Denetleme ve Yükseltme Görüngüsü Açısından Türkçede Mastar Cümleleri
Öz
Bu çalışmanın konusunu Türkçede mastar cümleleri oluşturmaktadır. Türkçede mastar cümleleri -mAk, -mA ve -(y)Xş biçimbirimleriyle kurulan bağımlı cümle tiplerinden biridir. Mastar cümleleri, tıpkı temel cümleler gibi kendilerine ait özne, nesne, tümleç gibi cümle ögelerini içerebilirler. Bu çalışmanın metodolojisi esas olarak Üretici Dilbilgisi Kuramına dayanmaktadır. Türkçede mastar cümleleri, Üretici Dilbilgisinin bir altkuramı olan İlkeler ve Değiştirgenler Kuramına bağlı iki ayrı görüngü kapsamında incelenmiştir: Denetleme ve yükseltme. İngilizce model alınarak oluşturulan bu kuram çeşitli dönüşüm işlemleriyle bütün dilleri ortak kurallarla incelemeyi hedeflemektedir. Dolayısıyla, bu çalışmada mastar cümleleri denetleme ve yükseltme görüngülerine göre incelenirken aynı zamanda Türkçe ve İngilizce tipi mastar cümleleri de birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmanın sonucunda Türkçe mastar cümlelerinin denetlemeye izin verirken, yükseltmeye ise izin vermediği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
mastar cümleleri, Üretici Dilbilgisi, denetleme, yükseltme, Türkçe
Kaynakça
- Atabay, Neşe, Kutluk, İbrahim ve Sevgi Özel (1983). Sözcük Türleri. Ankara: TDK
- Banguoğlu, Tahsin (2007). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK.
- Carnie, Andrew (2013). Syntax. A Generative Introduction. Oxford: Wiley-Blackwell.
- Chomsky, Noam (1981). Lectures on Government and Binding. Dordrecht: Foris.
- Crystal, David (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell.
- Ergin, Muharrem (2009). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak.
- Han, Chung-hye, Jeffrey Lidz, and Julien Musolino (2007). “Verb-raising and Grammar Competition in Korean: Evidence from Negation and Quantifier Scope”. Linguistic Inquiry 38:1-47.
- Hengirmen, Mehmet (2006). Türkçe Temel Dilbilgisi. Ankara: Engin.
- İmer, Kamile, Kocaman, Ahmet ve A. Sumru Özsoy (2013). Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
- Korkmaz, Zeynep (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: TDK.
