Tevfik Fikret’in Sühâ ve Pervîn Şiirinin Göstergebilim ve Kavramsal Sanat Perspektifinden Yeniden Okunması

Sanatın farklı disiplinleri arasında kurulan etkileşim, edebiyat ile görsel sanatlar arasında da uzun bir tarihi serüvene sahiptir. Edebi metinler yalnızca dilsel yapı yoğunlaşması olarak görülmez; aynı zamanda düşüncenin ve görselliğin kavram alanlarına dair anlam katmanları üretir. Bu çalışmada, edebiyat ve görsel sanat etkileşimini yansıtmak için Tevfik Fikret’in Sühâ ve Pervîn şiiri göstergebilim ve kavramsal sanat ekseninde disiplinlerarası yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, şiirde yer alan nesne ve mekân göstergelerinin yalnızca estetik birer unsur olmadığını, aynı zamanda kavramsal sanatın düşünsel üretim alanına dönüşen anlam katmanlarını belirtmektir. Bu doğrultuda orman, parlak bir tepe, pembe bulutlu gökyüzü ve Sühâ’nın hayal ormanı olmak üzere dört mekân göstergesinin anlamları çözümlenmiştir. Bu göstergelerle şiirsel mekânın sergi alanı gibi kurgulanıp kurgulanmadığı değerlendirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak Roland Barthes’ın düzanlam-yananlam modeli ile Algirdas J. Greimas’ın eyleyenler modeli kullanılmıştır. İlk aşamada şiirdeki mekân göstergelerinin düzanlamsal-yananlamsal karşılıkları belirlenmiş, ikinci aşamada ise göstergelerin anlatı içerisindeki işlevleri eyleyenler modeliyle değerlendirilmiştir. Tespit edilen bulgular, şiirin dört ayrı sergi salonu şeklinde yapılandığını ve mekânın fiziksel çevre olmaktan çıkarak öznelerin ruhsal yönelimlerini görünür kılan kavramsal bir sanat göstergesi alanına geçiş yaptığını belirtmektedir. Sonuç olarak çalışma, Sühâ ve Pervîn şiirini göstergebilimsel çözümlemeyle kavramsal sanat yaklaşımını bir araya getirerek yeniden okumayı ve literatüre özgün bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır.

The interaction established between different artistic disciplines has created a long-standing field of relationship between literature and visual arts. Literary texts are not only linguistic structures but also aesthetic constructions that generate multiple layers of intellectual and visual meaning. This study examines Tevfik Fikret’s Sühâ ve Pervîn through an interdisciplinary framework combining semiotics and conceptual art. The primary aim of the study is to demonstrate that the objects and spatial signs employed in the poem function not merely as aesthetic elements but also as conceptual structures that produce complex layers of meaning. In this context, four major spatial indicators the forest, the luminous hill, the sky filled with pink clouds, Sühâ’s imagined forest are analyzed in detail. The study investigates whether poetic space can be interpreted as conceptual exhibition area composed of interconnected symbolic sections. Methodologically, the research employs Roland Barthes’s denotation-connotation model and Algirdas J. Greimas’s actantial model. In the first stage, the denotative and connotative meanings of the spatial signs are identified and interpreted. In the second stage, narrative functions of these signs are examined through the actantial model in order to reveal their roles within the poem’s semantic structure. The findings indicate that poem is organized as four distinct exhibition rooms and space is transformed from physical environment into conceptual field of signs that reflects the emotional and psychological orientations of the subjects. Consequently, the study offers a new interpretation of Sühâ ve Pervîn by bringing together semiotic analysis and conceptual art, thereby contributing an original perspective to the existing literature.