Çöl, Su ve Metal: Dune Evreninde Mekânsal Çeşitlilik

Öz

Giriş ve Çalışmanın Amacı: Bu çalışma, Denis Villeneuve’ün Dune serisindeki mimari unsurları, hikâye anlatımının felsefi ve politik derinliğini belirleyen aktif araçlar olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma; Arrakis, Caladan ve Giedi Prime gezegenlerindeki mekân tasarımlarının güç dinamiklerini, ekolojik adaptasyonu ve ideolojik yapıları nasıl inşa ettiğini incelemektedir.

Kavramsal/Kuramsal Çerçeve: Çalışma; Lefebvre’in mekânın üretimi, Foucault’nun heterotopya, Žižek’in ideolojik fantezi ve Jameson’ın siyasi bilinçdışı kuramlarını birleştiren disiplinlerarası bir çerçeveye dayanmaktadır.

Yöntem: Filmlerden seçilen 17 ana sahne ve yapım tasarımı belgeleri üzerinde nitel görsel-mekânsal analiz yöntemi uygulanmıştır. Mekânlar; ölçek, malzeme, form, ışık ve süsleme dili gibi kriterler üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Bulgular: Arrakis’teki Brutalist yapıların emperyal kontrolü, Caladan’daki organik formların doğayla uyumlu yönetim fantezisini, Giedi Prime’daki devasa metalik kütlelerin ise bireyi ezen otoriter baskıyı somutlaştırdığı saptanmıştır. Her gezegenin mimarisi, orada hüküm süren hanedanın politik rasyonalitesiyle doğrudan örtüşmektedir.

Sonuç: Çalışma, Dune evrenindeki mimari seçimlerin politik ve ekolojik mesajları kodlayan sofistike birer metin olduğunu kanıtlamaktadır. Sonuçlar, bilim kurgu sinemasında dünya inşası süreçleri için mimarinin temel bir veri seti olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dune
• Mimari
• Sinematik Mekan
• İktidar
• İdeoloji

Destekleyen Kurum

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

Etik Beyan

Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında kullanılan tüm görsel materyaller ve metinler, bilimsel eleştiri ve analiz amacıyla "adil kullanım" (fair use) prensipleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Analiz edilen veriler (filmler, mülakatlar ve konsept tasarımlar) kamuya açık kaynaklardan elde edilmiş olup, herhangi bir etik kurul izni gerektiren insan veya hayvan deneyi içermemektedir. Yazarlar, çalışmanın hiçbir aşamasında çıkar çatışması bulunmadığını beyan ederler.

Teşekkür

Bu çalışmanın şekillenmesinde vizyoner yönetimiyle ilham veren Denis Villeneuve’e ve Dune evrenini mimari bir derinlikle inşa eden yapım tasarımcısı Patrice Vermette ile ekibine teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, Frank Herbert’ın yarattığı bu derinlikli evreni analiz etme sürecinde değerli görüşleriyle katkıda bulunan meslektaşlarıma ve bilim kurgu sinemasının mekânsal diline dair akademik literatüre katkı sunan tüm araştırmacılara şükranlarımı sunarım. Son olarak, bu çalışma sürecinde sabır ve desteklerini esirgemeyen ailemize teşekkür ederiz.

Architecture, Power, and Ideology in Dune: Planetary Worlds and Spatial Regimes

Öz

Introduction and Purpose of the Study: This study aims to analyze the architectural elements in Denis Villeneuve’s Dune series as active tools that define the philosophical and political depth of the narrative. The research examines how the spatial designs of the planets Arrakis, Caladan, and Giedi Prime construct power dynamics, ecological adaptation, and ideological structures.

Conceptual/Theoretical Framework: The study is based on an interdisciplinary framework integrating Lefebvre’s production of space, Foucault’s heterotopia, Žižek’s ideological fantasy, and Jameson’s political unconscious.

Methodology: A qualitative visual-spatial analysis was applied to 17 key scenes selected from the films and production design documents. The spaces were examined comparatively through criteria such as scale, material, form, light, and ornamental language.

Findings: The study found that the Brutalist structures on Arrakis embody imperial control, the organic forms on Caladan represent a fantasy of governance in harmony with nature, and the massive metallic masses on Giedi Prime materialize an authoritarian oppression that crushes the individual. The architecture of each planet directly aligns with the political rationality of the ruling dynasty.

