Ottoman Cultural Traces at Kaposvár Castle in the Light of Archaeological Evidence

Öz

Kaposvár is located 186 kilometres southwest of Budapest. The city is situated on both sides of the Kapos River. ‘Kapu’ means gate, while ‘var’ means castle or city. Kaposvár Castle is one of the structures that has received limited attention in research literature compared to many other border castles in Central Europe. According to existing historical sources, the castle’s history can be traced back to at least 1387, and it appears to have changed hands between different aristocratic families until the mid-16th century. The city was incorporated into Ottoman territory in 1554 by Budin Beylerbeyi Toygun Pasha. It remained under Ottoman rule until it was captured by Austrian forces in 1686. Kaposvár Castle was built on flat land with a square floor plan. The castle was probably originally designed to be surrounded by a fence wall, with a moat and ramparts around it. In 16th and 17th century engravings, four towers can be seen at the corners. Evliya Çelebi›s Travelogue, written during his visit to Hungary between 1663 and 1664, mentions the Ottoman structures at Kaposvár Castle. It is known that the Hünkâr mosque, madrasa, tekke, hanikah, hamam, and han were located within the inner and outer castles. However, as no structures or remains from the Ottoman period have survived to the present day, it is not known how accurate the depictions in the engravings are. A factory was built on the site of the castle. Today, only a few walls of the castle remain. After the factory was demolished, work on the castle began relatively recently. Excavations initiated by the Rippl Ronai Museum in 2019 have yielded important data about the castle’s history. During these archaeological excavations, many artefacts from the Ottoman period were discovered. The article focuses specifically on Kaposvár Castle’s history during the Ottoman period. The article provides a detailed examination of the single-colour glazed pots, sgraffito-decorated pottery, unglazed everyday ware and stove tiles discovered during the excavation. In addition, the excavations at Kaposvár Castle provide significant data regarding metalworking. Artifacts such as bracelets, rings, palmette-shaped alem, palm guards and metal decorative plates from horse harnesses have been evaluated from a typological and functional perspective. The artefacts examined in the study were compared with contemporary excavation data from the surrounding region, as well as with similar examples in museum collections, in terms of their form, material, and decorative features. The artefacts unearthed here are similar to those found in other Ottoman castles in regions conquered by the Ottomans between the 16th and 18th centuries. The artefacts discovered in Kaposvár confirm the typological diversity of Ottoman material culture in Hungary, supporting the theory of a prevalent Balkan influence in the region. These finds from the Ottoman period, which were discovered at Kaposvár Castle, seem rather modest when compared to the more magnificent artefacts of the Ottoman Empire. However, these artefacts are of considerable importance in terms of their reflection of material culture. In conclusion, the findings of the archaeological investigations at Kaposvár Castle play a significant role in the assessment of Turkish artefacts in Hungary.

Anahtar Kelimeler

• Hungary
• Kaposvar Castle
• Ottoman Period
• Pottery
• Metal.
• ottoman architecture

Arkeolojik Bulgular Işığında Kaposvár Kalesi’nde Osmanlı Kültürünün İzleri

Öz

Kaposvár Kalesi, Orta Avrupa’daki pek çok sınır kalesine kıyasla araştırma literatüründe sınırlı ölçüde yer bulan yapılardan biridir. Kale, 1555 yılından 1686’ya kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında kalmıştır. Kaposvár Kalesi kare plana sahip düz bir arazide kurulmuştur. Kalenin etrafı ise çifte sur sistemiyle tasarlanmıştır. Kalenin köşelerinde dört adet burç olduğu görülmektedir. Hünkâr cami, medrese, tekke, hanikâh, hamam, han ve dükkân gibi yapı topluluklarının iç ve dış kalede olduğu hem seyyahların anılarından hem de farklı gravürlerden tespit edilmektedir. Ancak, günümüze Osmanlı dönemine ait yapılar gelmediği için gravürlerdeki tasvirlerin ne derece doğru olduğu bilinmemektedir.Türklerin şehri terk etmesiyle kademeli bir şekilde tahrip olan kalede 2019 yılında Rippl Ronai Müzesi tarafından başlatılan kazılarla kalenin tarihi hakkında önemli veriler elde edilmiştir. Bu arkeolojik kazılar esnasında Osmanlı Dönemine ait pek çok taşınır kültür varlığı da bulunmuştur. Makale, Kaposvár Kalesi’nin uzun süreli tarihsel gelişimi içerisinde özellikle Osmanlı dönemine odaklanmaktadır. Kaposvár’da gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sonucunda ele geçen Osmanlı dönemine ait taşınabilir buluntular, bölgedeki maddi kültürün somut göstergeleridir. Tek renk sırlı seramikler, sgrafitto bezemeli kaplar, sırsız gündelik kullanım kapları ile soba çinileri makalede detaylı biçimde incelenmiştir. Bunun yanı sıra, Kaposvár Kalesi kazıları metal işçiliği açısından da dikkate değer veriler sunmaktadır. Kelepçe formunda bilezikler, yüzükler, palmet formlu âlemler, avuç içi koruyucuları ve at koşum takımlarına ait metal süs plakaları gibi eserler, tipolojik ve işlevsel açıdan ele alınarak değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen buluntular, biçim, malzeme ve bezeme özellikleri bakımından yakın coğrafyadaki çağdaş kazı verileri ve müze koleksiyonlarında yer alan benzer örneklerle karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalı analizler doğrultusunda Kaposvár Kalesi’nin Osmanlı dönemi maddi kültürü içerisindeki yeri ve önemi ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Macaristan
• Kaposvar Kalesi
• Seramik
• Metal.
• Osmanlı Mimarisi

