Doğa ve Kültür Ekseninde Nalan Çelik Şiiri

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 390 - 411, 26.03.2026

Medine Sivri

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853401

https://izlik.org/JA32ZU34PA

Öz

Bu çalışma, çağcıl Türk şiirinin özgün ve muhalif seslerinden biri olan, kadınlara, emekçilere, çiçeklere dil veren doğa ve kültür şairi, şiirin yalınayak ve kırmızı pabuçlu güzeli Nalan Çelik’in şiir dünyasını, sekiz şiir kitabı (Gelincik, Kokulu Saat Çiçeği, Yalınayak, Kasımda Çiçek Açmak, Ne Çok Ah Ne Az Ey, Çayır Çimen ve Uzaklar, Düdüklü Akasya ve Öpücüksüz) ekseninde bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, şairin şiir dili, biçimsel tercihleri, tematik yönelimleri, doğa ve kadın merkezli poetikası, toplumsal ve siyasal meselelerle kurduğu ilişki betimsel analiz yöntemiyle ve ekofeminist bir bakışla ele alınmıştır.
Nalan Çelik’in şiiri; kadınlık deneyimi, emek, sınıf, şiddet, savaş, ekolojik yıkım ve kültürel bellek gibi olguları, doğa imgeleri, mitik göndermeler ve sinestetik algı biçimleri aracılığıyla dile getiren çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Şairin özellikle bitkiler, hayvanlar ve dört element üzerinden kurduğu şiirsel evren, insan-merkezci bakışı aşan ekofeminist bir duyarlılıkla örülmektedir. Serbest nazım, küçük harf kullanımı, noktalama reddi gibi biçimsel tercihler, şairin eril dil ve normlara karşı geliştirdiği poetik direnişin göstergeleri olarak değerlendirilmektedir.
Çalışma sonucunda, Nalan Çelik şiirinin, bireysel deneyimle toplumsal olanı iç içe geçiren, imgesel gerçekçilik temelinde yükselen, kadın ve doğa eksenli muhalif bir şiir anlayışını temsil ettiği; çağcıl Türk şiirinde özgün bir poetik hat oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Nalan Çelik , çağdaş Türk kadın şiiri , ekofeminizm , doğa ve şiir , mitoloji

The Nature–Culture Axis in Nalan Çelik’s Poetry

https://izlik.org/JA32ZU34PA

Öz

This study aims to examine, through a holistic approach, the poetic world of Nalan Çelik—one of the distinctive and oppositional voices of contemporary Turkish poetry, a poet of nature and culture who gives voice to women, laborers, and flowers, and who has been described as the barefoot and red-shoed beauty of poetry—on the basis of her eight poetry collections: Gelincik, Kokulu Saat Çiçeği, Yalınayak, Kasımda Çiçek Açmak, Ne Çok Ah Ne Az Ey, Çayır Çimen ve Uzaklar, Düdüklü Akasya, and Öpücüksüz. The study addresses the poet’s poetic language, formal preferences, thematic orientations, nature- and woman-centered poetics, and her engagement with social and political issues through a descriptive analysis method informed by an ecofeminist perspective.

Nalan Çelik’s poetry displays a multilayered structure that articulates phenomena such as women’s experience, labor, class, violence, war, ecological destruction, and cultural memory through natural imagery, mythic references, and synesthetic modes of perception. The poetic universe she constructs—particularly through plants, animals, and the four elements—is shaped by an ecofeminist sensibility that transcends anthropocentric viewpoints. Formal choices such as free verse, the use of lowercase letters, and the rejection of punctuation are interpreted as indicators of the poet’s poetic resistance to patriarchal language and norms.

The study concludes that Nalan Çelik’s poetry represents an oppositional poetic vision centered on women and nature, intertwining individual experience with the social realm and grounded in imagistic realism, thereby constituting an original and distinctive poetic trajectory within contemporary Turkish poetry.

