FUTBOL FANATİZMİ VE VAR: TARAFTARLARIN FANATİKLİK DÜZEYLERİ İLE VIDEO YARDIMCI HAKEM UYGULAMASINA YÖNELİK TUTUMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışma, futbol taraftarlarının fanatiklik düzeylerinin Video Yardımcı Hakem (VAR) uygulamasına yönelik tutumları üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya, 278 erkek ve 174 kadın olmak üzere toplam 452 taraftar katılmıştır. Veri toplama aracı olarak; araştırmacılar tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu”, Taşmektepligil ve arkadaşları (2015) tarafından geliştirilen “Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği” ve Kayhan ve ark. (2020) tarafından geliştirilen “Türk Futbolunda Video Yardımcı Hakem (VAR) Uygulamasına Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılmıştır. Fanatiklik ölçeği, 13 madde ve 2 alt boyuttan oluşan 4’lü Likert tipi bir ölçektir. VAR’a yönelik tutum ölçeği ise 20 madde ve 4 alt boyuttan oluşan 7’li Likert tipi bir yapıya sahiptir. Verilerin analizinde, tanımlayıcı istatistikler, bağımsız gruplar için T-Testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve korelasyon testi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, taraftarların fanatiklik düzeyleri (şiddete yönelik düşünce ve eylem eğilimi) ile VAR uygulamasına yönelik seyir zevki (r=-,147), adaleti sağlama (r=-,146) ve devamlılık (r=-,198) algıları arasında negatif yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Bulgular, taraftarların VAR’ın seyir zevkini azalttığı yönünde olumsuz, adalet sağladığı konusunda ise kararsız ancak kısmen olumlu bir tutum sergilediklerini göstermektedir. Bununla birlikte, taraftarlar VAR’ın futbolun sürdürülebilirliği için gerekli olduğuna olumlu, futbol kamuoyunun sistem hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığına ise olumsuz yaklaşmaktadır. Sonuç olarak, fanatiklik düzeyi taraftarların teknolojiye bakış açısını belirleyen kritik bir faktördür. Araştırma bulguları, VAR sisteminin futbol kamuoyunda tam bir meşruiyet kazanabilmesi için taraftar psikolojisi ve seyir keyfi ile adalet arasındaki dengenin daha iyi yönetilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Video Yardımcı Hakem uygulaması
• fanatiklik
• tutum

FOOTBALL FANATICISM AND VAR: EXAMINING THE RELATIONSHIP BETWEEN FANS' LEVELS OF FANATICISM AND ATTITUDES TOWARD THE VIDEO ASSISTANT REFEREE SYSTEM

Öz

This study aimed to examine the impact of football fans' fanaticism levels on their attitudes toward the Video Assistant Referee (VAR) system. A total of 452 fans participated in the research, including 278 males and 174 females. Data were collected using a "Personal Information Form," the "Football Fan Fanaticism Scale" developed by Taşmektepligil et al. (2015), and the "Attitude Towards Video Assistant Referee (VAR) System in Turkish Football Scale" developed by Kayhan et al. (2020). The fanaticism scale is a 4-point Likert-type instrument comprising 13 items across two sub-dimensions, while the VAR attitude scale is a 7-point Likert-type instrument consisting of 20 items across four sub-dimensions. Descriptive statistics, independent samples t-tests, one-way analysis of variance (ANOVA), and correlation analyses were employed for data analysis. The results revealed significant negative correlations between fans' fanaticism levels (specifically tendencies toward violence and action) and their perceptions of game enjoyment (r = −.147), fairness (r = −.146), and continuity (r = −.198) regarding the VAR system (p < 0.05). Findings indicated that fans generally held negative views about VAR's impact on game enjoyment, were ambivalent but somewhat positive about its role in ensuring fairness, and expressed positive attitudes toward its necessity for the sustainability of football. However, they perceived public knowledge about the system as insufficient. In conclusion, fanaticism levels are a critical factor shaping fans' perceptions of technology in sports. These findings suggest that for the VAR system to gain full legitimacy within the football community, a more effective balance must be achieved between fan psychology, game enjoyment, and the pursuit of fairness.

