SOSYO-KÜLTÜREL BİR FENOMEN OLARAK KIZ KAÇIRMA OLGUSU: SULUSARAY (TOKAT) ÖRNEĞİ

Öz

Türkiye’de “kız kaçırma” olarak adlandırılan olgu, Türk Ceza Kanunu’na göre zorla kaçırma olarak anlamlandırılan fiilin dışında çeşitli kültürel ve iktisadi sebeplerle de gerçekleşebilmektedir. Bu sebeplerin başında, evlenmek isteyen reşit durumdaki gençlerin bazılarının ebeveynlerinin planlanan evliliğe karşı çıkması durumunda suç teşkil etmeyecek biçimde gönül rızası ile yapılan evlilikler gelmektedir. Bunun dışında yetişkin kişilerin ailelerin rızası olmadan kendi iradeleri ile yaptıkları sosyal eşitsizlik ve ekonomik sebeplere dayanan kısıtlılıklar gibi etkenlerle yaptığı evlilikler de kız kaçırma olarak adlandırılabilmektedir. Özellikle, kırsal alanlarda geçen yüzyıllarda sık biçimde görülen kız kaçırma, XXI. yüzyılda giderek azalan bir biçimde seyrek de olsa görülebilmektedir. Bu azalmanın altında, cinsiyet ayrımcılığına ilişkin toplumda oluşan farkındalık ile şehirleşmeyle birlikte gelişen insan hakları ve hürriyetlerine dair bilincin etkili olduğu söylenebilir. Araştırmada; gençlerin evlilik çağına geldiklerinde karşılaştıkları kültürel ve iktisadi zorlukları aşma konusunda yaşadıkları sorunlar bağlamında kız kaçırma olgusu, çeşitli bağlamlarda ele alınmıştır. Bu amaçla Tokat’ın Sulusaray ilçesi örneklem olarak seçilmiş; gençlik çağında gönül rızasıyla kaçarak evlenen çiftlerle derinlemesine görüşme yöntemiyle yapılan mülakatlar marifetiyle çeşitli tespitlerde bulunulmuş ve öneriler getirilmeye çalışılmıştır. Buna göre kız kaçırma olgusunun çiftlere ve akrabalara yansıması, ekonomik boyutu, kız kaçırma öncesi yapılan hazırlıklar, sonrasında oluşan olaylar, üst aile ile barışılması/küslüğün devam etmesi, arabuluculuk rolü, çocukların durumu gibi başlıklarla incelemeler yapılmıştır. Yapılan incelemeler, günümüzde yaşayan gençlerin hangi sorunlar sebebi ile evlilik öncesinde aile rızasını almakta zorlandığı ile ilgili çeşitli verilerin ortaya çıkmasını sağlamış; ayrıca kız kaçırma olgusuna bakışta son dönemde yaşanan farklılaşmalara ışık tutmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kültür
• Töre
• Evlilik
• Düğün
• Kız Kaçırma

THE PHENOMENON OF GIRL ABDUCTION AS A SOCIO-CULTURAL PHENOMENON: THE CASE OF SULUSARAY (TOKAT)

Öz

The phenomenon called ‘girl abduction’ in Turkey can be realised for various cultural and economic reasons other than the act which is defined as forced abduction according to the Turkish Penal Code. One of these reasons is the consensual marriages of young people of legal age who want to get married, which do not constitute a criminal offence in case their parents object to the planned marriage. In addition to this, marriages performed by adults of their own free will without the consent of their families due to factors such as social inequality and limitations based on economic reasons can also be labelled as girl abduction. Abduction of girls, which has been frequently seen in rural areas in the past centuries, can be seen less and less frequently in the XXI century. It can be said that the awareness of the society about gender discrimination and the awareness of human rights and freedoms with urbanisation are effective in this decrease. In the research, the phenomenon of abduction of girls in the context of the problems faced by young people in overcoming the cultural and economic difficulties they face when they reach the age of marriage is discussed in various contexts. For this purpose, Sulusaray district of Tokat was determined as a sample, and various determinations and suggestions were tried to be made through in-depth interviews with the couples who were married with the consent of the couple in their youth. Accordingly, the effects of the phenomenon of abduction on couples and relatives were analysed. Accordingly, the reflection of the phenomenon of girl abduction on couples and relatives, its economic dimension, the preparations made before the abduction, the events that occurred afterwards, reconciliation with the upper family / continuation of the rancour, the role of mediation, the situation of children were examined.The analyses have shed light on the emergence of various data on the reasons why young people living today have difficulty in obtaining family consent before marriage.

