
83. Özer, S. (2020). İklim değişikliği ve çatışmalar. Doğu Batı, (95), 45-74.
84. Pooley, C. G. (2021). Using life histories to explore the complexities of internal and international migration. Continuity and Change, (36), 111-131. https://www.researchgate.net/publication/357319170_From_Internal_to_International_Migration_in_Romania_-_Continuity_and_Spatial_Differentiation
85. Ravenstein, E. G. (1885). The laws of migration. Journal of the Statistical Society of London, 48(2), 167–235. . https://www.jstor.org/stable/2979181?seq=2
86. Ravenstein, E. G. (1889). The laws of migration. Journal of the Royal Statistical Society, 52(2), 241–305. https://www.academia.edu/20360442/The_Laws_of_Migration
87. Ritzer, G., Stennisky, J. (2019). Klasik sosyoloji kuramları (H. Hülür, Çev.). De Ki Basım Yayım.
88. Sağlam, E. B. (2014). Kapitalizm ve sınıf Kuramı. M. Özben (Ed.), Klasik sosyoloji kuramları (ss. 143-161). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
89. Sağlam, Ş. (2018). Tarihsel sosyoloji bütünü görebilmek adına bir yöntem. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 177-194. https://dergipark.org.tr/tr/pub/husbd/article/427011
90. Saldaña, J. (2024). Nitel araştırmacılar için kodlama el kitabı (4. Baskı, A. Tüfekçi, S. N. Şad, Çev.). Pegem Akademi.
91. Skocpol, T. vd. (2022). Tarihsel sosyoloji (A. F. Yıldırım, Çev.). Alfa Yayınları.
92. Sefer, A. (2021). British workers and Ottoman modernity in nineteenth-century Istanbul. International Labor and Working-Class History, (99), 147-166. https://www.cambridge.org/core/journals/international-labor-and-working-class-history/article/british-workers-and-ottoman-modernity-in-nineteenthcentury-istanbul/8DC6A31F415A8B924447344CDB549A05
93. Sefer, A., Yıldız, A. ve Kabadayı, M. E. (2021). Labor migration from Kruševo: Mobility, Ottoman transformation, and the Balkan highlands in the 19th century. International Journal of Middle East Studies, (53), 73-87. https://www.researchgate.net/publication/349387435_Labor_Migration_from_Krusevo_Mobility_Ottoman_Transformation_and_the_Balkan_Highlands_in_the_19th_Century
94. Sert, D. Ş. (2018). Uluslararası göç yazınında bütünleyici bir kurama doğru. S. G. Ihlamur-Öner, N. A. Ş. Öner (Haz.), Küreselleşme çağında göç (4. Baskı, ss. 29-47). İletişim Yayınları.
95. Simmel, G. (2015). Bireysellik ve kültür (2. Basım, T. Birkan, Çev.). Metis Yayınları.
96. Sivas, H. (2017a). Eski Mezopotamya tarihi ve uygarlığı. T. Sivas (Ed.), Uygarlık tarihi (ss. 26-47). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
97. Sivas, H. (2017b). Eski Anadolu uygarlıkları. T. Sivas (Ed.), Uygarlık tarihi (ss. 72-113). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
98. Smith, A. D. (2022). Milliyetçilik ve modernizm. F. Bakırcı (Çev.). Fol Yayınları.
99. Smith, D. (2022). Olguların ve değerlerin keşfi. T. Skocpol (Ed.), Tarihsel sosyoloji (A. F. Yıldırım, Çev.). (ss. 391-441). Alfa Yayınları.
100. Sorokin, P. A. (1964). Contemporary sociological theories. Harper Torchbooks.
101. Steger, N. D. (2017). The weaponization of migration: Examining migration as a 21st century tool of political werfare [Unpublished postgraduate dissertation].
102. Sunar, L. (2017). Toplumsal değişme: Kuramsal ve kavramsal bir çerçeve. M. Altunoğlu (Ed.), Toplumsal değişme kuramları (ss. 3-31). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
103. Swan, E. (2023). EU migration policy: Analyzing the coercive policy: Analyzing the coercive responses of transit countries within the EU’s framework of externalization. Independent Study Collections. https://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4659&context=isp_collection
104. Şavran, T. G. (2018a). İşlevselcilik-1: Talcott Parsons. S. Suğur (Ed.), Modern sosyoloji tarihi (ss. 2-29). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
105. Şavran, T. G. (2018b). Etnometodoloji. S. Suğur (Ed.), Modern sosyoloji tarihi (ss. 144-172). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
106. Şavran, T. G. (2018c). İşlevselcilik-2: Parsons sonrası işlevselcilikte gelişmeler. S. Suğur (Ed.), Modern sosyoloji tarihi (ss. 30-56). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
107. Şenol, H. F. (2016). Antikçağ Yunan dünyasında tarih anlayışı. D. Özlem (Ed.), Tarih felsefesi-I (ss. 18-38). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
108. Tatlıcan, Ü. (2017). Pozitivist, organizmacı ve evrimci toplumsal değişme anlayışı. M. Altunoğlu (Ed.), Toplumsal değişme kuramları (ss. 33-57). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
109. Taylor, C. (2018). Modern toplumsal tahayyüller (H. Koyukan, Çev.). Metis Yayınları.
110. Tecim, E. (2019). Bürokrasi. M. Aydın (Ed.), Kurumlar sosyolojisi (ss. 279-298). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
111. Timur, T. (1979). Kuruluş ve yükseliş döneminde Osmanlı toplumsal düzeni. Turhan Kitabevi Yayınları.
112. Todaro, M. P. (1969). A model of labor migration and urban unemployment. American Economic Review, 59(1), 138-148. https://www.jstor.org/stable/1811100?seq=1
113. Tuzcu, A. ve Bademli, K. (2014). Göçün psikososyal boyutu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(1), 56-66. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pgy/issue/11147/133322.
114. Uluocak, Ş. (2015). Kavramsal ve kuramsal bir çerçeve. C. Aslan (Ed.), Gündelik yaşam sosyolojisi (ss. 4-37). Atatürk Üniversitesi Yayınları. https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2026-chapter-2
115. Volkan, V. D. (2022). Körü körüne inanç, kriz ve terör dönemlerinde geniş gruplar ve liderleri (Ö. İ. Karaçam, Çev.). Beyaz Baykuş Yayınları.
116. Wallerstein, I. (2004). Modern dünya-sistemi (L. Boyacı, Çev.). Bakış Yayınları.
117. Weber, M. (2020). Sosyal bilimler metodolojisi (4. Baskı, V. S. Öğütle, Çev.). Küre Yayınları.
118. Weber, M. (2022). Antik uygarlıkların tarım sosyolojisi (G. Karaca, Ö. Balkılıç, Çev.). Fol.
119. Yanık, C. (2019). Küreselleşme ve çok kültürlülük. V. Bozkurt (Ed.), Çağdaş toplumsal süreçler (ss. 304-326). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
120. Yazıcı, N. (2011). Tarihte Türkler ve Türk devletleri. İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
121. Yetim, Ü. (2019). Göç psikolojisi. K. Edinsel (Ed.), Çağdaş psikoloji akımları (ss. 250-267). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
122. Yılmazel, A. F. (2017). Orta Asya ve İran tarihi ve uygarlıkları. T. Sivas (Ed.), Uygarlık tarihi (ss. 114-144). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
123. Yüksel, A. H. (2016). Etkili iletişimde konuşma ve dinleme. E. Eroğlu ve H. Yüksel (Ed.), Etkili iletişim teknikleri (ss. 106-141). Anadolu Üniversitesi Yayınları.