Geleneksel Kerkük Evleri ile Modern Kerkük Evlerinin Havalandırma Sistemlerinin Karşılaştırılması

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 3, 341 - 364, 05.01.2026

Enji Anwer , İlke Ciritci , Suphi Saatçi

https://doi.org/10.56590/stdarticle.1599589

Öz

Çalışmanın Amacı: Irak koşullarında savaş sonrası, yetersiz ışık ve havalandırma tasarımı ile toplu konutlar inşa edilmiştir. Geleneksel Irak evlerinde ise gün ışığı ve havalandırma açısından tam tersi bir yaklaşım gözlenmektedir. Doğanın sağladığı kaynakların adil şekilde dikkate alındığı ve uygulandığı modern tasarımlar günümüzde de geleneksel yapılarda ve yapılaşmada olduğu gibi konut ve kent tasarımlarında uygulanabilir olmalıdır. Bu doğrultuda söz konusu çalışma yapılan çağdaş Irak konutları ile Geleneksel Kerkük Evlerinin değişen fiziksel çevre koşulları karşısında tepkilerini araştırmaktadır. Çalışmanın amacı geleneksel mimarinin faydacı bir yaklaşım çerçevesinde yapı elemanlarını ve işlevlerini gündeme getirmek, konu hakkında farkındalığı artırmaktır.
Yöntem: Araştırmada literatür taraması ve gözlem, görüşme, doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. Literatür taramasında Irak geleneksel Konutlarını daha önce çalışan bilim insanlarının kaynakları temel alınmış aynı zamanda birinci elden uzmanlardan yapı malzemeleri ile ilgili bilgiler edinilmiştir.
Bulgular: Geleneksek konutların doğa uyumlu tasarımları binyıllar boyunca coğrafyada yaşayan her medeniyetin katkıları ile oluşmuş olan kazanımlar olmakla birlikte günümüzde yeni tasarımlarda tamamen kullanım dışı kalmışlardır. Bölgede yaşanan olaylar çerçevesinde dışa bağımlı enerji ihtiyacı her aileyi ilgilendiren bir konu olmuştur. Yeni konut inşasında geleneksel metotlardan yararlanmak dışa bağımlılığını azaltacak en önemli unsurdur.
Sonuç: Çalışma göstermektedir ki, ideal havalandırma sistemine ulaşmak için, geleneksel konut havalandırmasından çıkarılan dersler, modern ve sürdürülebilir tasarımlara dahil edilebilir. Bu şekilde bölgeyi karakterize eden zorlu çevre koşullarına dayanabilecek ideal bir ev tasarımı elde edilebilir.

Anahtar Kelimeler

Geleneksel Konutlar , Kerkük Konutları , Kerkük Mimari Elamanları , Doğal Havalandırma

Comparison of Ventilation Strategies in Traditional and Contemporary Kirkuk Dwellings

Öz

The Purpose of the Study: In post-war Iraqi conditions, mass housing was built with inadequate light and ventilation design. In traditional Iraqi houses, the opposite approach is observed in terms of daylight and ventilation. Modern designs, in which the resources provided by nature are taken into account and applied fairly, should be applicable in housing and urban designs today, as in traditional buildings and construction. In this direction, this study investigates the responses of contemporary Iraqi residences and traditional Kirkuk Houses to changing physical environmental conditions. The aim of the study is to bring up the building elements and functions of traditional architecture within the framework of a utilitarian approach and to raise awareness about the subject.
Method: This study adopted qualitative research methods, including literature review, field observation, semi-structured interviews, and document analysis. The literature review primarily drew upon the works of scholars who have extensively studied traditional Iraqi housing, while additional data concerning building materials and construction techniques were gathered through direct consultation with field experts.
Result: Although the nature-compatible designs of traditional houses are the achievements that have been formed with the contributions of every civilization living in the geography for millennia, they have been completely out of use in new designs today. Within the framework of the events in the region, the need for foreign-dependent energy has become a matter of concern for every family. Utilizing traditional methods in the construction of new houses is the most important element to reduce foreign dependency.
Conclusion: Findings of the study suggest that insights gained from traditional residential ventilation strategies can be effectively incorporated into contemporary sustainable design approaches. Such integration enables the development of housing models resilient to the harsh environmental conditions that characterize the region.