Anahtar Kelimeler

Nalan Çelik , contemporary Turkish women’s poetry , ecofeminism , nature and poetry , mythology

Kaynakça

• Afacan, İsmail (2012, 9 Şubat). “Makul olamayan şiirler”. Evrensel 11, Sayı 3824.
• Celep, Mustafa. N. (2023, 28 Temmuz). “Nalan Çelik ile söyleşi”. Edebiyat Haber. https://www.edebiyathaber.net/nalan-celik-siir-sanatinin-benim-icin-tasidigi-anlam-elektrik-carpmasi-gibi/ (Erişim tarihi: 25 Nisan 2025).
• Çelik, Fulya ve Medine Sivri (2019). “Duyulardan Duyular Ötesine Uzanan Bir Yolculuk: Novalis ve Hölderlin’de Fiziksel-Tinsel Evren İlişkisi”. Söylem Filolojisi Dergisi 4(2), 178-204.
• Çelik, Nalan (2005). Gelincik. İstanbul: İnsancıl Yayınları.
• Çelik, Nalan (2008). Kokulu Saat Çiçeği. İstanbul: İnsancıl Yayınları.
• Çelik, Nalan (2011a). Kasımda Çiçek Açmak. Ankara: Kurgu Kültür Merkezi Yayınları.
• Çelik, Nalan (2011b). Ne Çok Ah Ne Az Ey. Ankara: Kurgu Kültür Merkezi Yayınları.
• Çelik, Nalan (2012). Çayır Çimen ve Uzaklar. Ankara: Kurgu Kültür Merkezi Yayınları.
• Çelik, Nalan (2015). Düdüklü Akasya. Ankara: Favori Yayınları.
• Çelik, Nalan (2017). Yalınayak. İstanbul: Artshop Yayınları.
• Çelik, Nalan (2023). Öpücüksüz. Ankara: Klaros Yayınları.
• Çetinkaya, Tuğçe, (2019). “Thinking gender, nature and power: a hope for standpoint ecofeminism,” Thesis (M.S.) -- Graduate School of Natural and Applied Sciences. Gender and Women’s Studies., Middle East Technical University, 2019.
• Demirayak, Merve. (2022). Çağdaş Sanatta Ekofeminist Yaklaşımlar (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi.
• Gaard, Greta. (1993). Introduction: Living interconnections with animals and nature. In G. Gaard (Ed.), Ecofeminism: Women, animals, nature (pp. 1-12). Temple University Press.
• Gaard, Greta. (2011). Ecofeminism revisited: Rejecting essentialism and re-placing species in a material feminist environmentalism. Feminist Formations, 23(2), 26–53. https://doi.org/10.1353/ff.2011.0017
• Gençay, Güngör (2008). “Zamanı sarmalayan kokular ve çiçekler”. Evrensel. (Erişim tarihi: 10 Aralık 2025).
• İncesu, Kadir (2019). “Yazar Nalan Çelik: kadının fotoğrafı görünsün istiyorum”. BirGün Gazetesi. https://www.birgun.net/haber/kadinin-fotografi-gorunsun-istiyorum-262305 (Erişim tarihi: 25 Temmuz 2025).
• İncesu, Kadir (2023). “Yazar Nalan Çelik: Kadınlara ve kedilere seçim hakkı tanınmaz”. Evrensel. https://www.evrensel.net/haber/488320/yazar-nalan-celik-kadinlara-ve-kedilere-secim-hakki-taninmaz (Erişim tarihi: 15 Haziran 2025).
• Merchant, Carolyn. (1980). The death of nature: Women, ecology, and the scientific revolution. Harper & Row.
• Merchant, Carolyn. (1992). Radical ecology: The search for a livable world. Routledge.
• Puleo, Alicia. H. (2015). What is ecofeminism? IEMed. https://www.iemed.org/publication/what-is-ecofeminism (Erişim tarihi: 27 Temmuz 2025).
• Plumwood, Val. (1993). Feminism and the mastery of nature. Routledge.
• Mısırlı, Ertan (2010). “Yalınayak, aşk, Nalan Çelik şiiri ve cam kırıklar”ı. Hayal Kültür Sanat Edebiyat Dergisi S. 34.
• Shiva, Vandana. (1988). Staying alive: Women, ecology and development. Zed Books.
• Üzel, Ebru. (2006). Feminizm ve Doğa Ekseninde Ekofeminizm. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Anabilim Dalı. Ankara.
• Warren, Karen. J. (1990). The power and the promise of ecological feminism. Environmental Ethics, 12(2), 125-146.
• Warren, Karen. J. (2000). Ecofeminist philosophy: A Western perspective on what it is and why it matters. Rowman & Littlefield.
• Yenidoğanay Gökçelik, Aysel (2010). “Kaybolmuş bir kadının peşinde”. Evrensel 9, S. 3243. (Erişim tarihi: 11 Aralık 2025).