Ebeveyn Teknoferansı ile Tükenmişliği Arasındaki İlişkide Tutumların Aracı Rolü

Öz

Bu araştırma ebeveyn teknoferansı ve ebeveyn tükenmişliği arasındaki ilişkide ebeveyn tutumlarının aracı rolünü incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmamıza 474 ebeveyn katılmıştır. Kesitsel nicel yöntemde ilişkisel tarama deseninde gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında Demografik Bilgi Formu, Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi Ölçeği, Ebeveyn Tutum Ölçeği ve Yaşam Örneklerinde Teknoloji Müdahalesi Ölçeği kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için yapılan Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon analizi sonucunda ebeveyn teknoferansı ile ebeveyn tükenmişliği arasında düşük düzeyde pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. Ebeveyn teknoferansı ile demokratik ebeveyn tutumu arasında düşük düzeyde negatif anlamlı, otoriter ebeveyn tutumu arasında orta düzeyde pozitif anlamlı, aşırı koruyucu ebeveyn tutumu arasında düşük düzeyde pozitif anlamlı ve izin verici ebeveyn tutumu düşük düzeyde pozitif anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bununla birlikte ebeveyn tutumlarının ebeveyn tükenmişliği ve teknoferansı arasındaki ilişkide aracı rolünü incelemek için bootstrapping analizi yapılmıştır. Analiz sonuçları otoriter ve izin verici tutumun bu ilişkide tam aracılık, demokratik tutumun ise kısmi aracılık rolü bulunduğunu göstermiştir. Aşırı koruyucu tutumun ise anlamlı bir aracı rol göstermediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ebeveyn Teknoferansı
• Ebeveyn Tutumu
• Ebeveyn Tükenmişliği
• Teknoferans

The Mediating Role of Parenting Attitudes in The Relationship Between Parental Technoference and Parental Burnout

Öz

This study was conducted to examine the mediating role of parenting attitudes in the relationship between parental technoference and parental burnout. A total of 474 parents participated in the study. The study employed a cross-sectional quantitative approach within a correlational survey design. Data were collected using the Demographic Information Form, the Parental Burnout Assessment Scale, the Parenting Attitude Scale, and the Technology Interference in Life Examples Scale. Pearson Product–Moment Correlation analysis revealed a low-level positive significant relationship between parental technoference and parental burnout. Low-level negative significant relationships were found between parental technoference and democratic parenting attitude, while moderate-level positive significant relationships were found with authoritarian parenting attitude, and low-level positive significant relationships were found with overprotective and permissive parenting attitudes. In addition, bootstrapping analysis was conducted to examine the mediating role of parenting attitudes in the relationship between parental burnout and technoference. The results indicated that authoritarian and permissive attitudes had a full mediating role in this relationship, whereas the democratic attitude had a partial mediating role. It was determined that the overprotective attitude did not show a significant mediating role.

Anahtar Kelimeler

• Parental Technoference
• Parenting Attitudes
• Parental Burnout
• Technoference

Kaynakça

1. Akbağ, M., & Sayıner, B. (2021). Dijital teknolojinin yansımaları: Ebeveyn teknoferansı ve sosyotelizmi. Humanistic Perspective, 3(3), 753-778. https://doi.org/10.47793/hp.996220
2. Ante-Contreras, D. (2016). Distracted parenting: How social media affects parent-child attachment (Master's Theses, California State University). https://scholarworks.lib.csusb.edu/etd/292/
3. Apaydın, B. (2024). Ebeveyn stresi, ebeveyn tutumları ve ebeveyn çocuk iletişimi arasındaki ilişki (Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
4. Arıkan, G., Üstündağ-Budak, A. M., Akgün, E., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2020). Validation of the Turkish version of the parental burnout assessment (PBA). New Directions for Child and Adolescent Development, 2020(174), 15–32. https://doi.org/10.1002/cad.20375
5. Avcı, F.M. (2023). Dijital ebeveynlik farkındalığı ve ebeveyn tutumlarının çocuklarda ekran bağımlılığı ile ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi, İzmir Bakırçay Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Avcı, F.M. (2023). Dijital ebeveynlik farkındalığı ve ebeveyn tutumlarının çocuklarda ekran bağımlılığı ile ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi, İzmir Bakırçay Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
7. Aydıner, M. N., (2024). Kadın öğretmenlerin aile hayatı ve çocuk yetiştirme tutumu ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki: bir özel okul örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
8. Aydoğdu, F. & Çevik, Ö. (2020). Okul psikolojik danışmanlarının sosyotelist davranışlarının, sosyotelizme maruz kalma ve yalnızlık düzeyleri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Humanistic Perspective, 2(3), 219-230. https://doi.org/10.47793/hp.810850