Anahtar Kelimeler

Traditional Houses , Kirkuk Houses , Kirkuk Architectural Elements , Natural Ventilation

Kaynakça

• AL-ZUBAIDI, M. S. (2020). The Efficiency of Thermal Performance of the Desert Buidings–The Traditional House of Ghadames/Libya. Annual Conference of the Canadian Society for Civil Engineering, Montréal, Québec, Canada, 5(8), 1-8.
• ALI, C. ve SAY ÖZER, Y. (2012). Sıcak İklimlerde Bina İçi İklimlendirme İçin Geleneksel Bir Sistem: Rüzgâr Bacaları. Tesisat Mühendisliği Dergisi, Sayı 127, 31-35
• BOZLAĞAN, R. (2005). Sürdürülebilir gelişme düşüncesinin tarihsel arka plani. Journal of Social Policy Conferences, 50, 1011–1028.
• CORREIA, M., DIPASQUALE, L., & MECCA, S. (2014). Versus: heritage for tomorrow: vernacular knowledge for sustainable architecture. Firenze University Press.
• ERDEMIR, İ. (2011). Konut Yapılarında Doğal Havalandırmanın Önemi Ve Badgir Bağlamında Günümüz Koşullarında Değerlendirilmesi. Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı Yapı Programı'nda hazırlanan yüksek lisans tezi.
• EROĞLU, C., BABUÇOĞLU M., ÖZDIL O. (2012). Osmanlı Vilayet Salnamelerinde Musul. Orsam Kitapları No:5, Orsam Ortadoğu Kitapları No:3, Ankara
• GÜNDÜZ, A. (2001). Nilüfer Bayatlı, XVI. Yüzyılda Musul Eyaleti, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1999, Sayfa sayısı: XI+ 230 [Kitap Tanıtımı], Belleten, 2001 (65) Sayı:242: 387-410, 387-410.
• Kerkük Bölgesinde Aylık Hava Durumu; Kerkük Bölgesinde Ortalama Yüksek ve Düşük Sıcaklık (https://tr.weatherspark.com/s/103228/0/-Kerk%C3%BCk-Irak-b%C3%B6lgesinde-ortalama-Bahar-Havas%C4%B1#Figures-Temperature), erişim tarihi: 24.10.2023.
• Kerkük Haritası (https://cdn.britannica.com/38/138638-050-CF20F64E/Kirkuk-governorate-Iraq.jpg) erişim tarihi: 24.10.2023.
• KILCI, M. (2005). Güneş Enerjisi Kazanımlarına Dayalı Güneş Bacalarının Doğal Havalandırma Ve Soğutma Sistemine Etkilerinin Deneysel Yolla İncelenmesi. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Çevre Kontrolü ve Yapı Teknolojisi Programı'nda hazırlanan yüksek lisans tezi.
• KUBAN, D. (1995). Türk hayatlı evi. Mısır Matbaacılık AŞ, İstanbul.
• LIDDAMENT, M. W. (2000). A review of ventilation and the quality of ventilation air. Indoor Air 2000(10), 193-199.
• MAMMADOVA, F., AHMADOVA, S. VE YAMAÇLI, R. (2023). Sürdürülebilir Mimarlıkda Pasif Evin Rolü. Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi, 6(1), 62–73.
• OLIVER, P. (2002). Gereksinim ve süreklilik. Çeviri: T. Selin Tağmat, Mimarlık Dergisi, 304, 33–34.
• ÖZMEHMET, E. (2005). Avrupa ve Türkiye'deki Sürdürülebilir Mimarlık Anlayışına eleştirel Bir Bakış. Journal of Yasar University, 2(7): 809-826.
• RAGETTE, F. (2003). Traditional domestic architecture of the Arab region. Edition Axel Menges.
• SAATÇİ, S. (2013). Kerkük evleri. Ötüken Yayınları.
• SASSI, P. (2006). Strategies for sustainable architecture. Taylor & Francis.
• TÜRKEŞ, M. (2008). Küresel iklim değişikliği nedir? Temel kavramlar, nedenleri, gözlenen ve öngörülen değişiklikler. İklim Değişikliği ve Çevre, 1(1), 26–37.
• YILMAZ, F. H., VE NAVRUZ, M. (2019). Küresel iklim değişikliği, iklim mültecileri ve güvenlik. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 13, 255–270.
• YÜKSEL, F. C. G., VE SÖĞÜT, M. A. (2021). Geleneksel Bodrum Evlerinde Sürdürülebilirliğin Konut Tipolojisi Bakımından İncelenmesi. Mimarlık ve Yaşam, 6(1), 77–93.
• VITRUVIUS. (2005 çev.). Mimarlık Üzerine On Kitap, Çevirmen: Suna Güven, Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı Yayınları, Ankara, 2005.