“Susuyorum Öyleyse Var’ım”: Özdemir Asaf’ın Şiirlerinde Biliş, Benlik ve Özgür İrade

Şiir, bilişsel zekânın en karmaşık edimlerinden biri olmasına rağmen, uzun süre idrak sınırlarını aşan bir ruhsal faaliyetin ürünü olarak görülmüş ve bu nedenle akıldan çok sezgiyle ilişkilendirilmiştir. Ritüel ve mitlerle olan tarihsel bağı bu yaklaşımı pekiştirmiş; şiir duygu ve müzikle birlikte düşünülürken, mekanik ve soğuk mantıkla özdeşleştirilen akıl düzyazıyla ilişkilendirilmiştir. Bu çerçevede, sezgi ve müzikalite, biçimsel olarak lirizm aracılığıyla şiirin özüne ait nitelikler olarak kabul edilmiştir. Modernizm ise bu yerleşik ayrımı sorgulayarak şiirin yalnızca bir duygu ifadesi değil, aynı zamanda bir düşünce ürünü olduğunu ileri sürer. Ayrıca duygu ile aklın birbirinden tamamen ayrı alanlar olmadığını, şiirsel söylem içinde kaynaşabildiğini gösterir. Bu bağlamda, T. S. Eliot’ın on yedinci yüzyıl metafizikçi şairlerine yönelmesi, modernist şiirle uyumlu örneklerin modern öncesinde de var olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Benzer bir eleştirel yönelim modern Türk şiirinde de görülür. Nâzım Hikmet şiire ideolojik bilinci taşırken, Orhan Veli gündelik yaşamın yapısını akıl ekseninde şiire dahil eder. Buna paralel olarak Özdemir Asaf şiire bilişsel bir perspektif kazandırır; aşkın dinamiklerini matematiksel kurgularla ele alırken, benlik ve özgür irade kavramlarını yer yer robotik bir mantığı andıracak biçimde sorgular.

Poetry, although one of the most complex operations of cognitive intelligence, has long been regarded as the product of a spiritual activity that exceeds the limits of cognition and has therefore been associated more with intuition than with reason. Its historical ties to ritual and myth have reinforced this view, aligning poetry with emotion and music, while reason—conceived as mechanical and governed by cold logic—has been linked to prose. In this framework, intuition and musicality, formally expressed through lyricism, have come to be seen as intrinsic to poetry. Modernism, however, challenges this inherited distinction by asserting that poetry is not merely an expression of feeling but also a product of thought. It further demonstrates that emotion and reason are not strictly separate domains, but can converge within a single poetic discourse. In this respect, T. S. Eliot’s engagement with the seventeenth-century metaphysical poets is significant, as it identifies pre-modern models compatible with modernist poetics. A similar critique emerges in modern Turkish poetry, where conventional poeticity is questioned. Nâzım Hikmet introduces ideological consciousness, while Orhan Veli foregrounds the structures of everyday life through a rational lens. In a comparable vein, Özdemir Asaf develops a cognitive perspective, exploring love through mathematical formulations and interrogating selfhood and free will in ways that at times evoke the logic of robotic systems.