ZORUNLULUĞUN SINIRLARI: ARİSTOTELES’TEN MARX’A OİKOS, EKONOMİ VE SİYASAL ALAN

Öz

Bu çalışma, Marx’ın siyasal iktisat eleştirisini ekonomi ile siyaset arasındaki ilişki ve Aristoteles’in oikos/polis ayrımı üzerinden yeniden okumayı önermektedir. Çalışmanın temel iddiası, Marx’ın materyalizminin ekonomik olanın siyasal ve toplumsal olan üzerindeki ontolojik önceliğini savunan bir öğreti olarak değil, toplumsal ilişkilerin maddi ve tarihsel kuruluşunu açığa çıkarmaya yönelik ilişkisel bir yöntem olarak okunabileceğidir. Bu perspektiften hareketle Marx ile Aristoteles arasında, tarihsel ve normatif farklılıkları göz ardı etmeyen bir problem ortaklığı kurulmaktadır. Aristoteles’in siyasal düşüncesinde oikos, ihtiyaç ve zorunluluğun alanıyken siyasal yönetim özgür ve eşit yurttaşlar arasındaki ilişkiye dayanır. Kapitalist toplumda ise ekonomik zorunluluk hanenin sınırlarını aşarak emek, meta, değer ve sermaye ilişkileri aracılığıyla toplumsal yaşamın genel örgütlenme ilkelerinden biri haline gelir. Çalışma bu dönüşümü, analitik bir benzetmeyle, “oikos’un istilası” olarak kavramsallaştırmaktadır. Bu çerçevede Marx’ın emek ve üretime verdiği merkezi önem, emeğin normatif olarak yüceltilmesi şeklinde değil, ekonomik zorunluluğun modern toplumda kazandığı tarihsel egemenliğin eleştirisi olarak yorumlanmaktadır. Hannah Arendt’in Marx’ın emeği yücelttiği yönündeki eleştirisi de bu bağlamda yeniden değerlendirilmektedir. Çalışma sonuç olarak Marx’ın siyasal iktisat eleştirisinin ekonomiyi siyasetin ilkesi haline getirmeyi değil, ekonomik ilişkilerin siyasal niteliğini görünür kılmayı ve ekonomik zorunluluğun toplumsal yaşam üzerindeki egemenliğini sorgulamayı amaçladığını ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Marx
• Aristoteles
• oikos
• siyasal iktisat
• zorunluluk

THE LIMITS OF NECESSITY: OIKOS, ECONOMY, AND THE POLITICAL SPHERE FROM ARıSTOTLE TO MARX

Öz

This article proposes a rereading of Marx’s critique of political economy through the relationship between economics and politics and Aristotle’s distinction between oikos and polis. Its central argument is that Marx’s materialism can be understood not as a doctrine asserting the ontological primacy of the economic over the political and the social, but as a relational method aimed at revealing the material and historical constitution of social relations. From this perspective, the article establishes a common problematic between Marx and Aristotle without overlooking their historical and normative differences. In Aristotle’s political thought, oikos is the sphere of need and necessity, whereas political rule is based on relations among free and equal citizens. Under capitalism, however, economic necessity transcends the boundaries of the household and, through the relations of labor, commodity, value, and capital, becomes one of the general organizing principles of social life. The article conceptualizes this transformation, by way of an analytical analogy, as the “invasion of the oikos.” Within this framework, the central place Marx assigns to labor and production is interpreted not as a normative glorification of labor but as a critique of the historical dominance that economic necessity has acquired in modern society. Hannah Arendt’s critique of Marx as a thinker who glorifies labor is reconsidered accordingly. The article concludes that Marx’s critique of political economy seeks not to make the economy the governing principle of politics, but to reveal the political character of economic relations and to challenge the domination of social life by economic necessity.

Anahtar Kelimeler

• Marx
• Aristotle
• oikos
• political economy
• necessity.

Kaynakça

1. Agamben, G. (1998). Homo sacer: Sovereign power and bare life. (Çev. D. H. Roazen). California: Stanford University Press.
2. Agamben, G. (2011). Kingdom and Glory. (Çev. L. Chiesa). California: Stanford University Press.
3. Arendt, H. (1994) İnsanlık Durumu (çev. Bahadır Sina Şener). İstanbul: İletişim Yayınları.
4. Aristoteles. (1996). Metafizik. (Çev. Ahmet Arslan). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
5. Aristoteles. (1959) Politics. (Çev. H. Rackham). Massachusetts: Harvard University Press.
6. Althusser, L. (2010). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. (Çev. A. Tümertekin). İstanbul: İthaki Yayınları.
7. Ault, B. A. (2007). “Oikos and Oikonomia: Greek Houses, Households and the Domestic Economy.” British School at Athens Studies, vol. 15, pp. 259–65. http://www.jstor.org/stable/40960595.
8. Benjamin, W. (2002). “Critique of violence”. In C. Kord, M. Bullock, & M. W. Jennings (Eds.), Walter Benjamin: Selected writings, volume 1: 1913–1926 (5th ed., pp. 236–252). Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press.

9. Balibar, E. (2003). Marx'ın Felsefesi. (Çev. Ö. Laçiner). İstanbul: Birikim Yayınları.
10. Dişci, Z. (2020). LOUIS ALTHUSSER’DE MAKİNE VE AYGIT AYRIMI BAĞLAMINDA DEVLET NOSYONU. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 135-156. https://izlik.org/JA56TY39TT
11. Engels, F. (2003). Anti-Dühring. (Çev. K. Somer). Ankara: Sol Yayınları.
12. Leshem, D. (2016). “Retrospectives: What Did the Ancient Greeks Mean by ‘Oikonomia?’” The Journal of Economic Perspectives, vol. 30, no. 1, pp. 225–38. http://www.jstor.org/stable/43710018.
13. Marx, K. (1993). Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı. (Çev. S. Belli). Ankara: Sol Yayınları.
14. Marx, K. (2008). Grundrisse. (Çev. S. Nişanyan). İstanbul: Birikim Yayınları.
15. Marx, K. (1967) Das Kapital – A Critique of Political Economy (ed. S. L. Levistky). Chicago: Gateway Publishing.
16. Marx, K. (2002). Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i. (Çev. S. Belli). Ankara: Sol Yayınları.
17. Marx, K. ve Engels, F. (1999). Alman İdeolojisi [Feuerbach]. (Çev. S. Belli). Ankara: Sol Yayınları.
18. Marx, K. ve Engels, F. (2002). Gotha ve Erfurt Programlarının Eleştirisi. (Çev. B. Erdost). Ankara: Sol Yayınları.