“Susuyorum Öyleyse Var’ım”: Özdemir Asaf’ın Şiirlerinde Biliş, Benlik ve Özgür İrade

Şiir, bilişsel zekânın en karmaşık edimlerinden biri olmasına rağmen, uzun süre idrak sınırlarını aşan bir ruhsal faaliyetin ürünü olarak görülmüş ve bu nedenle akıldan çok sezgiyle ilişkilendirilmiştir. Ritüel ve mitlerle olan tarihsel bağı bu yaklaşımı pekiştirmiş; şiir duygu ve müzikle birlikte düşünülürken, akıl ise daha çok düzyazıyla özdeşleştirilmiştir. Bu çerçevede sezgi ve müzikalite, lirizm aracılığıyla şiirin özüne ait nitelikler olarak kabul edilmiştir. Modernizm ise bu yerleşik ayrımı sorgulayarak şiirin yalnızca bir duygu ifadesi değil, aynı zamanda bir düşünce ürünü olduğunu ileri sürmüş; duygu ile aklın şiirsel söylem içinde kaynaşabileceğini göstermiştir. T. S. Eliot'ın on yedinci yüzyıl metafizik şairlere yönelmesi de bu modernist poetikanın öncüllerinin modern öncesinde bulunduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Modern Türk şiirinde aynı poetik yönelim farklı biçimlerde gelişir: Nâzım Hikmet şiire ideolojik bilinci ve toplumsal çatışmayı taşırken, Orhan Veli gündelik yaşamın sıradan ayrıntılarını zekâya dayalı bir mizah ve nükte anlayışıyla yeniden yorumlayan bir şiir dili geliştirir. Bu makale, söz konusu dönüşümün modern Türk şiirindeki özgün temsilcilerinden biri olan Özdemir Asaf'ın şiirini bilişsel bir perspektiften incelemektedir. Asaf, aşkın dinamiklerini matematiksel kurgularla ele alırken, benlik ve özgür irade kavramlarını paradoksal düşünce yapıları içinde sorgulayarak şiire belirgin bir bilişsel boyut kazandırmaktadır.

Although poetry is one of the most complex manifestations of human cognition, it has long been regarded as the product of a spiritual activity that transcends the limits of rational comprehension and has therefore been associated more closely with intuition than with reason. Its historical ties to ritual and myth reinforced this view; while poetry came to be identified with emotion and music, reason was largely associated with prose. Within this framework, intuition and musicality were accepted, through lyricism, as intrinsic qualities of poetry. Modernism, however, challenged this established distinction by arguing that poetry is not merely an expression of emotion but also a mode of thought, demonstrating that emotion and reason can converge within poetic discourse. T. S. Eliot’s engagement with the seventeenth-century metaphysical poets is significant in this respect, as it suggests that the precursors of this modernist poetics can also be found in the premodern period. The same poetic orientation develops in different forms in modern Turkish poetry: While Nâzım Hikmet brings ideological consciousness and social conflict into poetry, Orhan Veli develops a poetic language that reinterprets the ordinary details of everyday life through humor and wit grounded in intelligence. Against this background, the present article examines the poetry of Özdemir Asaf as one of the distinctive representatives of this transformation in modern Turkish poetry from a cognitive perspective. Asaf approaches the dynamics of love through mathematical constructions and endows poetry with a distinctly cognitive dimension by interrogating the concepts of selfhood and free will through paradoxical structures of thought.