Temporality and Speediness in Mehmet Âkif Ersoy's Poem "One Night"

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 142 - 170, 26.03.2026

Murat Kara

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853285

https://izlik.org/JA46ZD68SX

Öz

Literary texts with artistic value can be examined concretely through many structural characteristics. One of these structural features is the category of time. In literary texts with artistic value, time exists in a relative and an artificial way, as an alternative to objective time; therefore, it seems more appropriate to call this temporality. Each stage of the time category also includes assessments regarding the own speed of the text. The topic of speed was later transformed by Italo Calvino into the concept of " speediness " shaped by its brevity and continuity, which offered a different perspective on literary texts holding artistic value. Temporality and speediness provide researchers with important clues in reaching the meaning and revealing the value of the text being examined. The analysis of temporality in literary texts can be done in different ways depending on the type of the text. In poetry, this topic is mostly addressed as thematically. However, if a poem also exhibits narrative characteristics, it is possible to structurally analyze the text through the lens of temporality. Mehmet Âkif Ersoy's poem "One Night" exhibits narrative qualities in addition to its poetic characteristics. Furthermore, poetry, which has value according to the concept of speediness, is also a text that can be examined in terms of temporality. Any previous study has been conducted on the temporality and speediness aspects of this text. This article will attempt to reveal the value of the poem "One Night" in terms of the concept of speediness, through an analysis based on temporality. From this perspective, first of all the concept of speediness will be explained, then the issue of temporality and speediness in narrative texts will be discussed, and finally, a poetry analysis will be carried out within the context of this theoretical knowledge.

Anahtar Kelimeler

speediness , temporality , brevity , continuity , poetry.

Mehmet Âkif Ersoy'un “Bir Gece” Adlı Şiirinde Zamansallık ve Hızlılık

https://izlik.org/JA46ZD68SX

Öz

Sanat değeri taşıyan edebî metinleri birçok yapısal özellik üzerinden somut bir şekilde incelemek mümkündür. Bu yapısal özelliklerden biri de zaman kategorisidir. Zaman, sanat değeri taşıyan edebî metinlerde nesnel zamana alternatif, göreli ve yapay bir şekilde varlık gösterdiği için buna zamansallık denmesi daha uygun görünmektedir. Zaman kategorisinin her aşaması aynı zamanda metnin hızıyla ilgili değerlendirmeleri de içermektedir. Hız konusu daha sonra İtalo Calvino tarafından sanat değeri taşıyan edebî metinleri farklı bir açıdan değerlendirme imkânı veren, kısalık ve süreklilik özellikleriyle şekillenen “hızlılık” kavramına dönüştürülmüştür. Zamansallık ve hızlılık incelenen metnin anlamına ulaşmada ve değerini ortaya çıkarmada araştırmacıya önemli ipuçları vermektedir. Edebî metinlerde zamansallık incelemesi metnin türüne göre farklı şekillerde yapılabilir. Şiirlerde bu konu daha çok tematik olarak ele alınmaktadır. Ancak bir şiir aynı zamanda anlatı özellikleri gösteriyorsa bu metni zamansallık üzerinden yapısal olarak incelemek de mümkündür. Mehmet Âkif Ersoy’un “Bir Gece” adlı şiiri, şiirsel özelliklerinin yanı sıra anlatı özellikler de göstermektedir. Ayrıca hızlılık kavramına göre bir değere sahip olan şiir, zamansallık açısından da incelenebilecek bir metindir. Bu metin üzerinde daha önce zamansallık ve hızlılık konusunda böyle bir çalışma yapılmamıştır. Makalede “Bir Gece” adlı şiirin hızlılık kavramına göre değeri zamansallık üzerinden yapılan incelemeyle ortaya konmaya çalışılacaktır. Bu açıdan önce hızlılık kavramı açıklanacak sonra anlatı metinlerinde zamansallık ve hız konusu üzerinde durulacak en sonda da bu teorik bilgiler bağlamında şiir incelemesi gerçekleştirilecektir.

Anahtar Kelimeler

hızlılık , zamansallık , kısalık , süreklilik , şiir.