Anahtar Kelimeler

• Video Assistant Referee application
• fanaticism
• attitude

Kaynakça

1. AA.com.tr. (2025). Fenerbahçe Kulübü Başkanı Ali Koç VAR kararlarını eleştirdi. Erişim Tarihi: 10.08.2025. Erişim Bağlantısı: https://www.aa.com.tr/tr/futbol/ali-koc-var-uygulamalarinda-standartlarin-yakalanamamasi-karmasaya-sebep-olmakta/1663619
2. Agusman, R., & Setiawan, C. (2018). The phenomenological study of fanaticism of football pss sleman supporters. In 2nd Yogyakarta International Seminar on Health, Physical Education, and Sport Science (YISHPESS 2018) and 1st Conference on Interdisciplinary Approach in Sports (CoIS 2018) (pp. 523-525). Atlantis Press.
3. Caz, Ç., Çoban, O., & Gökkaya, D. (2021). Video yardımcı hakem (VAR) sisteminin futbolda genel yansımaları üzerine bir araştırma. Spor Eğitim Dergisi, 5(3), 98-113.
4. Çar, B. (2022). VAR (Video Asistant Referee) ile ilgili üniversite öğrencilerinin görüşlerinin incelenmesi. ERPA 2022, 158.
5. Demir, O., & Bektaş, M. (2022). Video Yardımcı Hakem Uygulamasının (VAR) Türk futbolu üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Enderun, 6(2), 168-180.
6. Demir, O., Bektaş, M., & Kaya, S. (2021). Var mısın? Futbolcu ve hakemlerin video yardımcı hakem uygulamasına yönelik tutumlarının incelenmesi. In International Conference on Innovative Academic Studies. Konya.
7. Doğaner, S., Erdeveciler, Ö., Balcı, V., Uyar, Y., Bağış, T. Ö., & Ercan, M. (2021). Futbol taraftarlarının fanatiklik düzeylerinin belirlenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(4), 257-269.
8. Ekizoğlu, Ö., & Akyüz, M. S. (2022). Türk futbolunda seyircilerin video yardımcı hakem (VAR) uygulamasına bakış açılarının incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(Özel Sayı 1), 622-635.

