RUSYA’DA SİBİRYA TÜRK HALKLARI ÇALIŞMALARI
Öz
Türk dünyasında aşağı yukarı yirmi standart dil vardır. Bunların en önemlileri Türkiye Türkçesi, Azerice, Türkmence, Kazakça, Karakalpakça, Kırgızca, Özbekçe, Uygurca, Tuvaca, Yakutça, Tatarca, Başkurtça ve Çuvaşçadır. Sibirya bölgesi ise Ural dağlarıyla Büyük Okyanus arasında yer alan geniş coğrafyanın adıdır. Bu coğrafya Türkçe olan ve olmayan pek çok varyantı barındırır. Bu varyantların neredeyse tümünün yazı dili geleneği ancak yirminci yüzyılın başına tarihlendirilebilir; yani ancak 1917’den sonra kurulan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği içinde yerel ağızlara dayalı standart diller ortaya çıkmıştır. 1990’da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinin dağılmasından sonra Rusya Federasyonu içinde kalan veya bağımsız olan Türk dilli halklar için farklı süreçler söz konusudur.
Sibirya Türk Halkları Çalışmaları: Bibliyografik Dizin 1799-2021 adlı bibliyografik dizin, 1799-2021 yılları arasında, Sibirya’nın yerli Türk halkları (Altaylar, Dolganlar, Kumandılar, Sibirya Tatarları, Teleütler, Tofalar, Tuvalar, Hakaslar, Çalkandular, Çulımlar, Şorlar, Yakutlar (Sahalar) ile Sibirya’ya yerleşmiş Kazaklar ve eski bir Türk halkı olan Sibirya Kırgızları hakkında yayımlanmış eserleri içermektedir. Bu eserler; monografiler, ders kitapları, referans kaynaklar, bibliyografik dizinler, müze katalogları ve diğer yayınlardan oluşmaktadır.
Söz konusu yayın bu bölgede varlığını sürdüren on dört Türk dilli halkın tarihi, etnolojisi, kültürü, eğitimi, dili, edebiyatı, sanatı ve dini inançlarıyla ilgili 222 yıllık literatürü bir araya getirmektedir. 1502 eserden oluşan bu literatür doğal olarak söz konusu Türkçe varyantların yazılı geleneklerinden çok önceye uzanmaktadır ve bu nedenle Türk dilli dünya için son derece önemlidir.
Dizinde bir araya getirilmiş olan literatür çok farklı bakış açılarıyla değerlendirilebilir. Bu yazıda bazı bakış açıları öne çıkarılarak bir değerlendirme yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler
STUDIES ON SIBERIAN TURKIC PEOPLES IN RUSSIA
Öz
There are approximately twenty standardized languages within the Turkic world. among the most prominent are Turkish (Turkey Turkish), Azerbaijani, Turkmen, Kazakh, Karakalpak, Kyrgyz, Uzbek, Uyghur, Tuvan, Yakut (Sakha), Tatar, Bashkir, and Chuvash. The Siberian region refers to the vast geographical area extending between the Ural Mountains and the Pacific Ocean. This region encompasses numerous linguistic variants, both Turkic and non-Turkic. The written language traditions of nearly all these variants can be traced back only to the early twentieth century; that is, standardized languages based on local dialects emerged primarily after 1917 within the framework of the Union of Soviet Socialist Republics. Following the dissolution of the Union of Soviet Socialist Republics in 1990, different political, social, and cultural processes have shaped the Turkic-speaking peoples who either remained within the Russian Federation or gained independence.
The bibliographical index entitled Studies on the Turkic Peoples of Siberia: A Bibliographical Index, 1799-2021 includes works published between 1799 and 2021 concerning the indigenous Turkic peoples of Siberia -namely the Altaians, Dolgans, Kumandins, Siberian Tatars, Teleuts, Tofalars, Tuvans, Khakass, Chalkandins, Chulyms, Shors, and Yakuts (Sakha)- as well as Kazakhs who settled in Siberia and the Siberian Kyrgyz, an ancient Turkic people. The works catalogued in this index consist of monographs, textbooks, reference works, bibliographical indexes, museum catalogues, and various other types of publications.
The publication in question brings together 222 years of scholarly literature on the history, ethnology, culture, education, language, literature, art, and religious beliefs of fourteen Turkic-speaking peoples who have maintained their presence in this region. Comprising a total of 1,502 works, this body of literature naturally extends to periods long predating the written traditions of the relevant Turkic varieties and is therefore of paramount significance for the Turkic-speaking world.
The literature compiled in the index may be evaluated from a wide range of perspectives. In this article, an assessment is presented by foregrounding several of these perspectives.
Anahtar Kelimeler