9. Barr, R., Kirkorian, H., Radesky, J., Coyne, S., Nichols, D., Blanchfield, O., Rusnak, S., Stockdale, L., Ribner, A., Durnez, J., Epstein, M., Heimann, M., Koch, F.-S., Sundqvist, A., Birberg-Thornberg, U., Konrad, C., Slussareff, M., Bus, A.,
10. Bellagamba, F., & Fitzpatrick, C. (2020). Beyond screen time: A synergistic approach to a more comprehensive assessment of family media exposure during early childhood. Frontiers in Psychology, 11, 1283. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01283
11. Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887- 907. https://doi.org/10.2307/1126611
12. Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen and J. S. Long (Eds.), Testing structural equation models (pp. 136-162). Sage.
13. Büyükşahin Çevik, G., & Çelikkaleli, Ö. (2010). Ergenlerin arkadaş bağlılığı ve internet bağımlılığının cinsiyet, ebeveyn tutumu ve anne baba eğitim düzeylerine göre incelenmesi. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 225-240.
14. Can, A. (2019). SPSS ile Bilimsel Araştırma Sürecinde Nicel Veri Analizi (6. baskı). Pegem Akademi.
15. Cengiz Saltuk, M. & Erciyes, C. (2020). Okul öncesi̇ çocuklarda teknoloji̇ kullanımına i̇li̇şki̇n ebeveyn tutumlarına dair bir çalışma. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 4(2), 106-120.
16. Chamam, S., Forcella, A., Musio, N., Quinodoz, F., & Dimitrova, N. (2024). Effects of digital and non-digital parental distraction on parent-child ınteraction and communication. Front Child Adolesc Psychiatry, 3, 1330331. https://doi.org/10.3389/frcha.2024.1330331
17. Chang, L., & Zhang, H. (2025). Longitudinal association between parental technoference and adolescent academic burnout: Anxiety and sex matter. Psychology in the Schools. https://doi.org/10.1002/pits.23579
18. Corkin, M. T., Henderson, A. M. E., Peterson, E. R., Kennedy-Costantini, S., Sharplin, H. S., & Morrison, S. (2021). Associations between technoference, quality of parent-infant interactions, and infants' vocabulary development. Infant Behavior & Development, 64, 101611. https://doi.org/10.1016/j.infbeh.2021.101611
19. Coyne, S. M., Padilla- Walker, L. M., Fraser, A. M., Fellows, K., & Day, R. D. (2014). “Media time = family time”: positive media use in families with adolescents. Journal of Adolescent Research, 29(5), 663-688. https://doi.org/10.1177/0743558414538316
20. Çaşka, A. (2024). Ebeveyn tükenmişliğinin yordayıcıları olarak eş desteği, stresle başa çıkma tutumları ve mükemmeliyetçilik (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
21. Darling, N., & Steinberg, L. (1993). Parenting style as context: An integrative model. Psychological Bulletin, 113(3), 487–496. https://doi.org/10.1037/0033-2909.113.3.487
22. Dolan, S. N. (1987). The relationship between burnout and job satisfaction in nurses. Journal of Advanced Nursing, 12(1), 3–12. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.1987.tb01297.x
23. Eroğlu, F., & Parlar, H. (2018). Evli kadın ve erkeklerde psikolojik iyi oluşun ebeveyn tutumuna etkisinin incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17(33), 89-101.
24. Gelen, İ., Kumcağız, H, İstif, N., Sandalcılar, E. (2024). Sosyal medyayı aktif kullanan ebeveynlerin kişilik özellikleri ve ebeveyn tutumlarının aile içi iletişimi ile ilişkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(2), 1341-1432. https://doi.org/10.7822/omuefd.1455013
25. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
26. Griffith, A.K. (2022). Parental burnout and child maltreatment during the COVID-19 pandemic. Journal of Family Violence, 37, 725–731 https://doi.org/10.1007/s10896-020-00172-2