9. Engin, S. G., & Çelik, V. O. (2019). VAR’lığın yeter! Hakemlerin gözünden video yardımcı hakem sistemi. International Journal of Sport Culture and Science, 7(2), 53-68.
10. Erdoğan, Ç. H. (2021). Futbolcuların video yardımcı hakem “VAR” sistemi hakkındaki görüşleri. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 113-123.
11. Errekagorri, I., Castellano, J., Echeazarra, I., & Lago-Peñas, C. (2020). The effects of the Video Assistant Referee system (VAR) on the playing time, technical-tactical and physical performance in elite soccer. International Journal of Performance Analysis in Sport, 20(5), 808-817.
12. Güler, C. (2020). Futbol taraftarlarının fanatiklik ve lisanslı ürün satın alma düzeylerinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(32), 4784-4808.
13. Fillis, I., & Mackay, C. (2014). Moving beyond fan typologies: The impact of social integration on team loyalty in football. Journal of Marketing Management, 30(3-4), 334-363.
14. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. New York: McGraw-Hill.
15. Hamsund, T. and Scelles, N. (2021). Fans’ perceptions towards video assistant referee (VAR) in the english Premier League. Journal of Risk and Financial Management, 14(12), 573. https://doi.org/10.3390/jrfm14120573
16. Işın, A. (2023). Video yardımcı hakem uygulamasının hakem kararları üzerine etkileri: tanımlayıcı araştırma. Turkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 15(2).
17. Iwuagwu, A. O., Ekoh, C. P., Ngwu, C. N., & Gyimah, A. A. (2023). The impact of football fanaticism on the wellbeing of young men in Nigeria: Implication for social work practice. Cogent Social Sciences, 9(1), 2168792. İlk, Ç., Çavuşoğlu, S. B., & Güler, C. (2020). Futbol taraftarlarının fanatiklik ve lisanslı ürün satın alma düzeylerinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(32), 4784-4808.
18. Karafil, A. Y. (2023). Examination of football referees' attitudes towards video assistant referee system (VAR) by Q Method. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(1), 99-112.
19. Kasi, M. (2023). Unveiling the sentiments and opinions of football fans towards video assistant referee (VAR) technology: A natural language processing analysis. European Chemical Bulletin. 12 (4), 5352 –5362.
20. Kayhan, R. F., Bardakçı, S., & Caz, Ç. (2020). Türk futbolunda video yardımcı hakem (VAR) uygulamasına yönelik tutum ölçeği geliştirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 16(27), 571-596.
21. Kolbinger, O. and Knopp, M. (2020). Video kills the sentiment—exploring fans’ reception of the video assistant referee in the english premier league using twitter data. Plos One, 15(12), e0242728. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0242728
22. Kossakowski, R. and Besta, T. (2022). Beyond Stereotypes: Women And Their Engagement in Football Fandom. International Review for the Sociology of Sport, 58(6), 951-970. https://doi.org/10.1177/10126902221145458
23. Kurak, K. (2020). Lise öğrencilerinin futbol fanatiklik düzeylerinin incelenmesi. GERMENİCA Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 28-36.
24. Kural, S. (2017). Futbol Süperlig takım taraftarlarının sporda fanatizm ve şiddete ilişkin görüşleri (Master's thesis, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
25. Lago-Peñas, C., Ezequiel, R., & Anton, K. (2019). How does Video Assistant Referee (VAR) modify the game in elite soccer? International Journal of Performance Analysis in Sport, 19(4), 646-653.
26. Schwab, S., Steverding, P., & Rein, R. (2023). The evaluation of the video assistant referee from referees’ and spectators’ perspectives in soccer–a case study of the German Bundesliga. Soccer & Society, 24(8), 1027-1040.
27. Shane-Nichols, A., McCrohan, D., & Chung, T. (2020). Nfl fans' identity and consumption behavior by gender. Sport Business and Management an International Journal, 11(2), 125-142. https://doi.org/10.1108/sbm-08-2018-0060
28. Tabuk, M. E. (2022). Futbolda uygulanan video yardımcı hakem sistemi hakkında taraftar tutumlarını belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(2), 432-449.
29. Tamir, I., & Bar-Eli, M. (2021). The moral gatekeeper: Soccer and technology, the case of Video Assistant Referee (VAR). Frontiers in Psychology, 11, 613469.
30. Tanyeri, L. (2019). Futbol taraftarı fanatikliği: Üniversite öğrencileri örneği. Spor Eğitim Dergisi, 3(2), 89-97.
31. Taşmektepligil, M. Y., Çankaya, S., & Tunç, T. (2015). Futbol Taraftarı Fanatiklik Ölçeği. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 6(1), 41-49.
32. Turan, E. B., Uğurlu, A., Şakar, M., & Sarıkaya, E. (2018). Öğrenci taraftar topluluklarının futbol fanatiklik düzeylerinin belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi örneği. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 1(2), 74-80.
33. Uyar, Y. (2021). Futbol taraftarlarının fanatiklik düzeylerinin belirlenmesi. Spormetre The Journal of Physical Education and Sport Sciences, 19(4), 257-269. https://doi.org/10.33689/spormetre.1000343
34. Winand, M., Schneiders, C., Merten, S., & Marlier, M. (2021). Sports fans and innovation: An analysis of football fans’ satisfaction with video assistant refereeing through social identity and argumentative theories. Journal of Business Research, 136, 99-109.
35. Yıldız, H., & Açak, M. (2018). Lise öğrencilerinin futbol fanatiklik düzeylerinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 738-748.
36. Yılmaz, T. (2023). Football fanaticism levels of Turkish university students in terms of sports literacy and different variables. International Journal of Education and Literacy Studies, 11(4), 318-324.
37. Zelyurt, M. K. (2017). Sonuçları Açısından 3 Temmuz Şike Olayı. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(1), 16-32.