SOSYAL HİZMETLERİN YERELLEŞMESİ VE SOSYAL BELEDİYE İŞLETMECİLİĞİ: ENGELLİ VE YAŞLILARA YÖNELİK GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ÖRNEĞİNDE BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 69, 1142 - 1169, 29.12.2025

Esra Çıkmaz , Ahmet Arslan

https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1685971

Öz

Devletlerin toplum refahını en üst düzeye çıkarma ve hizmet memnuniyetini sağlama gibi bir takım görevleri vardır. Bu görevlerin bir kısmı merkezi yönetime ait iken diğer bir kısmı yerel yönetimlerce sağlanmaktadır. Belediyeler ise yerel yönetimler içerisinde sosyal hizmet yönünün daha belirgin olduğu kuruluşlar olarak engelli, yaşlı ve kimsesizlere yönelik bir takım hizmetleri sunmakta ve sosyal devlet olmanın gereklerini ilgili yasalar gereği yerine getirmeye çaba göstermektedir. Bu çalışmanın temel amacı, yerel yönetimlerin sosyal hizmet alanındaki işlevlerinin “sosyal belediyecilik” perspektifinden değerlendirilmesi çerçevesinde, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren Aktif Yaşam Merkezi ile Alzheimer Hasta ve Hasta Yakınları Buluşma Merkezi (Moral Evi) örneklerinin incelenmesidir. Araştırma, söz konusu merkezlerde sunulan hizmetlerin kapsamı, niteliği ile sosyal belediyecilik anlayışının uygulamadaki görünümünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Böylece, sosyal hizmetlerin yerel yönetimler eliyle sunulmasına ilişkin mevcut uygulamaların güçlendirilmesi ve sosyal politika geliştirme süreçlerine katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Araştırmada Türkiye’de yer alan 30 büyükşehir belediyesinin resmi web siteleri, sunulan sosyal belediyecilik anlayışı çerçevesinde ve engelli ve yaşlı bireylere yönelik sunulan hizmetler bakımından incelenmiş; bunun yanında örnek olarak ise Gaziantep Büyükşehir Belediyesi detaylı biçimde ele alınmıştır. Bunun için araştırmada, içerik analizi ve yerinde gözlem yöntemleri bir arada kullanılarak hem ulusal düzeyde genel bir değerlendirme hem de yerel düzeyde bir analiz gerçekleştirilmiştir. Gaziantep’teki Aktif Yaşam ve Eğitim Merkezi ile Moral Evi doğrudan ziyaret edilerek, yaşlı ve engelli bireylerin sosyal hayata katılımını destekleyici hizmetler analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, sosyal belediyecilik anlayışının yalnızca altyapı hizmetleriyle sınırlı kalmadığını, dezavantajlı gruplara yönelik çok boyutlu, kapsayıcı ve sürdürülebilir hizmetler sunduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, sosyal belediyecilikte iyi uygulama modeli olarak öne çıkmakta, diğer büyükşehir belediyelerine yaygınlaştırılabilecek bütüncül bir hizmet anlayışı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Hizmetler , Sosyal Belediye İşletmeciliği , Engelli ve Yaşlı Politikaları , Gaziantep Büyükşehir Belediyesi , Moral Evi ve Aktif Yaşam Merkezi. , Türkiye

Etik Beyan

Çalışma, etik kurallara uygun ve akademik dürüstlük ilkesine uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

LOCALIZATION OF SOCIAL SERVICES AND SOCIAL MUNICIPAL MANAGEMENT: AN EVALUATION OF THE GAZİANTEP METROPOLITAN MUNICIPALITY EXAMPLE FOR THE DISABLED AND ELDERLY

Öz

States have a number of duties, such as maximizing public welfare and ensuring service satisfaction. Some of these duties fall to the central government, while others are performed by local governments. Municipalities, as organizations with a more pronounced social service focus within local governments, provide a range of services for the disabled, the elderly, and the homeless, and strive to fulfill the requirements of a social state in accordance with relevant laws. The primary objective of this study is to examine the Active Living Center and the Alzheimer's Patient and Relatives Meeting Center (Morale House), both operating within the Gaziantep Metropolitan Municipality, within the framework of evaluating the social services functions of local governments from a "social municipality" perspective. The research aims to assess the scope and quality of services provided at these centers, as well as the practical application of the social municipality approach. This study aims to strengthen existing practices in the provision of social services by local governments and contribute to social policy development processes. The study examined the official websites of 30 metropolitan municipalities in Türkiye within the framework of their social municipality approach and the services provided for individuals with disabilities and the elderly. Furthermore, the Gaziantep Metropolitan Municipality was examined in detail as an example. To this end, the study utilized a combination of content analysis and on-site observation to conduct both a general national assessment and a local analysis. The Active Living and Education Center and the Morale House in Gaziantep were visited directly to analyze services that support the participation of elderly and disabled individuals in social life. The research findings reveal that the social municipality approach is not limited to infrastructure services but rather provides multidimensional, inclusive, and sustainable services for disadvantaged groups. Gaziantep Metropolitan Municipality, in particular, stands out as a model of good practice in social municipality, offering a holistic service approach that can be expanded to other metropolitan municipalities.

