A Reflection of Social Life in Jalāl Āl-e Ahmad’s Short Story “Bečče-ye Mardom”: Motherhood and the Rejection of Motherhood

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 236 - 249, 26.03.2026

Serpil Koç

https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853410

https://izlik.org/JA89TW43DM

Öz

Jalāl Āl-e Ahmad (1923–1969), one of the prominent figures of modern Persian literature, stands out not only for his literary identity but also for his multifaceted persona as a thinker, critic, and political intellectual. Particularly in his short stories, he skillfully blends individual existential concerns with incisive social critique, often interrogating the structural dynamics of Iranian society through female characters. This study focuses on Bečče-ye Mardom, a short story from his 1948 collection Setār, examining it through the lens of motherhood. The narrative recounts the emotional and psychological journey of a woman who, due to the rejection of her child by her new husband, ultimately abandons her son from a previous marriage. Beyond its portrayal of personal tragedy, the story serves as a reflection of the moral, religious, and cultural pressures imposed on women within a patriarchal Iranian context. The narrator’s internal conflicts foreground the tension between her maternal identity and individual agency, thereby opening space for a critical reflection on the socially constructed roles assigned to women. Bečče-ye Mardom treats motherhood not merely as a biological condition, but as a sociocultural construct shaped by patriarchal norms and the woman’s pursuit of love, acceptance, and legitimacy. The act of abandonment, in this regard, emerges as a consequence of systemic oppression rather than individual failure.

Anahtar Kelimeler

motherhood , meternal rejection , Beççe-ye Mardom , Jalal Al-e Ahmad , Modern Persian Litarature , Setâr

Celâl Âl-i Ahmed’in “Beççe-yi Merdum” Öyküsünde Toplumsal Hayatın Bir Yansıması: Annelik ve Anneliğin Reddi

https://izlik.org/JA89TW43DM

Öz

Modern Fars edebiyatının önde gelen yazarlarından Celâl Âl-i Ahmed (1923-1969), sadece edebî kimliğiyle değil, aynı zamanda düşünür, eleştirmen ve siyasetçi yönleriyle de dikkat çeken çok yönlü bir entelektüeldir. Özellikle hikâyelerinde bireysel varoluş sorunlarını toplumsal eleştiriyle harmanlayan yazar, kadın karakterler aracılığıyla İran toplumunun yapısal dinamiklerini sorgular. Bu çalışmada, Âl-i Ahmed’in 1948 yılında yayımlanan Setâr adlı hikâye kitabında yer alan Beççe-yi Merdum adlı öyküsü, annelik teması ekseninde incelenmektedir. Öykü, anlatıcı konumundaki bir kadının, önceki evliliğinden doğan çocuğunu yeni eşi nedeniyle terk etmesini konu edinir. Bu dramatik anlatı, sadece bireysel bir trajediyi değil, aynı zamanda İran toplumunun ataerkil yapısında kadının karşı karşıya kaldığı ahlaki, dinî ve kültürel baskıların bir yansımasıdır. Anlatıcı kadının içsel çatışmaları, annelik kimliği ile bireysel kimlik arasındaki gerilimi gözler önüne sererken, toplumun kadına biçtiği rollerin sorgulanmasına da zemin hazırlar. Beççe-yi Merdum, annelik temasını sadece biyolojik bir olgu olarak değil, aynı zamanda toplumsal bir inşa olarak ele alır. Kadının çocuğunu terk etme kararı, ataerkil toplum yapısında kadının aşk, aidiyet ve onay arayışıyla şekillenen kimliğinin bir sonucu olarak değerlendirilir. Bu bağlamda öykü, bireysel bir dramın ötesine geçer. Toplumun derin yapısal kusurlarını ve kadının çaresizliğini anlatan toplumsal gerçekçi bir metindir. Sonuç olarak, Beççe-yi Merdum öyküsü, İran toplumunda geçen özel bir olayı anlatsa da, kadınların farklı coğrafyalarda benzer baskılarla yüz yüze gelmeleri nedeniyle evrensel bir anlatıya dönüşmektedir. Âl-i Ahmed’in diğer öykülerinde olduğu gibi, bu öykünün edebî değeri de hem anlatım gücünden hem de insani derinlikten beslenmektedir. Bu çalışmada, Beççe-yi Merdum öyküsünde annelik olgusu ve anneliğin reddi teması, toplumsal yaşamın bir yansıması olarak ele alınmakta; yazarın bu meseleye dair yaklaşımı ve anlatım biçimi çözümlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

annelik , anneliğin reddi , beççe-yi merdûm , Celâl Âl-i Ahmed , Modern Fars Edebiyatı , Setâr

Kaynakça

• Aydınbaş, Elif. (2019). Celâl Âl-i Ahmed’in Hikâyelerinde Kadın. Nüsha Dergisi. 19,(48, s.43-60). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4824893 (Erişim tarihi: 11.11.2025).
• Âyetullâhî, Z. (2012). Kadın ve Aile. Tahran, İran: Kadınların Sosyal ve Kültürel Konseyi Yayınları.
• Celal Ali Ahmed. (2000). Batılılaşma Hastalığı. (Çev. Fatmanur Altun). İstanbul, Türkiye: Umut Matbaası.
• Değirmenci, Nihat. (2019). Türkçe Çevirileriyle Birlikte Farsça Hikâyeler. İstanbul, Türkiye: Demavend Yayınları.
• Mete, Bahar. (2006). Celâl-i Âl-i Ahmed’in Eserleri ve Edebî Üslubu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara, Türkiye: Ankara Üniversitesi.
• Örs, Derya. (2020). Âl-i Ahmed, Seyyid Celâl. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Ek-Cilt I, s. 69-70). İstanbul, Türkiye: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Sâdikî Fesânî S. vd. (2007). Feminizm ve Aile (Makale Derlemesi). Tahran, İran: Kadınların Sosyal ve Kültürel Konseyi Yayınları.
• Sâdikî, Ma‘ṣūme; Gulâm Hüseyinzâde, Gulâm Hüseyin. (2012).
• “نقش آشنایی با ادبیات کالسیک فارسی در داستاننویسی معاصر” https://anjomanfarsi.ir/pdf/pa6/1130.pdf (Erişim tarihi: 11.11.2025).
• Yalçıntaş, Esra. (2019). Celâl Âl-i Ahmed’in Hayatı, Edebi Kişiliği ve Zen-i Ziyâdî Adlı Hikâye Kitabının Teknik ve Tematik Açıdan İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erzurum, Türkiye: Atatürk Üniversitesi.