27. Hiniker, A., Sobel, K., Suh, H., Sung, Y. C., Lee, C. P., & Kientz, J. A. (2015). Texting while Parenting: How Adults Use Mobile Phones while Caring for Children at the Playground. CHI’15: Proceedings of the 33rd Annual ACM Conference on Human Factors in Computing Systems, Seoul. https://doi.org/10.1145/2702123.2702199
28. Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55.
29. İnanç, L., Altıntaş, M., & Barış, T. (2017). Relationship between parental attitudes in raising children and personality types. International Journal of Social Sciences and Education Research, 3(5), 1731-1745. https://doi.org/10.24289/ijsser.336505
30. Jago, R., Davison, K.K., Thompson, J.L., Page, A.S., Brockman, R., & Fox, K. R. (2011). Parental Sedentary Restriction, Maternal Parenting Style and Television Viewing Among 10- to 11-Year-Olds. PEDIATRICS. https://doi.org/10.1542/peds.2010-3664
31. Jiang, P., Yang, X. & Zhu, L. (2024). Technoference interacts with parenting practices to predict children’s attentional control indexed by intraindividual reaction time variability. J Child Fam Stud, 33, 1712–1725. https://doi.org/10.1007/s10826-024-02835-w
32. Karabulut Demir, E. ve Şendil, G. (2008). Ebeveyn tutum ölçeği (ETÖ). Türk Psikoloji Yazıları, 11(21), 15-25.
33. Karadağ, E., Tosuntaş, Ş. B., Erzen, E., Duru, P., Bostan, N., Mızrak Şahin, B., Babadağ, B. (2016). Sanal dünyanın kronolojik bağımlılığı: Sosyotelizm (phubbing). Addicta: The Turkish Journal on Addiction, 3(2), 223‒269.
34. Karasar, N. (2016). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler (31. baskı). Nobel Yayıncılık.
35. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford.
36. Koca, T. M. (2024). Ebeveynlerde dijital farkındalık ve dijital bağımlılık: Ebeveyn tutumunun aracı rolü (Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez
37. Konrad, C., Hillmann, M., Rispler, J., Niehaus, L., Neuhoff, L., & Barr, R. (2021). Quality of mother-child interaction before, during, and after smartphone use. Frontiers in Psychology, 12, 616656. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.616656
38. Le Vigouroux, S., Scola, C., Raes, M. E., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2017). The big five personality traits and parental burnout: protective and risk factors. Personality and Individual Differences, 119, 216–219. https://doi.org/10.1016/j.paid.2017.07.023
39. Liu, Q., Wu, J., Zhou, Z., & Wang, W. (2020). Parental technoference and smartphone addiction in Chinese adolescents: The mediating role of social sensitivity and loneliness. Children and Youth Services Review, 118, 105434. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105434
40. MacCallum, R. C., Browne, M. W., & Sugawara, H. M. (1996). Power analysis and determination of sample size for covariance structure modeling. Psychological Methods, 1, 130-149. https://doi.org/10.1037/1082-989X.1.2.130
41. McDaniel, B. T. (2019). Parent distraction with phones, reasons for use, and impacts on parenting and child outcomes: A review of the emerging research. Human Behavior and Emerging Technologies, 1(2), 72-80. https://doi.org/10.1002/hbe2.139
42. McDaniel, B. T., Coyne, S. M., & Holmes, E. K. (2012). New mothers and media use: Associations between blogging, social networking, and maternal well-being. Maternal and Child Health Journal, 16(7), 1509-1517. https://doi.org/10.1007/s10995-011-0918-2
