An Invisible Barrier in Accessible Tourism: Staff-Induced Othering

Öz

This study aims to examine staff-induced othering processes, which emerge beyond physical arrangements in accessible tourism and function as invisible barriers, through the tourism service experiences of individuals with disabilities. Conducted within a qualitative research framework, this study focuses on understanding that accessibility in the tourism sector cannot be achieved solely through physical arrangements, and on examining the role of staff behaviors in shaping the tourism experiences of individuals with disabilities. The study, conducted in the province of Istanbul, was analyzed within the framework of 36 individuals with disabilities’ processes of accessing tourism services, experiencing tourism, and engaging in repeat travel. The findings indicate that staff communication styles, paternalistic attitudes, and a lack of knowledge regarding accessibility lead individuals with disabilities to experience themselves not as active agents of the tourism service process, but rather as occupying a secondary position. It was determined that staff behaviors often do not involve deliberate othering; however, through everyday interactions, they produce an othering effect that leads to accessibility being experienced in a limited manner in practice. The study draws attention to the need for accessible tourism practices to be approached from a human-centered perspective and emphasizes that staff awareness and training are of critical importance for accessible tourism. In this respect, the study constitutes a research endeavor that systematically addresses the human factor in accessible tourism and offers a conceptual contribution to the literature.

Anahtar Kelimeler

• othering
• People with disabilities
• accessible tourism
• invisible barrier
• tourism experience.

Erişilebilir Turizmde Görünmez Engel: Personel Kaynaklı Ötekileştirme

Öz

Bu çalışma, erişilebilir turizmde fiziksel düzenlemelerin ötesinde ortaya çıkan ve görünmez bir engel niteliği taşıyan personel kaynaklı ötekileştirme süreçlerini, engelli bireylerin turizm hizmet deneyimleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada, turizm sektöründe erişilebilirliğin yalnızca fiziksel düzenlemelerle sağlanamayacağını; personel davranışlarının engelli bireylerin turizm deneyimleri üzerindeki rolünü anlamaya odaklanmıştır. İstanbul ilinde gerçekleştirilen çalışma, 36 engelli bireyin turizmden hizmet alma, deneyim ve tekrar seyahat etme süreçleri çerçevesinde değerlendirilerek analiz edilmiştir. Bulgular, personelin iletişim şekli, paternalist tutumları ve erişilebilirlik konusunda bilgi eksikliğinin, engelli bireylerin kendilerini turizm hizmet sürecinin öznesi değil, ikincil bir konumda deneyimlemelerine neden olduğunu göstermektedir. Personel davranışlarının çoğu zaman bilinçli bir ötekileştirme içermediği, ancak gündelik etkileşimler yoluyla ötekileştirici bir etki üreterek erişilebilirliğin uygulamada sınırlı biçimde deneyimlenmesine yol açtığı saptanmıştır. Çalışma, erişilebilir turizm uygulamalarının insan odaklı bir perspektifle ele alınması gerektiğine dikkat çekerek, personel farkındalığı ve eğitimin erişilebilir turizm bakımından kritik bir önem taşıdığını vurgulamaktadır. Bu yönüyle çalışma, erişilebilir turizmde insan faktörünü sistematik bir biçimde ele alan ve literatüre kavramsal bir katkı sunan bir araştırma niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Engelli bireyler
• erişilebilir turizm
• görünmez engel
• ötekileştirme
• turizmde deneyimi

Destekleyen Kurum

Araştırma herhangi bir kurumdan dış finansal destek almamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmanın tüm hazırlanma süreçlerinde etik kurallara uyulduğunu yazarlar beyan eder. İstanbul Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulundan 29.12.2023 tarihli, 2306835 sayılı karara göre etik kurul izni alınmıştır.

Teşekkür

Alan araştırması kapsamında destek sağlayan tüm engelli derneklerine, yöneticilerine ve gösterdikleri yoğun ilgi ve emeklerinde dolayı Editör Kurulu’na ve sağladıkları katkılarından dolayı hakemlere teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Altun, S. (2024). Erişilebilir turizmde ötekileştirme [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
2. Altun, S., Çetin, G., & Kizilirmak, İ. (2023). Othering in accessible tourism. In S. L. Slocum (Ed.), Inclusion in tourism: Understanding institutional discrimination and bias (pp. 113–128). Routledge.
3. Buhalis, D., & Darcy, S. (2011). Accessible tourism: Concepts and issues. Channel View Publications.
4. Buhalis, D., Darcy, S., & Ambrose, I. (2012). Best practice in accessible tourism: Inclusion, disability, ageing population and tourism. Channel View Publications.
5. Bulgan, G., & Çarıkçı, İ. H. (2015). Engelli turizmi: Antalya ilindeki dört ve beş yıldızlı otel işletmelerinde bir araştırma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (7), 15–42.
6. Burcu, E. (2015). Türkiye'de yeni bir alan: 'Engellilik sosyolojisi' ve gelişimi. Sosyoloji Konferansları, (52), 319–341.
7. Burnett, J. J., & Baker, H. B. (2001). Assessing the travel-related behaviors of the mobility-disabled consumer. Journal of Travel Research, 40(4), 4–11.
8. Cavinato, J. L., & Cuckovich, M. L. (1992). Transportation and tourism for the disabled: An assessment. Transportation Journal, 31(3), 46–53.