Conclusion: The study demonstrates that architectural choices in the Dune universe are sophisticated texts that encode political and ecological messages. The results suggest that architecture can be used as a primary dataset for world-building processes in science fiction cinema.

Anahtar Kelimeler

• Dune
• Architecture
• Cinematic Space
• Power
• Ideology

Destekleyen Kurum

Ankara Yildirim Beyazit University

Etik Beyan

This study has been prepared in accordance with the principles of scientific research and publication ethics. All visual materials and texts used in this study have been evaluated within the framework of "fair use" principles for the purpose of scientific criticism and analysis. The analyzed data (films, interviews, and concept designs) were obtained from publicly available sources and do not involve any human or animal experiments requiring ethical committee approval. The authors declare that there is no conflict of interest at any stage of this study.

Teşekkür

I would like to express my gratitude to Denis Villeneuve, whose visionary direction inspired the shaping of this work, and to production designer Patrice Vermette and his team, who built the Dune universe with architectural depth. I also extend my thanks to my colleagues who contributed their valuable insights to the analysis of this profound universe created by Frank Herbert, and to all researchers who have contributed to the academic literature on the spatial language of science fiction cinema. Finally, we thank our families for their patience and support throughout this research process.

Kaynakça

1. BORDWELL, D., & THOMPSON, K. (2013). Film art: An introduction (10th ed.). McGraw-Hill.
2. BRAUN, V., & CLARKE, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
3. DOBRASZCZYK, P. (2019). Future cities: Architecture and the imagination. Reaktion Books.
4. FOUCAULT, M. (1986). Of other spaces. Diacritics, 16(1), 22–27. (Trans. Jay Miskowiec)
5. GAYLARD, G. (2010). Postcolonial science fiction: The desert planet. In E. Hoagland & R. Sarwal (Eds.), Science fiction, imperialism and the third world: Essays on postcolonial literature and film (pp. 21–36). McFarland.
6. HERBERT, F. (1965). Dune. Chilton Books.
7. JAMESON, F. (1981). The political unconscious: Narrative as a socially symbolic act. Cornell University Press.
8. KATSARIDOU, M., & KOSTOPOULOU, L. (2024). Digital realities and metaphorical constructs: A multimodal semiotic and intermedial analysis of Blade Runner 2049. Digital Age in Semiotics & Communication, 7, 164–182. https://doi.org/10.33919/dasc.24.7.11

9. KIESSEL, M., & STUBBS, J. (2023). Urban dystopia on screen: The city, architecture and power in the contemporary science fiction film. Athens Journal of Architecture, 9(4), 417–450. https://doi.org/10.30958/aja.9-4-4
10. KIESSEL, M., & STUBBS, J. (2024). Architecture-city in the mirror of science fiction: Beyond a literature review. The Journal of Architecture, 29(5–6). https://doi.org/10.1080/13602365.2024.2419141
11. KRATZ, V. (2021). Frank Herbert's ecology, Oregon's dunes, and the postwar science of desert reclamation. ISLE: Interdisciplinary Studies in Literature and Environment, 30(3), 637–656. https://doi.org/10.1093/isle/isab026
12. LEFEBVRE, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell. (Original work published 1974)
13. PALLASMAA, J. (2011). The embodied image: Imagination and imagery in architecture. Wiley.
14. PATTON, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods (4th ed.). SAGE.
15. RAHMOUNI, A., & KHELIL, I. (2024). The vicious cycle of colonization in the cinematic adaptations of Dune. Journal of Humanities and Social Sciences (JHASS). https://lamintang.org/journal/index.php/jhass/article/view/743
16. RODEO FX. (2021). Dune - Art Department: Research outpost annotations [Image]. ArtStation. https://rodeofx.artstation.com/projects/nEQrvE
17. SKOCZYLAS, O. (2025). A Pattern Language for cinema: spatial semiotics in Villeneuve’s Dune. Architecture, Urban Planning, Interior Design, (25).
18. TALLY, R. T. (2013). Spatiality. Routledge.
19. VILLENEUVE, D. (Director). (2021). Dune. USA: Warner Bros.
20. VILLENEUVE, D. (Director). (2024). Dune: Part Two. USA: Warner Bros.
21. Warner Bros. Entertainment. (2021). Dune movie stills [Images]. Warner Bros. Movies. https://www.warnerbros.com/movies/dune
22. ŽIŽEK, S. (1989). The sublime object of ideology. Verso.