Buket Uzuner'in Gezi Eserlerinde Yolculuk İmgesi

Yıl 2024, Cilt: 9 Sayı: 2, 13 - 28, 24.12.2025

Kezban Hazal Özdemir

Öz

Yolculuk, insanlık tarihiyle paralel bir geçmişe sahiptir. İnsanın doğumuyla başlayan fiziksel yolculuğu, içsel yolculuğu da beraberinde getirmiştir. İnsana ait bütün dönüşüm ve yaşayışlar yol üzerinde meydana gelir ve bu nedenle yolculuk, edebiyatın beslendiği en zengin kaynaklardan biridir. Edebiyatın insanı ele alması, onu diğer disiplinlerle, en çok da psikoloji ile, etkileşim haline girmesine neden olur ve aralarında gelişen bu yakın ilişki yolculuk imgesini anlamlandırmada yardımcı bir role sahiptir. Bu çalışmada Buket Uzuner’in ‘Bir Siyah Saçlı Kadının Gezi Notları’, ‘Şehir Romantiğinin Günlüğü;’ ve ‘New York Seyir Defteri’ adlı gezi türündeki eserleri, yolculuk imgesi merkezinde incelenmiştir. İnceleme, Joseph Campbell’in monomitinin çekirdek birimi olan ‘ayrılma-erginlenme-dönüş’ çerçevesinde yapılmış olup Carl Gustav Jung’un bilinç, bilinç dışı ve arketip kuramları temel alınmıştır. Buket Uzuner’in kendi deneyimlerini oluşturan ve kurgusal bir zemine dayanmayan bu eserleri, yalnızca fiziksel bir yolculuk değil, içsel bir dönüşüm alanı sunduğu savunulur. Bu nedenle, eserlerde yer verilen metinlerin izin verdiği ölçüde, yazarın anlatısındaki içsel dönüşüm çözümlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

buket Uzuner , yolculuk imgesi , arketip , monomit , bireyleşme , benlik

The İmage of Travel in Buket Uzuner's Travel Works

Öz

The concept of journey possesses a history parallel to that of humanity itself. The physical journey that commences with the birth of an individual simultaneously initiates an inner journey. All human transformations and experiences occur along this path; thus, the journey constitutes one of the richest sources from which literature draws. Literature’s engagement with the human condition brings it into interaction with other disciplines, most prominently psychology, and this close relationship plays a significant role in the interpretation of the journey motif. This study examines Buket Uzuner’s travel writings, Bir Siyah Saçlı Kadının Gezi Notları, Şehir Romantiğinin Günlüğü and New York Seyir Defteri, with a focus on the image of the journey. The analysis is conducted within the framework of Joseph Campbell’s monomyth model, which consists of the stages of departure, initiation and return, and is grounded in Carl Gustav Jung’s theories of consciousness, the unconscious and archetypes. It is argued that these works, which are shaped by Uzuner’s personal experiences and do not rely on fictional constructs, offer a space not only for physical travel but also for inner transformation. Accordingly, to the extent permitted by the texts, the author’s internal transformation, as reflected in the narrative, has been examined.

Anahtar Kelimeler

Buket Uzuner , journey image , archetype , monomyth , individuation , individuality

Kaynakça

• Akçakaya, Ü. (2022). Kahraman (Yolculuk) Arketipi Açısından Kendini Gerçekleştirme: Türk Halk Ozanı Neşet Ertaş Örneği. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilgiler Enstitüsü, İzmir.
• Al, H.İ. (2017). “Antoine De Saint-Exupéry’nin Küçük Prens Öyküsünde Yolculuk/Aşama Arketipi”. Zeitschrift für die Welt der Türken, 9, s.215-231.
• Bulut, N. (2024). Türk Hikâyesinde Yolculuk Arketipi (1980-2000). Doktora Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Campbell, J. (2024). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu (S. Gürses, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
• Fordham, F. (2008). Jung Psikolojisinin Ana Hatları (A. Yalçıner, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
• Fromm, E. (2016). Özgürlükten Kaçış (Ş. Yeğin, Çev.). Ankara: Say Yayınları.
• Fromm, E. (2019). Sahip Olmak ya da Olmamak (A. Arıtan, Çev.). Ankara: Say Yayınları.
• Geçtan, E. (1998). Psikanaliz ve Sonrası . İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Gilchrist, C. (1993). Dokuzlar Çemberi (Ş. S. Kaya, Çev.). İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi.
• Güzel, C. (2014). "Monomit Teorisi Bağlamında Bayan Toolay Destanı". Journal of Turkology Research, 36, s.191-206.
• Jung, C. G. (2006). Analitik Psikoloji (E. Gürol, Çev.). İstanbul: Payel Yayınevi.
• Maslow, A. (2001). İnsan Olmanın Psikolojisi (O. Gündüz, Çev.). İstanbul: Kuraldışı Yayıncılık.
• Özpay, O. (2020). "Monomit Kuramı Bağlamında Kahramanın Yolculuğu: İlk Kan Filmi ve John Rambo Örneği". Journal of Graduate School of Social Sciences, 24, s.1109-1119.
• Sarıçiçek, M. (2020). Modern Kahramanın Mitolojik Yolculuğu . İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Uzuner, B. (2018). New York Seyir Defteri. İstanbul: Everest Yayınları.
• Uzuner, B. (2018). Şehir Romantiğinin Günlüğü. İstanbul: Everest Yayınları.
• Uzuner, B. (2020). Bir Siyah Saçlı Kadının Gezi Notları. İstanbul: Everest Yayınları.