43. McDaniel, B. T., & Coyne, S. M. (2016). “Technoference”: The interference of technology in couple relationships and implications for women’s personal and relational well-being. Psychology of Popular Media Culture, 5(1), 85-98. https://doi.org/10.1037/ppm0000065
44. McDaniel, B. T., Galovan, A. M., Cravens, J. D., & Drouin, M. (2018). “Technoference” and implications for mothers’ and fathers’ couple and coparenting relationship quality. Computers in Human Behavior, 80, 303–313. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.11.019
45. McDaniel, B. T., Pater, J., Cornet, V., Mughal, S., Reining, L., Schaller, A., Radesky, J., & Drouin, M. (2023). Parents’ desire to change phone use: Associations with objective smartphone use and feelings about problematic use and distraction. Computers in Human Behavior, 148, 107907. https://doi.org/10.1016/j.chb.2023.107907
46. McDaniel, B. T., & Radesky, J. S. (2018). Technoference: Parent distraction with technology and associations with child behavior problems. Child Development, 89(1), 100-109. https://doi.org/10.1111/cdev.12822
47. Meeus, A., Coenen, L., Eggermont, S., & Beullens, K. (2021). Family technoference: Exploring parent mobile device distraction from children’s perspectives. Mobile Media & Communication, 9(3), 584-604. https://doi.org/10.1177/2050157921991602
48. Mikolajczak, M., Brianda, M. E., Avalosse, H., & Roskam, I. (2018). Consequences of parental burnout: Its specific effect on child neglect and violence. Child Abuse & Neglect, 80, 134–145. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.03.025
49. Mikolajczak, M., Gross, J. J., & Roskam, I. (2019). Parental burnout: What is it, and why does it matter? Clinical Psychological Science, 7(6), 1319–1329. https://doi.org/10.1177/2167702619858430
50. Nasser-Abu Alhija, F., & Wisenbaker, J. (2006). A Monte Carlo study investigating the impact of item parceling strategies on parameter estimates and their standard errors in CFA. Structural Equation Modeling, 13, 204-228.
51. Ochoa, W., Reich, S. M., & Farkas, G. (2020). The observed quality of caregiver-child ınteractions with and without a mobile screen device. Academic Pediatrics, 21(4), 620-628. https://doi.org/10.1016/j.acap.2020.07.012
52. Ogata, Y., Matsumoto, T., Suzuki, Y., Nishigori, T., Goto, A., Sato, A., Fukuda, T., Imaizumi, K., Kyozuka, H., Murata, T., Nagasaka, Y., Nishigori, H., Fujimori, K., Yasumura, S., Hosoya, M., Hashimoto, K., & The Japan Environment and Children’s Study Group. (2025). Association between the duration of mothers’ digital media use while with their children and two-year-old children’s development from the Japan Environment and Children’s Study. Scientific Reports, 15, 10137. https://doi.org/10.1038/s41598-025-87430-9
53. Örtücü, E. (2023). Ebeveynlerin çocuklarıyla kurdukları ilişki ile sosyotelist olma durumlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
54. Özcan, A. & Tezel Şahin, F. (2023). Teknoferans: Teknoloji cihazı müdahale ölçeği ve yaşam örneklerinde teknoloji müdahalesi ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (14), 1-24. https://doi.org/10.21733/ibad.1190823
55. Özbek, N. & Baltacı, Ö. (2024). Ebeveyn teknoferansı: Bir sistematik derleme çalışması. Yurtal, F. (Yay. Haz.), Rehberlik ve psikolojik danışmada güncel konular II içinde (s. 353 381). BİDGE Yayınları.
56. Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879–891. https://doi.org/10.3758/BRM.40.3.879
57. Prikhidko, A. & Swank J.M. (2020). Exhausted parents experience of anger: The relationship between anger and burnout. The Family Journal, 28(3), 283–289. https://doi.org/10.1177/1066480720933543