Kaynakça

1. Aslanapa, O. (2011). Macaristan’da Türk Abideleri, Tarih Dergisi, (2), 325-346.
2. Ayverdi, E.H. (1979). Avrupa’da Osmanlı Mimari Eserleri: Romanya, Macaristan, (1), İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.
3. Bikic, V. (2003). Gradska Keramika Beograda (16–17.vek), Belgrad: Archaeological Institute.
4. Bikic, V. (2017). Ottoman Glazed Pottery Standardisation: The Belgrade Fortress Evidence for Production Trends, Glazed Pottery of the Mediterranean and the Black Sea Region 10th-18th Centuries, (2), 207-216.
5. Bilge, S.M. (2000). Macaristan’da Osmanlı Hâkimiyetinin ve İdari Teşkilatının Kuruluşu ve Gelişmesi. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (11), 33-81. DOI: 10.1501/OTAM_0000000441.
6. Bilge, S.M. (2010). Osmanlı Macaristanı, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
7. Boran, A. (1999). Osmanlı Dönemi Kale Mimarisi, Osmanlı: Kültür ve Sanat, (10), 347-363, Ankara.
8. Boran, A. (2006). Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Kaleleri, Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Sanatı ve Kültürü: Prof. Dr. Nejat Diyarbekirli’ye Armağan, (ed. Yaşar Çoruhlu), 275-288. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.

