Yirmi Birinci Yüzyılda Batı ile İlişkisinde Türkiye’de Tiyatro Eleştirisi
Öz
Yirmi birinci yüzyılda Türkiye’de tiyatro eleştirisini Batı ile ilişkisi bağlamında tartışmak, Anglo-Amerikan tiyatro eleştirisi düşünce ortamını kuşatan kriz söylemini zorunlu olarak gündeme getirir. Ancak Türkiye’de tiyatro eleştiri pratikleri bu tartışmaya eklemlenirken ontolojik bir tıkanıklık sergiler.
Bu çalışma, söz konusu tıkanıklığı verili bir kriz söylemi ile okumak yerine eleştiri sözcüğünün etimolojik imkan koşullarından hareketle eşik kavramını odağa alan alternatif bir düşünme biçimi önerir. Bu doğrultuda Hırvat tiyatro eleştirmeni Sanja Nikčević’in Avrupa ve Amerika tiyatro eleştirisi gelenekleri arasında kurduğu karşılaştırmalı tipoloji, Türkiye’deki mevcut durumu konumlandırmak adına analitik bir zemin olarak benimsenir. Çalışma, Türkiye’de tiyatro eleştirisini bu iki başat modelle kurduğu ilişkisinde kavramsal ve kurumsal olmak üzere iki başat eşik üzerinden analiz eder. Böylelikle Türkiye’de tiyatro eleştirisinin varlık zeminini meta-eleştirel bir perspektifle yeniden tartışmayı amaçlar.
Anahtar Kelimeler
Tiyatro Eleştirisi, Eleştirinin Krizi, Eleştirinin Eşiği, Meta-Eleştiri, Karşılaştırmalı Edebiyat
Kaynakça
- Alpan, Ezgi Deniz (2015). Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosunda Eleştiri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi.
- American Theatre Critics/Journalists Association (2024). “History ATCA”. https://americantheatrecritics.org/ (Erişim tarihi: 23 Şubat 2026).
- Yorulmaz, Avaşin (2017). Türkiye’de 2000’li Yıllardan Günümüze Tiyatro Eleştirisi. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Bauman, Zygmunt (1987). Legislators and Interpreters: On Modernity, Postmodernity and Intellectuals. Cambridge: Polity Press.
- Belkıs, Ö. (2020). Tiyatro yazarlığı: Oyun yazarlığı, dramaturgi, eleştiri. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları.
- Benjamin, Walter (2002). The Arcades Project (H. Eiland & K. McLaughlin, Trans.). Harvard University Press.
- Berger, Maurice (1998). “Introduction: The Crisis of Criticism”. The Crisis of Criticism. New York: The New Press.
- Brenson, Michael. (1998). Resisting the dangerous journey: The crisis of journalistic criticism. In M. Berger (Ed.), The crisis of criticism. New York: The New Press.
- Brustein, Robert (t.y.). “Drama Criticism: The Old Age of an Age-Old Profession”. https://www.shakespearetheatre.org/watch-listen/the-critic-and-the-real-inspector-hound-scholar-article/ (Erişim tarihi: 23 Şubat 2026).
- Butt, Gavin. (Ed.). (2005). After criticism: New responses to art and performance. Oxford: Blackwell Publishing.