58. Qiao, L., & Liu, Q. (2020). The effect of technoference in parent-child relationships on adolescent smartphone addiction: The role of cognitive factors. Children and Youth Services Review, 118, 105340. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105340
59. Radesky, J. S., Kistin, C. J., Zuckerman, B., Nitzberg, K., Gross, J., Kaplan-Sanoff, M., Augustyn, M., & Silverstein, M. (2014). Patterns of mobile device use by caregivers and children during meals in fast food restaurants. Pediatrics, 133(4), 843–849. https://doi.org/10.1542/peds.2013-3703
60. Radesky, J. S., Kistin, C., Eisenberg, S., Gross, J., Block, G., Zuckerman, B., & Silverstein, M. (2016). Parent perspectives on their mobile technology use: The excitement and exhaustion of parenting while connected. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 37(9), 694–701. https://doi.org/10.1097/DBP.0000000000000357
61. Roskam, I., Brianda, M., E., & Mikolajczak, M. (2018). A step forward in the conceptualization and measurement of parental burnout: The parental burnout assessment (PBA). Frontiers in Psychology, 9, 758. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00758
62. Shao, T., Zhu, C., Lei, H., Jiang, Y., Wang, H., & Zhang, C. (2024). The relationship of parent-child technoference and child problematic smartphone use: The roles of parent-child relationship, negative parenting styles, and children’s gender. Psychology Research and Behavior Management, 17, 2067–2081. https://doi.org/10.2147/PRBM.S456411
63. Stockdale, L. A., Coyne, S. M., & Padilla-Walker, L. M. (2018). Parent and child technoference and socioemotional behavioral outcomes: A nationally representative study of 10- to 20-year-old adolescents. Computers in Human Behavior, 88, 219–226. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.06.034
64. Swit, C. S., & Breen, R. (2022). Parenting during a pandemic: predictors of parental burnout. Journal of Family Issues, 44(7), 1817-1837. https://doi.org/10.1177/0192513X211064858
65. Swit, C. S., Crossen, S., Kelly, C., Coyne, S. M., & van Gerwen, J. (2025). “Just five more minutes”: Exploring children’s perspectives on parents’ device use. Journal of Child and Family Studies, 34(6), 1462–1473. https://doi.org/10.1007/s10826-025-03089-w
66. Tabachnick, B.G. and Fidell, L.S. (2001) Using Multivariate Statistics. 4th Edition, Allyn and Bacon, Boston.
67. Tural, B. (2023). Çalışan annelerde eş desteği ile ebeveyn tükenmişliği arasındaki ilişkide iş-aile çatışmasının aracı rolü (Yüksek Lisans Tezi, İbn Haldun Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
68. Wolfers L. N. (2021). Parental mobile media use for coping with stress: A focus groups study. Human Behavior and Emerging Technologies, 3(2), 304–315. https://doi.org/10.1002/hbe2.252
69. Yıldız, E., Keşşafoğlu, D., Altundal, M. N., Akel, G., & Uzundağ, B. A. (2025). Navigating the digital age: Children’s self-regulatory skills and technoference in parent–child interactions. Family Relations, 1–15. https://doi.org/10.1111/fare.13179
70. Zayia, D., Parris, L., McDaniel, B., Braswell, G., & Zimmerman, C. (2021). Social learning in the digital age: Associations between technoference, mother-child attachment, and child social skills. Journal of School Psychology, 87, 64-81. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2021.06.002
71. Zhang, J., Zhang, Q., Xiao, B., Cao, Y., Chen, Y., & Li, Y. (2025). Parental technoference and child problematic media use: Meta-analysis. Journal of medical Internet research, 27, e57636. https://doi.org/10.2196/57636