9. Coleman, L. M. (2006). Stigma: An enigma demystified. In L. J. Davis (Ed.), The disability studies reader (2nd ed., pp. 141–153). Taylor & Francis Group.
10. Çizel, B., & Çizel, R. (2014). Engellilerin turizm kısıtları ve turist olma niyeti ilişkisinde aracı değişkenler: Motivasyon gücü ve öğrenilmiş çaresizlik. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 25(2), 176–189.
11. Darcy, S., & Dickson, T. J. (2009). A whole-of-life approach to tourism: The case for accessible tourism. Journal of Hospitality and Tourism Management, 16(1), 32–44.
12. Darcy, S., Cameron, B., & Pegg, S. (2010). Accessible tourism and sustainability: A discussion and case study. Journal of Sustainable Tourism, 18(4), 515–537.
13. Devile, E., & Kastenholz, E. (2018). Accessible tourism experience: The voice of people with visual disabilities. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 10(3), 265–285.
14. Freeman, I., & Selmi, N. (2010). French versus Canadian tourism: Response to the disabled. Journal of Travel Research, 49(4), 471–485.
15. Göktaş, P., & Bulgan, G. (2016). Turizm sektöründe engelliler ile iletişimin geliştirilmesine yönelik bir çalışma. Erciyes İletişim Dergisi, 4(3), 36–56.
16. Horner, S., & Swarbrooke, J. (2004). International cases in tourism management: Tourism and travellers with disabilities. Routledge.
17. Kenzhebayeva, A., & Boylu, Y. (2018). Engelli bireylerin seyahat engellerinden etkilenmesinde psikolojik faktörlerin önemi. Yönetim, Ekonomi ve Pazar Araştırmaları Dergisi, 2(4), 1–11.
18. Kozak, M. (2014). Bilimsel araştırma: Tasarım, yazım ve yayım teknikleri. Detay Yayıncılık.
19. Köşker, H. (2020). Engellilik ve turizm endüstrisi. F. Ercan (Ed.), Erişilebilir turizm ve yardımcı teknolojiler içinde (ss. 31–58). Nobel Akademik Yayıncılık.
20. Kundakçı, F. (2013). Heteroseksizm ve ötekileştirme eleştirisi. Liberal Düşünce Dergisi, (71), 65–79.
21. McKercher, B., Packer, T., Yau, M. K., & Lam, P. (2003). Travel agents as facilitators or inhibitors of travel: Perceptions of people with disabilities. Tourism Management, 24(4), 465–474.
22. McPherson, M., Smith-Lovin, L., & Cook, J. M. (2001). Birds of a feather: Homophily in social networks. Annual Review of Sociology, 27, 415–444. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.27.1.415
23. Murray, M., & Sproats, J. (1990). The disabled traveler: Tourism and disability in Australia. The Journal of Tourism Studies, 1(1), 9–14.
24. Neumann, P., & Reuber, P. (2004). Economic impulses of accessible tourism for all [Study commissioned by the Federal Ministry of Economics and Technology & Federal Ministry of Economic and Labour (BMWA)].
25. Oliver, M. (1996). Understanding disability: From theory to practice. Macmillan Education.
26. Özensel, E. (2020). Farklılıkların birarada yaşamasında bir sorun alanı olarak ötekinin ötekileştirilmesi. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (43), 369–378.
27. Özhan, E. T. (2017). Engelli bireylerin turizm faaliyetlerine yönelik motivasyon ve beklentilerinin analizi: Muğla örneği. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 7(13), 706–725.
28. Packer, T., McKercher, B., & Yau, M. K.-S. (2007). Understanding the complex interplay between tourism, disability and environmental contexts. Disability and Rehabilitation, 29(4), 281–292.
29. Pangaliyeva, Z., & Akosman, B. G. (2023). Ötekileştirilmiş beden ya da engelliler: Sosyolojik bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 225–241.
30. Popiel, M. (2016). Tourism market, disability and inequality: Problems and solutions. Acta Academica Karviniensia (AAK), 16(3), 25–36.
31. Poria, Y., Reichel, A., & Brandt, Y. (2011). Blind people’s tourism experiences: An exploratory study. In D. Buhalis & S. Darcy (Eds.), Accessible tourism: Concepts and issues (pp. 144–158). Channel View Publications.
32. Ray, N. M., & Ryder, M. E. (2003). Ebilities tourism: An exploratory discussion of the travel needs and motivations of the mobility-disabled. Tourism Management, 24(1), 57–72.
33. Sennett, R. (2006). Flesh and stone: The body and the city in western civilization (T. Birkan, Çev.). Metis Yayınları.
34. Shaw, G., & Veitch, C. (2011). Disability legislation and empowerment of tourist with disability. In D. Buhalis & S. Darcy (Eds.), Accessible tourism: Concepts and issues (pp. 62–72). Channel View Publications.
35. Small, J., & Darcy, S. (2011). Understanding tourism experiences through embodiment: The contribution of critical tourism and disability studies. In D. Buhalis & S. Darcy (Eds.), Accessible tourism: Concepts and issues (pp. 73–97). Channel View Publications. https://doi.org/10.21832/9781845411626-008
36. Smith, R. (1987). Leisure of disable tourists: Barriers to participation. Annals of Tourism Research, 14(3), 376–389.
37. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). Engelli ve yaşlı istatistik bülteni. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
38. Türk, E., Erdoğan, Y., & Çalışkan, G. (2022). Türkiye’nin engelli turizmi politikaları ve mevcut durumun değerlendirilmesi. Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 6(6), 318–337.
39. United Nations. (2008). Universal declaration of human rights. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights
40. World Health Organization. (2023, 7 Mart). Disability and health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health
41. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.