Dijital Edebiyatta Yeni Okuma Biçimleri: İntibah Romanının Yapay Zekâ ile Yeniden İnşası

Öz

Namık Kemal’in İntibah adlı romanı, Türk edebiyatında “ilk edebî roman” kabul edilmesiyle, edebiyat tarihi açısından özel bir konuma sahiptir. Çalışma, bu eseri yapay zekâ destekli yöntemlerle yeniden ele alarak romanın temel yapısal unsurlarını dijital beşeri bilimler perspektifinde değerlendirmektedir. Literatür taraması, İntibah üzerine yapılan araştırmaların çoğunlukla ahlak, toplumsal cinsiyet, psikolojik çözümleme ve karşılaştırmalı edebiyat bağlamında yoğunlaştığını göstermektedir. Ancak gerek İntibah gerekse genel olarak Türk edebiyatının klasikleşmiş eserleri, şimdiye dek yapay zekâ temelli görselleştirme yöntemleriyle incelenmemiştir. Bu durum, alanda önemli bir boşluğa işaret etmektedir. 1876’da yayımlanan ve Tanzimat dönemi roman anlayışının kurucu metinlerinden biri olan İntibah’ın, 2025 yılında yapay zekâ teknolojileri aracılığıyla görselleştirilmesi, edebiyatın tarihsel mirası ile güncel dijital imkânlar arasındaki yaklaşık 150 yıllık mesafeyi kapatmaya yönelik özgün bir girişimdir. Bu bağlamda araştırma, ChatGPT gibi üretken yapay zekâ araçlarını kullanarak romanın betimlemelerini görselleştirmeyi, klasik edebiyat çözümleme yöntemleri ile çağdaş dijital yaklaşımları buluşturmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Namık Kemal
• İntibah
• Yapay zeka
• dijital beşeri bilimler
• ChatGpt

New Reading Practices in Digital Literature: The Reconstruction of Namık Kemal’s İntibah through Artificial Intelligence

Öz

Namık Kemal’s İntibah holds a special place in Turkish literary history as it is regarded as the “first literary novel.” This study re-examines the work through AI-assisted methods, evaluating its fundamental structural components within the perspective of digital humanities. A review of the literature shows that research on İntibah has largely focused on morality, gender, psychological analysis, and comparative literature. However, neither İntibah nor other canonical works of Turkish literature have been studied through AI-based visualization methods. This reveals a significant gap in the field. The visualization of İntibah first published in 1876 and considered a foundational text of Tanzimat-era novel writing through artificial intelligence technologies in 2025 represents a unique attempt to bridge nearly 150 years between literary tradition and contemporary digital tools. In this context, the study aims to employ generative AI tools such as ChatGPT to visualize the novel’s descriptions, thereby bringing together classical approaches to literary analysis with contemporary digital methods.

Anahtar Kelimeler

• Namık Kemal
• İntibah
• artificial intelligence
• digitall humanities
• ChatGpt

Kaynakça

1. Akça, N. C., Aslan Cobutoğlu, S., Özbek, Ö. Y., & Akça, M. F. (2024). “Yapay Zekânın Edebiyatta Kullanım Serüveni”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (40), 64-80.
2. Aladağ, F. (2020). “Dijital Beşerî Bilimler ve Türkiye Araştırmaları: Bir Literatür Değerlendirmesi”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 18(36), 773-796.
3. Altuntaş, Z. E. (2022). İntibah Romanında Mahpeyker ve Moll Flanders Karakterlerinin Karşılaştırılması. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
4. Aslan, E. (2024). “Yapay Zekâ Destekli Çeviri Araçlarının Edebî Çevirideki Yeterlilikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. International Journal of Language Academy, 12(1), 45-66.
5. Aydoğdu Çelik, M., & Çelik, Y. (2023). “İngiliz Romantik Şiirinin Yapay Zekâ Teknolojisiyle Görselleştirilmesi”. INCSOS VIII. International Congress on Social Sciences, 11(Özel Sayı), 21 36.
6. Akyüz, K. (1995). Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri. İstanbul: İnkılâp Yayınevi.
7. Çitçi, S. (2021). “İntibah Romanında İyi ve Kötü Kadın Tiplerinin Karşıtlığı: Mahpeyker ve Dilaşub Örneği”. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (24), 89-110.
8. Dino, G. (1978). Türk Romanının Doğuşu. İstanbul: Cem Yayınevi.

9. Enginün, İ. (2020). Yeni Türk Edebiyatı: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839-1923). İstanbul: Dergâh Yayınları.
10. Ertuş, A. (2022). “İntibah Romanında Kıskançlık Olgusu ve Othello Sendromu”. Journal of Turkish Studies, 17(3), 411-428.
11. Geldi, S. (2014). Namık Kemal’in İntibah’ı ile Alexandre Dumas Fils’in Kamelyalı Kadın’ı Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
12. Li, S. (2021). Doğu-Batı Çatışması Bağlamında Tanzimat Dönemi Romanları. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
13. OpenAI. (2025). ChatGPT. OpenAI. https://chat.openai.com
14. Polat, A. (2019). “Namık Kemal’in İntibah’ında Ahlak Anlayışı”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 45(2), 115-134.
15. Sevim, G. (2018). “Namık Kemal’in İntibah’ında Kadın-Erkek Eşitsizliği ve Kader Anlayışı”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, (38), 233-258.
16. Soydaş, E. (2020). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Namık Kemal’in İntibah’ı ve Charles Dickens’ın Oliver Twist’i. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
17. Tanpınar, A. H. (1988). XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Çağlayan Kitabevi.
18. Yazbahar, Z. (2023). “Ben, Dijital Şair OpenAI: Yapay Zekâ Tarafından Yazılan Şiirlerde Varoluşçuluk”. Folklor/Edebiyat, 29(115), 45-62.
19. Yıldız, O. (2017). Femme Fatale İmgesi Bağlamında Namık Kemal’in İntibah’ı ve Tolstoy’un Şeytan’ı. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.