An Example from the First National Architecture Period in Trabzon: Government House (Provincial Building)
Öz
Government houses are one of the most important public buildings built to emphasize the authority of the state. Government houses located in the central points of cities generally reflect the architectural style that was active in the period in which they were built. In this context, Trabzon Government House, which reflects the stylistic features of the First National Architectural Period, which was active between 1908 and 1930, and which built between 1930 and 1933, is the subject of the research. With this research, it is aimed to emphasize the importance of Trabzon Government House in the First National Architecture Period by evaluating it in terms of its architectural, ornamental and technical features. In order to determine the place of the building within the period style, the research method was created with various publications and archive documents, as well as the information and photographs obtained within the scope of the field study. There is no definitive information about the architect of Trabzon Government House. Although the names of Architect Kemaleddin and Architect Vedat Tek are mentioned among the architects of the building, such information has not been found in any archive records so far. Trabzon Government House was built with a modest approach compared to the important examples reflecting the style of the period in Istanbul and Ankara. However, when a general evaluation is made with elements such as the general mass of the building, the architectural arrangements on its facades and the use of turquoise colored tile decorations, it is concluded that it is the most important building in the city that directly reflects the stylistic features of the First National Architecture Period.
Anahtar Kelimeler
Trabzon’da Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi’nden Bir Örnek: Hükümet Konağı (Vilayet Binası)
Öz
Osmanlı İmparatorluğu döneminde devletin otoritesini vurgulamak adına vilayet ve kazalarda inşa edilen kamu binaları arasında hükümet konakları önemli bir yeri teşkil eder. Bu bağlamda Trabzon şehri, tarihi açıdan öneme sahip bir yerleşim yeri olması ve jeopolitik konumunun avantajı vb. durumlardan dolayı Tanzimat döneminde (1839-1878) reformların uygulanma sahası olmuştur. Devlet işlerinin yürütülmesi adına Trabzon’da inşa edilen hükümet konağı bu açıdan önemli bir konumda yer almaktadır. Şehirlerin merkezi noktalarında yer alan hükümet konakları, genel olarak inşa edildikleri dönem içindeki etkin olan mimari üslubu yansıtmaktadır. Bu bağlamda 19. yüzyıl ortalarında yaptırılmış olan eski hükümet konağının yerine 1930-1933 yıllarında yapımı tamamlanmış olan ve Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi üslup özelliklerini yansıtan Trabzon Hükümet Konağı araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi genel olarak 1908-1930 yılları arasında etkisini göstermiş mimari akımdır. Bu doğrultuda Trabzon-Ortahisar’da yer alan hükümet konağı, dönemin mimari üslubunu yansıtan bir niteliğe sahip olması bakımından üzerinde durulmaya değer bir yapı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma ile birlikte Trabzon Hükümet Konağı; mimari, süsleme ve teknik özellikleri açısından değerlendirmeye tabii tutularak Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi içerisinde öneminin vurgulanması amaçlanmıştır. Yapının dönem üslubu içindeki yerinin tespiti bakımından, saha çalışması kapsamında elde edilen bilgiler ve fotoğraflamaların yanı sıra çeşitli yayınlar ve arşiv belgeleri ile araştırmanın yöntemi oluşturulmuştur.
1930-1933 yılları arasında inşası tamamlanan Trabzon Hükümet Konağı’nın, Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi üslubu kapsamında orijinal dokusunu koruduğu anlaşılmaktadır. Hükümet konağı; dikdörtgen planlı, simetrik hatlara sahip, giriş kapısı bölümü ve yan kısımların yapı bünyesine oranla dışa taşırılmış vaziyette inşa edilmiştir. Plan kurulumu açısından, Kastamonu Hükümet Konağı ve Ankara Hariciye Vekaleti Binası ile benzerlikler taşıdığı söylenebilir. Bu bağlamda farklı yapı tiplerinde benzer plan şemasının uygulanması Birinci Ulusal Mimarlık üslubunda karşılaştığımız bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Trabzon Hükümet Konağı’nın cephelerinde yer alan Kütahya işi çiniler yapıyı biraz daha ön plana çıkarmaktadır. Yapının dış cephelerinde yer alan turkuaz renkli çinilerin süslemesiz oluşu bakımından, Edirne-Karaağaç Eski İstasyon Binası, İstanbul Kamer Hatun Camii, İstanbul İkinci Vakıf Han vb. yapılardaki çini süslemelerle benzer bir kullanım alanına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Trabzon Hükümet Konağı’nın mimarlığını yapan kişi hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Yapının mimarlığını yapanlar arasında Mimar Kemaleddin ve Mimar Vedat Tek’in isimleri geçse de herhangi bir arşiv kaydında şimdiye kadar böyle bir bilgiye rastlanmamıştır. Trabzon Hükümet Konağı’nın 1933 yılında tamamlanmış olması, Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi (1908-1930) için kabul gören tarihlerin dışında inşa edilen nadir örneklerden biri olarak da karşımıza çıkmaktadır. Hükümet konağı, İstanbul ve Ankara’daki dönem üslubunu yansıtan önemli örneklere oranla daha sade bir anlayışla inşa edilmiştir. Ancak yapının genel kütlesi, cephelerdeki mimari düzenlemeler ve turkuaz renkli çini süslemelerin kullanımı gibi unsurlar ile birlikte genel bir değerlendirilme yapıldığında Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi üslup özelliklerini direkt olarak yansıtan şehirdeki en önemli yapı olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