Anahtar Kelimeler

Social Sevices , Disabled and Elderly Policies , Gaziantep Metropolitan Municipality , Morale House and Active Living Center. , Türkiye , social municipality management

Kaynakça

• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu. (2004).
• 5393 sayılı Belediye Kanunu. (2005).
• Adana Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Akdoğan, Y. (2002). Ulusal soruna yerel çözüm: Sosyal belediyecilik. Eminönü Bülteni, Şubat sayısı.
• Akdoğan, Y. (2006). Sosyal belediyecilik. Yerel Siyaset Dergisi, (3), 44-45.
• Ankara Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Antalya Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Arıcı, K. (2022). Türk sosyal güvenlik hukuku. 1. Baskı, Ankara:Gazi Kitabevi.
• Aydın Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Aygen, M. (2014). Sosyal belediyecilik üzerine bir inceleme: Elazığ Belediyesi örneği. Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 1(1), 173-192.
• Balıkesir Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Berkün, S. (2017). Türkiye’de sosyal belediyecilik anlayışı. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 9(2), 582-598.
• Buluş, S. (2022). Engelli bireylere yönelik kamusal sosyal yardım ve sosyal hizmetler. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, (2022-2), 835-872.
• Bulut, Y., ve Bimay, M. (2024). Büyükşehir belediyelerindeki sorun alanları ve yeniden yapılandırma ihtiyacı. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 8(1),71-87.
• Bursa Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Çiçek, Ş.,E. (2012). Türkiye’de belediyelerin sosyal hizmet ve sosyal yardım politikaları: Batı Akdeniz örneği. Korza Yayıncılık: Ankara.
• Denizli Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Tuncay, A.,C., Ekmekçi, C., ve Gülver. E. (2021). Sosyal güvenlik hukuku dersleri, 21. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul.
• Ersöz, H. Y. (2006). Sosyal politika-refah devleti-yerel yönetimler ilişkisi. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 55(1), 759-775.
• Erzurum Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Eskişehir Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. (2025). Engelsiz Kent - Aktif Yaşam ve Eğitim Merkezi.
• Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Güneş, H., ve Arslan, A. (2021). Olağanüstü dönemlerde Türkiye’de sıçrama tezinin geçerliliği: Ekonometrik bir analiz. SSD Journal, 6(23), 230-245.
• Hatay Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Kayseri Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Kocaeli Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Konya Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Kurtkapan, H. (2024). Yerel yönetimlerin engelli ve yaşlı bireylere yönelik hizmetlerinin sosyolojik açıdan değerlendirilmesi: İstanbul örneği. Sosyolojik Bağlam Dergisi, 5(1) 72-84.
• Malatya Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Manisa Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Mardin Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Mermer, B., Şataf, C., ve Negiz, N. (2016). Türkiye’de sosyal belediyecilik anlayışı: Denizli Büyükşehir Belediyesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(4), 1299-1322.
• Mersin Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Muğla Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Ordu Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Özdemir, N., ve Arslan, A., (2025). Türkiye’deki KDV reformlarının KOBİ’lerin finansal raporlama kalitesi üzerindeki etkisi. 7. Uluslararası Boğaziçi Bilimsel Araştırmalar Kongresi (pp.96-109). İstanbul, Türkiye.
• Pekşen, S. N. (2014). Sosyal belediyecilik çerçevesinde engellilere sunulan hizmetler: Ankara Büyükşehir Belediyesi örneği (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Sakarya Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Sevinç, İ. (2015). Sosyal belediyecilik uygulamalarında kent bilgi sistemlerinin kullanımı: Konya Büyükşehir Belediyesi örneği. Yönetim ve Ekonomi, 22(1), 201-218.
• Şahinoğlu, İ. (2014). Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde Türkiye’de sosyal belediyecilik anlayışı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Şataf, C., ve Mermer, B. (2017). Avrupa'da sosyal belediyecilik anlayışı ve Türkiye. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(17), 13-33.
• Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Toprak, D., ve Şataf, C. (2017). Türkiye’de sosyal belediyecilik çerçevesinde sosyal harcamalar üzerine genel bir değerlendirme. Sayıştay Dergisi, 106, 63-84.
• Trabzon Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Uludağ Güler, Ç., ve Çakı, N. (2021). Büyükşehir belediyelerinin engellilere yönelik hizmetlerinin içerik analizi yöntemi ile değerlendirilmesi. Coğrafi Bilimler Dergisi 19(1), 92-127.
• Uşan, M.,F. (2009). Türk sosyal güvenlik hukukunun temel esasları, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
• Van Büyükşehir Belediyesi. (2025).
• Yıldırım, U., ve Göktürk, İ. (2008). Toplumsal sorunların çözümünde yeni belediyecilik anlayışı: Sosyal belediyecilik yaklaşımı. 1. Ulusal Yerel Yönetimler Sempozyumu (pp. 232-255). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.