Klasik Türk Edebiyatında Şiir Sanatına Dair Bir İnceleme: “Levâyihu’l-Evâyil” Dîbâcesinin Poetik Değerlendirmesi

In classical Turkish literature, the prefaces to divans rank among the most significant poetic texts reflecting poets’ understanding of poetry. This study examines the preface to the divan titled Levâyihu’l-Evâyil, written by Kara Fazlî, a poet of 16th-century classical Turkish literatüre, during his youth. In his work, the author emphasises the nature of the art of poetry and the fact that poetic talent is a divine gift, whilst also touching upon the fine line between the literal and figurative meanings of literary genres. Whilst recounting his own artistic background and how he came to adopt the pen name “Fazlî”, the poet also devotes considerable space to praise and prayers directed at the sultan and the state’s dignitaries of the time. Stating that he compiled this divan by bringing together his scattered poems, the author explains that he organised his work in accordance with the rules of eloquence and clarity. In the final section, he politely requests that readers view any potential flaws in the text with forbearance and offer him their blessings. In this study, the preface has been translated into modern Turkish, and the poet’s attitude towards the source of the poem and its creative process has been analysed under the specified subheadings. Ultimately, it has been demonstrated that Kara Fazlî’s preface is not merely an introductory text, but also a theoretical document that sheds light on the poetic aesthetics and poetics of the period.

Klasik Türk edebiyatında dîvân dîbâceleri, şairlerin şiire yönelik anlayışlarını yansıtan en önemli poetik metinler arasında yer alır. Bu çalışmada 16. yüzyıl klasik Türk edebiyatı şairlerinden Kara Fazlî’nin gençlik döneminde kaleme aldığı Levâyihu’l-Evâyil adlı divanının mukaddimesi incelenmiştir. Müellif, eserinde şiir sanatının doğasını ve şairlik yeteneğinin ilahi bir lütuf olduğunu vurgular ve edebi türlerin hakikî ve mecazî anlamları arasındaki ince çizgiye değinir. Şair, kendi sanat geçmişini ve “Fazlî” mahlasını nasıl aldığını anlatırken, dönemin padişahına ve devlet büyüklerine yönelik övgü ve dualara da geniş yer ayırır. Dağınık haldeki manzumelerini bir araya getirerek bu dîvânı oluşturduğunu belirten yazar, eserini belâgat ve fesâhat kuralları çerçevesinde düzenlediğini ifade eder. Son bölümde ise okurlardan, metindeki olası kusurları hoşgörüyle karşılamalarını ve kendisine hayır dualar etmelerini nezaketle rica eder. Çalışmada dîbâce metni günümüz Türkçesine aktarılarak şairin şiirin kaynağına ve yaratım sürecine dair sergilediği tutum, belirlenen alt başlıklar hâlinde analiz edilmiştir. Nihayetinde Kara Fazlî’nin dîbâcesinin yalnızca bir giriş metni olmadığı, aynı zamanda dönemin şiir estetiğini ve poetikasını aydınlatan kuramsal bir belge olduğu ortaya konmuştur.