Anahtar Kelimeler

• Culture
• Custom
• Marriage
• Wedding
• Girl Abduction

Kaynakça

1. Aktepe, E. ve Atay, İ. M. (2017). Çocuk Evlilikleri ve Psikososyal Sonuçları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 9(4), 410-420.
2. Akyüz, Ç. (2018). Berdel Evliliği Üzerine Kalitatif Bir Araştırma Mardin Örneği. Folklor Akademi Dergisi, 1 (1), 17-34.
3. Altun, I. (2004). Kandıra Türkmenlerinde Doğum Düğün Ölüm. İzmit: Yayıncı Yayınları.
4. Balaman, A. R. (2002). Evlilik ve Akrabalık Türleri (Sosyal Antropolojik Yaklaşımla), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
5. Boratav, P. N. (1984). 100 Soruda Türk Folkloru. İstanbul: Gerçek Kitabevi.
6. Çaha, Ö. Ç. Ö. ve Altınkoz, O. (2021). Roman Topluluklarında Evlilik Pratikleri. Yıldız Social Science Review, 7(1), 58-74.
7. Çelik, A. (2022). Türk Folklorunda Levirat. Çanakkale: Paradigma Yayınları.
8. Doğaner, A. (2006). Osmaniye Yöresinde Yaşayan Ulaşlı Türkmenlerinin Geçiş Törenleri, Ankara:Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Halk Bilimi Anabilim Dalı Yayımlamamış Yüksek Lisans Tezi.

9. Duru, E. ve Arslan, G. (2014). Evlenmek Amacıyla Evden Kaçan Kız Ergenler: Bir Olgubilim Çalışması. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 5(41), 36-48.
10. Emiroğlu, K. ve Suavi, A. (2003). Antropoloji Sözlüğü, Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
11. Gezer Tuğrul, Y. (2018). Erken Yaşta Evlendirilen Kadınların Evlilik Süreçleri, Deneyimleri ve Sonraki Yaşamları Üzerine Nitel Bir Çalışma. Sosyoloji Notları, 2(1), 2-38.
12. Güven, F. (2016). Kars Kültüründe Kız Kaçırma/Kaçışma Geleneğinin Sosyokültürel Arka Planı. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 4(8), 197-205.
13. Kalafat, Y. (2010). Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri. Ankara: Berikan Yayınevi.
14. Kesgin, G., Tercanlı Metin, G., Kara, Y. ve Ufuk Sezgin, A. (2019). Kaçarak ve Kaçırılarak Evlenen Kadınlar: Niteliksel Bir Çalışma. Journal of International Social Research, 12(66), 688-696.
15. Öğüt Eker, G. (1998). Türk Kültürü İçinde Geleneksel Bolu Evlenme Âdetlerinin Yeri. Milli Folklor, 40, 15-30.
16. Örnek, S. V. (2018). Türk Halkbilimi. Ankara: BilgeSu Yayınları.
17. Sezen, L. (2005). Türkiye'de Evlenme Biçimleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11(27), 185-195.
18. Tezcan, M. (2003), “Türk Kültüründe Kız Kaçırma Geleneklerinin Antropolojik Çözümlemesi”, Sosyal Politika Çalışma Dergisi, 6 (6), 41-48.
19. Ün, G. (2020). Osmaniye’de Genç Kadın ve Erkeklerde Görücü Usulü Evliliklerin Sosyal, Kültürel Boyuttan Tercih Edilmesi ve Çiftler Arasındaki Anlaşma Sürecinin İncelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
20. Yasa, İ. (1962). “Taygeldi Ailesi”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 17(2), 305-349.
21. Yeşil, D. Y. (2014). Türk Dünyasında Geçiş Dönemi Ritüelleri (Doğum-Evlenme-Ölüm Gelenekleri). 1.Baskı. Ankara.