Hicrî Dördüncü Asırda Yaşayan Taşkentli Bir Dilcinin Arapça Fiillere İlişkin Farklı Bir Tasnif Denemesi

Bu çalışma, hicrî dördüncü yüzyılda yaşan bir Arap dili bilgini olan Ebü’l-Kāsım el-Müeddib’in (ö. 338/950’den sonra), Arapçadaki fiillerin tasnifini incelemeyi amaç edinmiştir. Bir dilin söz varlığı içinde fiil, yazılı ve sözlü iletişim aracı olan dizgelerin önemli unsurlarından biridir. Fiiller her türlü olay, oluş ve durumu anlam olarak bünyesinde barındıran yapılardır. Ancak çekimli bir fiil, biçim bilgisel özelliği açısından zaman ve kişilere de kılavuzluk eder. Dil çalışmalarında, her dilde olduğu gibi Arapçada da dilin kendine özgü yapısı dikkate alınarak fiiller, çeşitli kategorilere ayrılmıştır. Arapça fiillerin tasnifi gelenekselleşmiştir. Ebü’l-Kāsım el-Müeddib’in Arapça fiilleri, kendisinden önceki dil çalışmalarından farklı bir tasnife tabi tutması ilgi çekicidir. Kuramsal dil normlarının, dilin olgusal ve toplumsal yönünü gölgelemesini doğru bulmayan müellifin fiillere bakışında, dilin işlevsel boyutu daha belirgindir. Müellif, özellikle dilin morfolojik yapısının tümüyle ortaya çıkarılmasına yönelik çalışmalar açısından erken sayılabilecek bir dönemde, fiil çeşitliliği ve eylem-zaman ilişkisiyle ilgili Arapçanın problemlerinin farkındadır. O, söz konusu problemi çözme çabası kapsamında, dilin formel yapısıyla yetinmemiş, özellikle zamana göre fiili taksiminde açıkça görüldüğü üzere, biçim yerine, anlamı ve kullanımı öncelemiştir. Müellifin fiili tasnif çalışması, bazı yönleriyle geleneksel sınıflandırmayla örtüşse de söz konusu sınıflandırmadan ayrılan ve özgün karakter sergileyen birçok yönü vardır. Onun, müstakil bir araştırmanın öznesi olmaya değer, kendine özgü fiil taksimi, aynı zamanda bu çalışmanın, diğerlerinden ayrılan yanını oluşturmaktadır.

This study aims to examine the classification of Arabic verbs by Abū al-Qāsim al-Mu’addib, an Arabic linguist who lived in the fourth century AH. The verb, which is accepted in the vocabulary of a language, is one of the important elements of strings that are written and oral means of communication. Verbs are structures that contain all kinds of events, occurrences and situations in terms of meaning. However, a conjugated verb guides both time and persons in terms of its morphological feature. In language studies, as in other languages, verbs are divided into various categories in Arabic, taking into account its unique structure. The classification of Arabic verbs is traditional. It is interesting to note that Abū al-Qāsim al-Mu’addib classifies Arabic verbs in a different way than the previous linguistic studies. The author does not find it right that theoretical language norms overshadow the factual and social aspects of the language. Therefore, the functional dimension of language is more evident in his view of verbs. The author is aware of the problems of Arabic regarding verb diversity and action-time relationship, especially in a period that can be considered early in terms of studies aimed at revealing the morphological structure of the language completely. He was not satisfied with the formal structure of the language to solve the problem in question. Because, as is clearly seen in its actual division according to time, it prioritizes meaning and use over form. Although the author's actual classification work overlaps with traditional classification in some aspects, there are many aspects that differ from it and can be considered original. His unique verb division shows that it is worthy of being the subject of a research in itself, and at the same time, it constitutes the unique aspect of this study that distinguishes it from others.