9. David, G. ve Fodor, P. (2010). Political, Military, Demographic and Social Aspects of Ottoman Rule, Hungary, Exhibition on Ottoman Art-16-17th Century Ottoman Art and Architecture in Hungary and in the Centre of the Empire, (ed. Baha Tanman), 27-38, İstanbul: İstanbul 2010 European Capital of Culture Agency, Traditional Arts Directorate.
10. Emecen, F. (2010). Ottomans, Hungarians and Europe (15th and 16th Centuries). Exhibition on Ottoman Art-16-17th Century Ottoman Art and Architecture in Hungary and in the Centre of the Empire, (ed. Baha Tanman), 17-26, İstanbul: İstanbul 2010 European Capital of Culture Agency, Traditional Arts Directorate.
11. Evliya Çelebi. (2011). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi 7. Kitap, (Viyana, Eflak-Boğdan, Bükreş, Ukrayna, Kırım, Bahçesaray, Çerkezistan, Dağıstan, Kalmukistan, Saray, Moskova), (haz. Seyit Ali Kahraman), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
12. Feher, G. (1996). Macaristan’daki Osmanlı Kalıntıları ve Zenginlikleri, (çev. Şebnem Ercebeci) Erdem, 9(26), 679-692.
13. Fekete, L. (1949). Osmanlı Türkleri ve Macarlar. BELLETEN, 13(52), 663-743, DOI: 10.37879/ttkbelleten.1347175.
14. Fodor, P. (1981). Bauarbeiten der Türken an den Burgen in Ungarn im 16–17. Jahrhundert, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, (35:1), 55-88.
15. Fügedi, E. (1977) Vár és társadalom a 13-14. századi Magyarországon. Értekezések a történeti tudományok köréből. Új sorozat, Budapeşte: Akadémiai Kiadó.
16. Gaspar, A. (2019). Sgraffito Pottery in the Ottoman Timișoara “Palanca Mare” suburb—ICAM excavation point (2015 Campaign), Journal of Islamic Archaeology, (6.1), 1-18.
17. Hancz, E. (2017). Nagy Szulejmán szultán szigetvári türbe-palánkjának régészeti feltárása (2015-2016) Szulejmán szultán Szigetváron. A szigetvári kutatások 2013-2016 között, (ed. Pap Norbert), Pécs, 89-130.
18. Hoss,J. (1948). A kaposvári plébánia története. Veszprém.
19. Kolath, A. (2018). Sgraffito Decorated Ceramics from Ottoman Hungary (16th–17th Centuries), XIth Congress AIECM3, Medieval and Modern Period Mediterranean Ceramics Proceeding Book, (ed. A. B. Kırcı), 359-366.
20. Kolath, A. (2021). The Research History of Early Modern Pottery in Hungary, ANTAEUS, (37), 283–328.
21. Kolath, A. (2023). Typology and Chronology of Early Modern Pottery in Buda, Bupeşte: HUN-REN.
22. Konuk, N. (2002). Macaristan’da Osmanlı Mimarisi, Arkitekt, (69:2), 40-51.
23. Kovacs, E. (2009). Ottoman Military Architecture in Hungary, Thirteenth International Congress of Turkish Art, (ed. Geza Dávid, Ibolya Gerelyes), Budapeşte, 375-392.
24. Kovacs, E. (2010). Turkish, Balkan and Far Eastren Ceramics in Ottoman Hungary, Exhibition on Ottoman Art-16-17th Century Ottoman Art and Architecture in Hungary and in the Centre of the Empire, (ed. Baha Tanman), 91-99, İstanbul: İstanbul 2010 European Capital of Culture Agency, Traditional Arts Directorate.
25. Kovacs, G. (2001). Ceramics Finds From Bajcsa Fort (1578-1600), 2001, Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae, (52), 195-221.
26. Kovacs, G. (2003). Some Possible Directions for Research into Ottoman-era Archaeological Finds in Hungary. (ed.Ibolya Gerelyes), Archaeology of the Ottoman Period in Hungary. Budapeşte: Hungarian National Museum, 257-266.
27. Kovacs, G. (2019). Soldiers of The Sultan in Ottoman Hungary: The Testimony of the Archaeological Finds, Studies in Honour of Prof. Géza Dávid on His Seventieth Birthday, Hungarian Academy of Sciences, 211-203, Budapeşte: Research Centre for the Humanities.
28. Kovacs, G. (2021). Stoves in the Ottoman Castle At Barcs, Drava Valley, Hungary, ANTAEUS (37), 329–380.
29. Magyar K. (1988). A Középkori kaposvári vár és város története. Laczko András (szerk.), Tanulmányok Kaposvárról, (5), 3-36.
30. Magyar K. (2004). A Kaposvári vár területén végzett régészeti kutatások eredményei, Somogyi Múzeumok Közleményei, (16), 187-222.
31. Magyar K. (2007). Kaposvár, Vár utça, Régészeti kutatások Magyarországon 2006,13-215.
32. Magyar K. (2008). Kaposvár, Ady Endre utça, Régészeti kutatások Magyarországon 2007, 233.
33. Manone, C. (1686). L’Ungheria Vendicata. Milano.
34. Molnar I. (2019). Rövid beszámoló a kaposvári várnál 2018-ban végzett régészeti feltárásról. Archeologia Altum Castrum, https://archeologia.hu/content/archeologia/641/molnar-kaposvar.pdf.
35. Molnar, I. (2020). A Kaposvári Vár, Rippl-Rónai Múzeum Közleményei, (07), 151-172, DOI:10.26080/krrmkozl.2020.7.151.
36. Özgüven, B. (2001), Osmanlı Macaristan’ında Kentler Kaleler, İstanbul: Ege Yayınları.
37. Pap, N. vd. (2015). Macaristan Szigetvár’da Kanuni Sultan Süleyman Türbesinin Bulunması: Tarihsel, Jeofiziksel ve Arkeolojik Araştırmalar, Die Erde, (146:4), 289-303.
38. Peker, A.U. vd. (2019). Zigetvar Kanunî Sultan Süleyman Türbe- Palankasında Araştırma ve Arkeolojik Çalışmalar 2015-2017, Akdeniz Sanat Dergisi, (13/23), 93-157.
39. Rossi, G. G. (1687). Teatro della Guerra contro il Turco, Roma.
40. Sabján, T ve Végh, A. (2003). A Turkish House and Stoves from the Water-Town (Víziváros) in Buda, Archaeology of the Ottoman Period, (ed. Ibolya Gerelyes), Budapeşte: Hungarian National Museum, 281-300.
41. Süreyya, M. (1996). Sicil-i Osmani, (haz. Nuri Akbayar), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
42. Soproni, O. (1981). A Magyar Művészi Kerámia Születése. A Török Hódoltság Kerámiája. Budapeşte: Népművelési Propaganda Iroda.
43. Sönmez, Z. (2001). Osmanlı Kale Mimarisinin Ana Hatları, (ed. (Mackiel Kiel), Proceedings of the 11th., International Congress of Turkish Art, 23-28.
44. Stein, M.L. (2007). Osmanlı Kaleleri Avrupa’da Hudut Boyları, İstanbul: İş Bankası Yayınları.
45. Waldtmann, J. J. ve Kraus, U (1696). Admirables efectes de la providencia sucedios en la vida de Leopoldo primero. Milano.
46. Yılmaz, M.E. (2021). Ekrem Hakkı Ayverdi Usulüyle Türk Mimari Eserlerinin Yeniden Tespiti Slovakya-Macaristan, İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.
47. Zatykó, C., Kovács, G. ve Rozsas, M. (2019)., Castles, settlements and environment in the Drava valley: Case Studies from the Medieval and Ottoman period, Ekonomska i ekohistorija / Economic and ecohistory: Scientific Research Journal for Economic and Environmental History (15), 5-22.
48. Zoltan, R ve Zsolt, S. (2021). Tenyérgyűszű, Vagy Amıt Akartok! Régészet és néprajz összefüggései, Járni Csak Együtt Tudnak, 109-122.