Kaynakça

• Akarsu, Bedia (1998). Felsefe Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Akay, Hasan (2013). “Metnin Hız®ı: Erdem Bayazıt’ın Şiirlerinde Anlam ve Anlatım Gücü”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (1), 1-18.
• Akay, Hasan (2022). Kaybolan Göstergeler!../ Mutlak Metin Merkezli Bakış Tarzı ve Diğerleri. İstanbul: Şule Yayınları.
• Aristoteles (2001). Fizik. (Çev. Saffet Babür). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Aristoteles (2025). On Memory and Reminiscence (By Aristotle Written 350 B.C.E.). (Translated by J. I. Beare). http://classics.mit.edu/Aristotle/memory.html. (Erişim tarihi: 13 Eylül 2025).
• Aristoteles (1987). Poetika. (Çev. İsmail Tunalı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Aster, von Ernst (1994). Bilgi Teorisi ve Mantık. (Çev. Macit Gökberk). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
• Aydın, Mehmet (1992). Beşâirü’n-Nübüvve. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde. https://islamansiklopedisi.org.tr/besairun-nubuvve. (Erişim tarihi: 11 Ekim 2025).
• Bal, Mieke (2024). Anlatıbilim/Anlatı Kuramına Giriş. (Çev. Uğur Gezen). İstanbul: Albaraka Yayınları.
• Balibar, Fançoise (1993). Genel Görelilik. P. Maubourguet. (y.m) içinde. Thema Larousse (Tematik Ansiklopedi). (3. Cilt, ss. 256-257). Milliyet.
• Bergson, Henri. (1990). Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri. (Çev. M. Şekip Tunç). İstanbul: MEB.
• Calvino İtalo (1994). Amerika Dersleri/Gelecek Bin Yıl İçin Altı Öneri. İstanbul: Can Yayınları.
• Cevizci, Ahmet (1999). Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
• Cuşa, Hasan. (2018). “Adalet Ağaoğlu’nun Dar Zamanlar Dörtlemesinde Zaman Analizi”. Journal Electronic Turkish Studies, 13 (28), 191-216.
• Çetin, Nurullah (2021). Roman Çözümleme Yöntemi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Draaisma, Douwe. (2014). Bellek Metaforları / Zihinle İlgili Fikirlerin Tarihi. (Çev. Gürol Koca). İstanbul: Metis Yayınları.
• Daşcıoğlu, Yılmaz. (2019). Bitmeyen Başlangıçlar Şiir Üstüne Denemeler. İstanbul: Şule Yayınları.
• Dayanç, Muharrem. (2012). “Safahat’tan Hareketle Mehmet Akif’in Zamanını ve Batı’yı Değerlendirişi”. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 1(27), 131-152.
• Demir, Zafer (2019). “Bergson Felsefesi Işığında Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Şiirinde Zaman”. NOSYON: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, (3), 1-20.
• Dervişcemaoğlu, Bahar (2024). Anlatıbilime Giriş. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Dumantepe, Seçil (2018). Roman ve Öyküde Zaman/ Yöntem ve Uygulama. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Eco, Umberto (1995). Anlatı Ormanlarında Altı Gezinti. (Çev. Kemal Atakay). İstanbul: Can Yayınları.
• Eliot, Thomas Stearns (1995). “Şiirin Üç Farklı Sesi”. 20. Yüzyıl Edebiyat Sanatı. (Haz. Hüseyin Salihoğlu). Ankara: İmge Kitabevi.
• Ersoy, Mehmet. Âkif. (2021). Safahat / İstiklal Marşı’nın 100. Yılında Mehmet Akif Ersoy Şiir Külliyatı. (Haz. Necmettin Turinay). Ankara: TBMM Yayını.
• Filizok, Rıza (2001). Anlam Analizine Giriş. İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
• Frye, Northrop (2015). Eleştirinin Anatomisi. (Çev. Hande Koçak). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Galilei, Galileo (2008). İki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog. (Çev. Reşit Aşçıoğlu). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Genette, Gerard (2020). Anlatının Söylemi/ Yöntem Hakkında Bir Deneme. (Çev. Ferit Burak Aydar). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Horatius (2016). Ars Poetika/ Şiir Sanatı. (Çev. C. Cengiz Çevik). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Jahn, Manfred (2020). Anlatıbilim/Anlatı Teorisi El Kitabı. (Çev. Bahar Dervişcemaoğlu). İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Lévinas, Emanuel. (2014). Ölüm ve zaman. (Çev. Nami Başer). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Maury, Jean-Pierre (1993). Hareket. P. Maubourguet. (y.m) içinde. Thema Larousse (Tematik Ansiklopedi). (3. Cilt, ss. 254-255). Milliyet.
• Mendilow, Adam Abraham (1965). Tıme and The Novel. New York: Humanities Press.
• Okay, Orhan (1989). Mehmed Âkif Bir Karakter Heykelinin Anatomisi. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Ricoeur, Paul (2010). Başkası Olarak Kendisi. (Çev. Hakkı Hünler), Ankara: Doğu-Batı Yayınları.
• Sagan, Carl (1986). Cennetin Ejderleri/ İnsan Zekâsının Evrimi Üzerine Düşünceler. (Çev. Kayhan Şentin). İstanbul: Başaran Matbaası.
• Sağıroğlu, Birsel (2020). “‘Altı Ay Bir Güz’de Yapı: Anlatının Yönü ve Yayılımı Üzerine Bir Okuma”. Edebî Eleştiri Dergisi, 4 (2), 206-222.
• Tekin, Mehmet (2002). Roman Sanatı (Romanın Unsurları 1). İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Tunç, Gökhan. (2020). Şiir ve Bellek, Modern Türk Şiirinde Bellek Metaforları. İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Türk Dil Kurumu (t.y.). Hız. Sozluk.gov.tr Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr/?ara=hız. (Erişim tarihi: 29 Ağustos 2025).
• Thomsan, George (1966). Marksizm ve Şiir. (Çev. Cevat Çapan). İstanbul: Uğrak Kitabevi.
• Tolstoy, Lev Nikolayeviç (2009). Sanat Nedir? (Çev. Mazlum Beyhan). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Yazır, Elmalılı M. Hamdi (2024). Hak Dini Kur’an Dili (5. Cilt). İstanbul: Azim Dağıtım Ürünleri.
• Yıldırım, Cemal (2004). Ansiklopedik Çağdaş Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Doruk yayımcılık.
• Yuva, Hümeyra (2009). “Türk Şiirinde Zaman Teminin Değişimi”. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 4 (I-II), 1653-1717.