Ljudskanov’un Makine Çevirisine Yönelik Yaklaşımı ve Alanyazındaki İzdüşümleri

Bir bilim dalının araştırma yöntemlerinin ve uygulama alanlarının genişletilmesiyle birlikte uygulama taleplerinin kademeli olarak arttığı ve ilgili bilimin ufkunun genişlediği görülür. Yirminci yüzyılın büyük bir kısmında, insan çevirisi ve makine çevirisi üzerine düşüncelerin genellikle paralel şekilde ilerlediği gözlemlenir. İnsan çevirisi kuramlarında ya da insan ve makine çevirisi arasında ortak kuramsal zemin bulmaya çalışan hesaplama odaklı çalışmalarda zaman zaman kesişme noktaları göze çarpar. Bu çalışma, Bulgaristan’ın ilk profesyonel matematiksel dilbilim uzmanı Alexander Ljudskanov’un makine çevirisine yönelik kuramsal yaklaşımlarını ve bu görüşlerin günümüz çeviribilim alanyazındaki izdüşümlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bir vaka çalışması olarak ele alınabilecek bu inceleme kapsamında, Ljudskanov’un 1965 yılında yayımlanan Preveždat čovek't i mašinata [İnsan da Çevirir Makine de] adlı eserinde, yazarın makine çevirisini "bilgilendirici dilsel bir süreç" ve "göstergebilimsel bir aktarım" olarak tanımlayan yaklaşımı ele alınmıştır. Makalede, Ljudskanov’un makine çeviri sürecini optimize etmek adına önerdiği "seçici strateji" ve matematiksel dilbilim modellerini merkeze alan "küresel strateji" kavramları açıklanmaktadır. Bunun yanı sıra, Ljudskanov’un insan-makine iş birliği çerçevesinde öngördüğü "ön-editör ve son-editör" kavramlarının, günümüzdeki "post-editing" (çeviri sonrası düzeltme) çalışmalarıyla olan tarihsel bağına da dikkat çekilmektedir. Ayrıca, Ljudskanov’un (1965) makine çevirisi esnasında karşılaşılabilecek bazı sorunlara yönelik geliştirdiği “makine çevirisi teorisi” irdelenecektir. Sonuç olarak, bu çalışmayla makine çevirisi ile çeviribilim arasındaki ilişki, Ljudskanov’un 1965 yılında yazdığı eserde gelecekte gerçekleşmesi muhtemel durumlar üzerine sunduğu varsayımlar üzerinden ele alınarak günümüz çeviribilim araştırmalarına ışık tutabilecek Sovyet bakış açısına sahip kuramsal bir söylemin alanyazına tanıtılması hedeflenmektedir.

With the improvement of research methods in a discipline and the expansion of its fields of application, the demand for applications gradually increases, and the horizons of the relevant science expand. For most of the twentieth century, ideas on human translation and machine translation generally progressed in parallel. Intersections are occasionally observed in human translation theories or in computationally oriented studies seeking a common theoretical ground between human and machine translation. This study aims to examine the theoretical approaches of Alexander Ljudskanov, Bulgaria's first professional mathematical linguist, toward machine translation and the reflections of these views in contemporary translation studies literature. Within the scope of this analysis, which can be considered a case study, Ljudskanov's approach—defining machine translation as an "informative linguistic process" and a "semiotic transfer"— in his 1965 work Preveždat čovek't i mašinata [Man and Machine as Translators] is discussed. The article explains the concepts of "selective strategy" and "global strategy" centred on mathematical linguistics models, which Ljudskanov proposed to optimize the machine translation process. Furthermore, attention is drawn to the historical link between the concepts of "pre-editor" and "post-editor" envisioned by Ljudskanov within the framework of human-machine cooperation and contemporary "post-editing" studies. Additionally, the "theory of machine translation" developed by Ljudskanov (1965) regarding potential problems encountered during the MT process is analysed. In conclusion, by addressing the relationship between MT and translation studies through Ljudskanov's 1965 hypotheses on probable future developments, this study aims to introduce a theoretical discourse with a Soviet perspective that may shed light on contemporary translation studies research.